I GZ 192/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. S.A. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 czerwca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 204/08 w zakresie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skarg R. P. S.A. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 204/08, odmówił skarżącej − R. P. S.A. w K. sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 30 kwietnia 2008 r. w sprawie ze skarg na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w zakresie klasyfikacji taryfowej, stawki podatku od towarów i usług oraz określenia jego kwoty. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w dniu 29 kwietnia 2008 r., a więc przed ogłoszeniem tego wyroku. Zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a. termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku biegnie od dnia ogłoszenia wyroku oddalającego skargę. Kierując się treścią przytoczonego przepisu oraz mając na uwadze, iż wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony przez pełnomocnika strony skarżącej przed jego ogłoszeniem Sąd uznał wniosek za przedwczesny, co uzasadniało jego oddalenie. Skarżąca złożyła na powyższe postanowienie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnosząc, że ustawodawca nie wskazał w przepisie art. 141 § 2 p.p.s.a. najwcześniejszego momentu, w którym złożenie takiego wniosku jest możliwe. W ocenie skarżącej wykładnia językowa tego przepisu nie pozwala na przyjęcie tezy, że pierwszym dniem terminu na złożenie wniosku jest dzień ogłoszenia wyroku. Jej zdaniem wniosek o sporządzenie uzasadnienia złożony nawet ze skargą powinien doprowadzić do sporządzenia takiego uzasadnienia. Skarżąca podniosła, że zasadą wynikającą z art. 141 p.p.s.a. jest sporządzanie wyroku z urzędu, jednak w sytuacji w której sąd oddala skargę, uzasadnienie sporządzone jest na wniosek strony zgłoszony we wskazanym w tym terminie przepisie. Skarżąca powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 184/06 stwierdziła, że wyjątek ten nie może być interpretowany rozszerzająco i termin nie powinien być liczony tak jak dokonał tego Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 141 § 2 zd. 1 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia sentencji wyroku. W powołanym przepisie sformułowanie "od dnia ogłoszenia wyroku" nie sposób rozumieć inaczej, jak jako wyraźne określenie daty rozpoczęcia biegu ustanowionego w nim terminu ustawowego, oznaczonego w dniach. Sformułowanie takie nie może prowadzić do wniosku, że chodzi tylko o to, iż wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę można zgłosić nie później niż w terminie siedmiodniowym do jego ogłoszenia − jak to sugeruje skarżąca. Taka wykładnia pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu i dlatego nie można uznać jej za prawidłową. Termin z art. 141 § 2 zd. 1 p.p.s.a. jest siedmiodniowy, określony przez ustawę. Jest to termin procesowy w znaczeniu długości okresu przewidzianego do dokonania czynności procesowej. Momentem początkowym tego terminu (dies a quo) jest chwila ogłoszenia sentencji wyroku, a momentem końcowym (dies ad quem) jest data, w której termin upływa tj. siódmy dzień kalendarzowy liczony od dnia następnego, w którym ogłoszono wyrok (art. 111 kc w zw. z art. 83 § 1 p.p.s.a.). Zatem według art. 141 § 2 zd. 1 p.p.s.a. wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę strona może skutecznie zgłosić dopiero po ogłoszeniu jego sentencji. Zgłoszenie takie dokonane w ogóle przed wydaniem wyroku w istocie rzeczy jest bezprzedmiotowe, gdyż nie można żądać uzasadnienia orzeczenia nieistniejącego. W konsekwencji oznacza to bezskuteczność takiej czynności procesowej. Bezskuteczność ta następuje ipso iure. Przedstawiony pogląd, iż wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, którym skargę oddalono strona może zgłosić nie wcześniej niż po ogłoszeniu sentencji wyroku, zaś jego wcześniejsze zgłoszenie nie wywołuje skutków prawnych ma oparcie w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowanym na tle art. 328 § 1 k.p.c. oraz art. 387 § 3 k.p.c. a także w doktrynie prawa (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1989, sygn. akt III CZP 67/89 z glosą B. Bladowskiego opubl. OSP 1999/9/326, a także z dnia 15 września 2000 r., sygn. akt I PKN 406/00, opubl. OSN 2002/8/190, z dnia 14 września 2004 r., sygn. akt III CZ 74/04, niepubl. oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1997 r., sygn. akt I PKN 1/97, opubl. OSNP 1997/18/342 z