III SA/Lu 596/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (spr.), Sędzia NSA Maria Wieczorek, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Starszy inspektor Maria Filipek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J.C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia wniosku o wznowienie postępowania dyscyplinarnego oddala skargę. Dyrektor Izby Celnej w B. postanowieniem z dnia [..] października 2007 r., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Dyrektora Izby Celnej w B., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. orzekającym w stosunku do J. C. karę dyscyplinarną wydalenia ze służby; uznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy za niezasadny. W uzasadnieniu tego postanowienia podniesiono, że Naczelnik Urzędu Celnego w K. orzeczeniem dyscyplinarnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. wydanym na podstawie art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej wymierzył J. C. karę dyscyplinarną wydalenia ze Służby Celnej. Dyrektor Izby Celnej w B. orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...], utrzymał w /w orzeczenie pierwszoinstancyjne w mocy. W dniu 30 kwietnia 2007 r. wpłynął wniosek J. C. o wznowienie postępowania zakończonego w/w orzeczeniem dyscyplinarnym. Jako podstawę wznowienia przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt K 47/05, mocą którego orzeczono, że art. 70 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, jest niezgodny z art. 42 ust. 2 w z. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W ocenie skarżącego, obowiązujące w czasie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego przepisy ustawy o Służbie Celnej dotyczące ustanowienia obrońcy – niezgodne z ustawą zasadniczą, ograniczały jego prawo do faktycznej i profesjonalnej obrony oraz dyskryminowały go jako obywatela. Dyrektor Izby Celnej w B. postanowieniem z dnia 14 września 2007 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 547 § 1 kpk w zw. z art. 79 ustawy o Służbie Celnej oddalił powyższy wniosek. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Dyrektor Izby Celnej w B. nie uwzględnił zawartych w nim zarzutów. Stwierdził, że w postępowaniu wznowieniowym nie dokonuje się ponownej oceny dowodów, lecz bada się czy przyczyny, jakie zaistniały - nie w trakcie postępowania, ale poza samym postępowaniem (w tym przypadku postępowaniem dyscyplinarnym) i mogły lub miały wpływ na treść rozstrzygnięcia, mogą stanowić podstawę wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie. Z tych przyczyn, nie można rozpatrywać zasadności wszczęcia przedmiotowego postępowania dyscyplinarnego, sposobu jego prowadzenia i współmierności wymierzonej kary, lecz należy oceniać czy zaistniała przesłanka stanowiąca podstawę wznowienia. Katalog okoliczności stanowiących podstawę wznowienia jest ściśle określony, zaś instytucja wznowienia postępowania powinna być stosowana w sytuacjach wyjątkowych, tak jak przewidział to ustawodawca w art. 540 k.p.k. Dyrektor Izby Celnej w B. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że wskazana przez wnioskodawcę przesłanka dotycząca orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności art. 70 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania w świetle art. 540 § 2 k.p.k. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że podstawa wznowienia istnieje wówczas, kiedy został uchylony lub zmieniony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego ten przepis, który stanowił podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia. Ponieważ w tym przypadku niekonstytucyjny przepis, tj. art. 70 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej nie stanowił podstawy wydania orzeczenia dyscyplinarnego, nie ma podstaw do wznowienia postępowania zakończonego tym orzeczeniem. Nie jest prawnie istotny argument, że czyn ukaranego był przedmiotem postępowania karnego, które ostatecznie zakończyło się prawomocnym uniewinnieniem. Postępowanie dyscyplinarne jako postępowanie szczególne, toczy się według odrębnych zasad i jest postępowaniem niezależnym od postępowania karnego. Wynik postępowania karnego nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w postępowaniu dyscyplinarnym, a tym bardziej w postępowaniu o wznowienie postępowania dyscyplinarnego, którego przesłanki zostały ściśle określone