II SA/Bd 192/08

7 maja 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie WSA: Sędzia WSA Anna Klotz Asesor WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 maja 2008r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Państwa 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] września 1965 (znak [...]) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B., na podstawie art. 7 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 15 ust. 1, art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166) orzekło o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości rolnej we wsi D., stanowiących własność M.K. Pismem z dnia [...] lutego 2007 r. spadkobierca ww. M. (H.) K. – M. (A.) K. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji. Skarżący zarzucił, iż momencie jej wydania, stosownie do obowiązującego wówczas art. 179 § 1 Kodeksu cywilnego, dla skutecznego zrzeczenia się własności nieruchomości konieczna była nie tylko zgoda właściwego organu prezydium powiatowej (miejskiej) rady narodowej, ale także oświadczenie właściciela o zrzeczeniu się nieruchomości, które powinno nastąpić w formie aktu notarialnego. W przedmiotowej sprawie nie zachowano tej formy, co skutkuje uznaniem decyzji za wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący podniósł także, iż wbrew twierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu decyzji z [...] września 1965 r., M. (H.) K. w ogóle nie składał wniosku o przejęcie nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po określeniu kręgu stron postępowania, decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. (nr [...]) odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 1965 r. Organ ustalił, iż w aktach sprawy z roku 1965 znajduje się oryginalny wniosek M. (H.) K. o przejęcie nieruchomości. Zarzut naruszenia art. 179 k.c. Kolegium uznało za niezasadny, wskazując, iż przepisy ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych (...) były jednymi z wielu ówczesnych przepisów dotyczących przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa w oparciu o różne tytuły prawne. W wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Kolegium decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. W uzasadnieniu organ podkreślił, że decyzja o przejęciu własności nieruchomości polega na odjęciu własności i przeniesieniu tego prawa na rzecz Państwa, natomiast przepis art. 179 § 1 k.c. dotyczy innej sytuacji prawnej tj. zrzeczenia się własności za zgodną organu administracji. W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji Kolegium, podtrzymując swój zarzut rażącego naruszenia art. 179 k.c. Zdaniem skarżącego przepisy ustawy o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych (...) nie wyłączały zawartego we wskazanym przepisie wymogu złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się własności nieruchomości w formie aktu notarialnego. Oświadczenie to powinno poprzedzać wydanie decyzji o przejęciu nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów niż wskazuje skarżący. Na wstępie należy zaznaczyć, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.; zwanej w skrócie "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd z urzędu. tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa. Ponadto badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, czyni to w określonej kolejności. Stwierdzenie istnienia danego typu wad decyzji może bowiem eliminować potrzebę ustalania innych wad, co ma niewątpliwy wpływ na racjonalizację działalności kontrolnej sądu administracyjnego. W pierwszej kolejności Sąd bada ewentualne istnienie wad powodujących nieważność decyzji. Następnie kontroluje przestrzeganie przez organ administracji przepisów o postępowaniu administracyjnym (w zakresie określonym postanowieniami art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a.). Dopiero w ostatniej kolejności kontrolowane jest przestrzeganie przez organy administracyjne norm prawa materialnego (por. T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska – " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 460 – 461). Dokonując kontroli w powyższy sposób Sąd stwierdził, że zarówno decyzja Kolegium z dnia [...] stycznia 2008 r. jak też poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] grudnia 2007 r. obarczone są wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a.") tj. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Z akt administracyjnych wynika, iż zawiadomienie z dnia [...] listopada 2007 r. o prawie wypowiedzenia i zapoznania się - na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. - z materiałem dowodowym sprawy wysłano do wszystkich stron postępowania nieważnościowego. Wezwanie skierowane do strony W.E. wróciło z adnotacją urzędu pocztowego "adresat zmarł". Pomimo powzięcia wiadomości o śmierci tej osoby organ w dalszym ciągu traktował ją jako stronę postępowania i skierował do niej decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. Również decyzja z dnia [...] stycznia 2008 r. została skierowana do wskazanej strony postępowania, mimo że także na zwróconej organowi przesyłce zawierającej decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. poczta umieściła adnotację o jej śmierci. Koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, zatem W.E. jako osoba zmarła nie mogła być stroną postępowania. Postępowanie administracyjne powinno nadal - mimo jej śmierci - toczyć się, z tym zastrzeżeniem, że z udziałem spadkobierców lub kuratora masy spadkowej. W rozważanej sprawie natomiast udział tych osób pominięto, stąd też zapadłe rozstrzygnięcie dotyczące sytuacji prawnej osoby, która zmarła, uznać należy za rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Wskazana wada postępowania jest tak istotna, że prowadzenie postępowania administracyjnego z udziałem osoby zmarłej i wydanie decyzji jest uchybieniem, w wyniku którego powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1973/05, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 258282, a także część III pkt 3 lit. C in fine komentarza do art.156 k.p.a. [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II i powołane tam orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego). Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W tym stanie rzeczy rozpatrywanie zarzutów skarżącego co do merytorycznej treści decyzji Kolegium byłoby przedwczesne. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić podniesioną wyżej okoliczność śmierci strony i w pełni stosując się do warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego przepisów oraz zasad wydać rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Mając na względzie prawidłowy tok dalszego postępowania administracyjnego, oprócz wskazanego wyżej uchybienia, którego stwierdzenie jest wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 sentencji wyroku – należy ponadto zwrócić uwagę, iż w niniejszej sprawie decyzja z [...] stycznia 2008 r. zapadła po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.) i została wydana w składzie, w którym jeden z członków Kolegium tj. R.B. – N., orzekał także przy wydaniu decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. Jak wskazał natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale (w składzie 7 sędziów) z dnia 22 lutego 2007 r. (sygn. akt II GPS 2/06, opubl. w "Orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych" z 2007 r., Nr 3, poz. 61, w "Zeszytach Naukowych Sądownictwa Administracyjnego" z 2007 r., Nr 3, str. 87, w "Prokuraturze i Prawie" z 2007 r., Nr 7 – 8, str. 62 oraz w LEX pod nr 235169) – art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 27 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. ma zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 tego Kodeksu. W tej sytuacji doszło zatem do wadliwości postępowania, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., co obligowałoby Sąd – gdyby nie dostrzeżona wcześniej wada nieważności decyzji Kolegium – do uchylenia decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a. O kosztach (pkt 3 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. mając na względzie wysokość wniesionego przez skarżącego wpisu.