powołanym w nim orzecznictwem Sądu Najwyższego i literaturą przedmiotu). Treść regulacji z art. 328 § 1 i art. 387 § 3 k.p.c. co do istoty odpowiada treści art. 141 § 2 zd. 1 p.p.s.a. Zatem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę brak racjonalnych powodów do przyjęcia odmiennego rozumienia terminu określonego w omawianym przepisie. Zresztą identyczny pogląd, iż powodem wydania postanowienia o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku będzie złożenie wniosku o jego sporządzenie nie tylko po upływie terminu określonego w art. 141 § 2 p.p.s.a. ale także jeszcze przed wydaniem wyroku, został zaprezentowany w literaturze przedmiotu (por. B. Gruszczyński, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz," wyd. II, Wolters Kluwer., str. 309 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wyd. 2., LexisNexis, str. 517). Także Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 września 2004 r. (sygn. akt OZ 404/04 niepubl.) przedstawił zaprezentowane powyżej rozumienie terminu z art. 141 § 2 zd. 1 p.p.s.a. stwierdzając jednoznacznie, że zgłoszenie żądania sporządzenia uzasadnienia wyroku przed jego wydaniem nie rodzi skutków procesowych i jako takie nie może być potraktowane jako wniosek o którym mowa w art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela odmiennego poglądu wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r. (sygn. akt I OZ 927/05 niepubl.) jako pozostającego w oczywistej sprzeczności z dotychczasowym rozumieniem terminu z art. 141 § 2 zd. 1 p.p.s.a. Z powołanego powyżej orzecznictwa Sądu Najwyższego jednoznacznie wynika bowiem, że konsekwencją uchybienia terminu do żądania sporządzenia uzasadnienia wyroku także co do jego momentu początkowego jest bezskuteczność tej czynności procesowej strony. Oznacza to, że art. 85 p.p.s.a. nie stanowi przeszkody do prezentowanego rozumienia terminu z art. 141 § 2 zd. 1 p.p.s.a. Ponieważ bezskuteczność tego rodzaju czynności procesowej następuje ipso iure dlatego czynność ta nie może być konwalidowana w trybie art. 49 §1 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca przed wydaniem wyroku z dnia 30 kwietnia 2008 r. − bo już w piśmie z dnia 29 kwietnia 2008 r. − zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Czynność ta, jako dokonana przed wydaniem wyroku nie rodzi skutków prawnych. Zatem Sąd I instancji trafnie na podstawie art. 141 § 3 p.p.s.a. mając na uwadze uregulowania zawarte w art. 141 § 2 zd. 1 p.p.s.a. odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku. Skarżąca powołała się w zażaleniu na wyrok z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 184/06 (niepubl.). Teza zawarta w tym wyroku została potwierdzona w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I FPS 3/06 (publ. ONSAiWSA 2007/1/1). W orzeczeniach tych podniesiono głównie problem zastosowania przepisu art. 141 § 2 p.p.s.a. do wyroków oddalających skargę w części. Składy orzekające stanęły na stanowisku, że niedopuszczalne byłoby zastosowanie wykładni rozszerzającej tego przepisu w przypadku wyroków uwzględniających skargę w części, oddalając skargę w pozostałym zakresie. W takim przypadku zastosowanie miałby przepis art. 141 § 1 p.p.s.a. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarga została oddalona w całości Sąd prawidłowo zastosował przepis art. 141 § 2 p.p.s.a. Należy też zauważyć, że Sąd rozpoznając wniosek o sporządzenie wyroku z uzasadnieniem nie naruszył art. 6 ustawy p.p.s.a. Stosownie do treści art. 6 wyżej wymienionej ustawy, sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W rozpoznawanej sprawie ustanowiony był pełnomocnik profesjonalny, któremu zgodnie z tym przepisem Sąd nie miał obowiązku udzielania wskazówek odnośnie czynności procesowych. Jednak na marginesie należy podnieść, że zawiadomienie o terminie rozprawy zostało również bezpośrednio wysłane do siedziby skarżącej Spółki wraz z pouczeniem, że obecność nie jest obowiązkowa, a w przypadku, gdy zapadnie wyrok oddalający skargę, który nie podlega doręczeniu z urzędu, to jego zaskarżenie będzie możliwe po uprzednim złożeniu wniosku o jego uzasadnienie w terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżąca w niniejszej sprawie wniosła także zażalenie na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, które zostanie rozpoznane po doręczeniu niniejszego postanowienia, co umożliwi skarżącej zapoznanie się z argumentacją Sądu w przedmiocie oceny wykładni art. 141 § 2 p.p.s.a. Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.