przez ustawodawcę. Skargę sądową na powyższe postanowienie złożył J. C., wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest niezgodne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt K 47/05 i z art. 190 ust. 4 Konstytucji. W ocenie skarżącego, skoro naruszone zostało jego konstytucyjne prawo do profesjonalnej obrony, zatem przysługuje mu uprawnienie domagania się ponownego - sprawiedliwego, zgodnego z prawem przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego. Poza tym na podstawie tego samego stanu faktycznego, a więc przekraczania przez skarżącego przejścia granicznego w dniu 31 stycznia 2003 r. w charakterze pasażera samochodu należącego do innej osoby, w którym w wyniku powtórnej kontroli wykryto przemyt, toczyły się dwa niezależne postępowania: karne i dyscyplinarne. Postępowanie karne, w którym skarżący korzystał z profesjonalnej obrony zakończyło się prawomocnym wyrokiem uniewinniającym. W postępowaniu dyscyplinarnym skarżącego reprezentował obrońca wybrany spośród funkcjonariuszy celnych, nie mający zawodowego przygotowania do pełnienia tej funkcji i pozostający w stosunku zależności wobec Dyrektora Izby Celnej. W tej sytuacji obrońca nie miał praktycznie możliwości wyrażenia sprzeciwu wobec przełożonego, który z góry założył winę i zadecydował o wydaleniu ze służby wbrew art. 62 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, w myśl którego funkcjonariusze celni ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków służbowych. Tego dnia skarżący był poza służbą, w dniu wolnym od pracy i nie pełnił obowiązków służbowych, a więc ich nie naruszył. Brak profesjonalizmu ze strony obrońcy przejawiający się brakiem aktywności w zgłaszaniu dowodów na korzyść skarżącego, które zostały przeprowadzone w postępowaniu karnym spowodował, że w postępowaniu dyscyplinarnym został uznany za osobę naruszającą nakaz godnego zachowania się poza służbą i winnym naruszenia obowiązków określonych w art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, co w konsekwencji spowodowało wydalenie ze służby celnej. Dyrektor Izby Celnej w B. w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji – orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W stosunku do skarżącego toczyło się postępowanie dyscyplinarne zakończone ostatecznym orzeczeniem dyscyplinarnym Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...], utrzymującym w mocy orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...]. Na podstawie orzeczenia pierwszoinstancyjnego J. C.– kontroler celny został uznany winnym tego, że w dniu 31 stycznia 2003 r. przekraczał granicę z Białorusi do Polski przez przejście graniczne w Terespolu, w charakterze pasażera samochodu należącego do innej osoby, w którym to pojeździe w wyniku powtórnej kontroli celnej ujawniono przemyt papierosów i alkoholu bez znaków skarbowych akcyzy, przez co naruszył on nakaz godnego zachowania się poza służbą, co w konsekwencji stanowiło naruszenie obowiązków służbowych określonych w art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej. Za ten czyn wymierzono mu na podstawie art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy o Służbie Celnej karę dyscyplinarną wydalenia ze służby celnej. W/w orzeczenia dyscyplinarne były poddane kontroli sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 16 września 2004 r., sygn. akt II SA/Lu 1232/93 oddalił skargę J. C., zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 listopada 2005 r. sygn. I OSK 224/05 oddalił wniesioną przez niego skargę kasacyjną. Postępowanie dyscyplinarne toczyło się w oparciu o przepisy rozdziału 12 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) przy odpowiednim stosowaniu kodeksu postępowania karnego, na mocy art. 79 tej ustawy. Wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2007 r. , uzupełnionym pismem z dnia 30 kwietnia 2007 r. J. C. żądał wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem Dyrektora Izby Celnej z dnia 28 sierpnia 2003 r. , wskazując jako podstawę wznowieniową wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt K 47/05. Mocą tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 ze zm.) jest niezgodny z art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Rozważyć zatem należy, czy wskazana przez skarżącego okoliczność stanowi podstawę wznowienia, nakładającą na Dyrektora Izby Celnej w B. obowiązek wszczęcia postępowania wznowieniowego. Przepisy ustawy o Służbie Celnej nie zawierają regulacji dotyczących postępowania wznowieniowego, a zatem na podstawie art. 79 tej ustawy, należało stosować przepisy k.p.k. Z uwagi na zasadę trwałości prawomocnych orzeczeń, postępowania zakończone takimi orzeczeniami wznawia się, o ile wystąpi jedna z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 540 § 1 k.p.k. Jeżeli nie występuje ustawowa przesłanka wznowieniowa, obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek, jest jego oddalenie na podstawie art. 547 § 1 k.p.k. Zgodnie z art. 540 § 2 k.p.k., korespondującym z art. 190 ust. 4 Konstytucji – postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego, jeżeli w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, stracił moc lub uległ zmianie przepis prawny będący podstawą skazania lub warunkowego umorzenia. Językowa wykładnia art. 540 § 2 k.p.k. nie pozostawia żadnej wątpliwości, że ustawodawcy chodzi o utratę mocy lub zmianę przepisu prawa materialnego, który legł u podstaw skazania lub warunkowego umorzenia. W przedmiotowej sprawie podstawę orzeczenia kary dyscyplinarnej stanowił art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, który nakazuje funkcjonariuszowi celnemu godne zachowanie się w służbie oraz poza nią. Organy orzekające w postępowaniu dyscyplinarnym w wyniku procesu subsumcji uznały, że zachowanie skarżącego polegające na tym, iż w dniu 31 stycznia 2003 r. przekraczał granicę z Białorusią do Polski przez przejście graniczne w Terespolu w charakterze pasażera samochodu należącego do innej osoby, w którym to pojeździe ujawniono przemyt papierosów i alkoholu, wypełnia hipotezę art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, a następnie stosując dyspozycję art. 63 ust. 1 pkt 7 tej ustawy – wymierzyły karę dyscyplinarną wydalenia ze Służby Celnej. Przepisy art. 32 ust. 1 pkt 5 i art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy o Służbie Celnej nie były badane prze Trybunał Konstytucyjny pod względem zgodności z ustawą zasadniczą, a zatem korzystają w pełni z domniemania ich legalności. Art. 70 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2007 r. sygn. akt I 47/05, a obowiązujący w dacie wydania orzeczeń dyscyplinarnych organów obu instancji miał następujące brzmienie:" Obwiniony ma prawo korzystania z pomocy wybranego przez siebie obrońcy spośród funkcjonariuszy celnych". Na skutek wydania w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, utracił moc art. 70 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. W miejsce tego przepisu - ustawą z dnia 18 marca 2008 r. (Dz.U. Nr 53, poz. 311) wprowadzono art. 70 ust. 1a o treści: Obwiniony ma prawo do obrony, a w szczególności może wybrać obrońcę spośród funkcjonariuszy celnych lub ustanowić swoim obrońcą radcę prawnego lub adwokata". W wyniku dokonanej nowelizacji, nie wyeliminowano z grona obrońców z wyboru funkcjonariuszy celnych. Rozszerzono jedynie krąg obrońców o profesjonalnych prawników, tj. radców prawnych i adwokatów. Na marginesie podnieść należy, że nie uległ zmianie art. 70 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, w myśl którego – w wypadku gdy rzecznik dyscyplinarny wniósł o orzeczenie kary wydalenia ze służby, a obwiniony nie ma obrońcy z wyboru (...) naczelnik urzędu celnego (...) wyznacza obrońcę spośród funkcjonariuszy celnych. Z akt sprawy nie wynika, aby w postępowaniu dyscyplinarnym skarżący wnosił o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze obrońcy z wyboru jakiejkolwiek osoby, nie mówiąc o profesjonalnym prawniku (radcy prawnym lub adwokacie). W takiej sytuacji, wobec wniosku rzecznika dyscyplinarnego, Naczelnik Urzędu Celnego w K. pismem z dnia 6 czerwca 2003 r. (k.149 akt) wyznaczył obrońcą J. C. na podstawie art. 70 ust. 2 ustawy o służbie Celnej – J. M. (kierownika zmiany UC w K.). Art. 70 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny miał charakter przepisu formalnego, który nie stanowił podstawy wydania orzeczenia dyscyplinarnego. Z tych względów trafnie Dyrektor Izby Celnej w B. oddalił wniosek o wznowienie postępowania, z uwagi na brak ustawowej przesłanki i prawidłowo zastosował przepisy art. 540 § 2 i art. 547 § 1 k.p.k. Mając powyższe na uwadze, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).