II FSK 1442/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Nowak po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "T." sp. z o. o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 483/08 w sprawie ze skargi "T." sp. z o. o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy trwający od 11 grudnia 2000 r. do 31 grudnia 2001 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie II FSK 1442/08 UZASADNIENIE Postanowieniem z 8 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 483/08, wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę "T." sp. z o. o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 21 stycznia 2008 r., [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy trwający od 11 grudnia 2000 r. do 31 grudnia 2001 r. Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 28 marca 2008 r. pełnomocnik spółki został wezwany do usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tego zarządzenia braków formalnych skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej oraz złożenie dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi i określającego sposób reprezentacji spółki (pełny odpis z krs). W odpowiedzi na wezwanie strona skarżąca przedłożyła pełnomocnictwo procesowe z 15 listopada 2007 r. i kopię odpisu aktualnego z Rejestru Przedsiębiorców (stan na dzień 22 czerwca 2007 r.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona skarżąca nie wykonała w sposób prawidłowy obowiązków nałożonych na nią na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 marca 2008 r. Zamiast wskazanego w wezwaniu odpisu pełnego z rejestru przedsiębiorców przedłożyła Sądowi kopię odpisu aktualnego według stanu na dzień 22 czerwca 2007 r. Należy zauważyć, że odpis taki nie daje Sądowi podstaw do poczynienia jednoznacznych ustaleń co do sposobu reprezentacji spółki w dacie podejmowania czynności wszczynających postępowanie przed Sądem. Odpis aktualny z Krajowego Rejestru Sądowego odzwierciedla stan uwidoczniony w Rejestrze dokładnie w chwili jego wydania (zgodnie z treścią § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie ustroju i organizacji Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowych zasad udzielania informacji z Rejestru i udostępniania kopii dokumentów z katalogu, Dz. U. nr 247, poz. 1811 ze zm. - odpis aktualny zawiera aktualną treść wpisów w rejestrze pod danym numerem KRS) w konsekwencji nie pozwala zaś na ustalenie danych rejestrowych ani w okresie wcześniejszym ani też późniejszym. Oznacza to w dalszej kolejności, że w procesie ustalania sposobu reprezentacji skarżącego pierwszorzędne znaczenie ma dla Sądu odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego, który zawiera treść wszystkich wpisów w rejestrze pod danym numerem KRS, dokonanych od chwili pierwszego wpisu, z wyjątkiem wpisów nie podlegających ujawnieniu (por. § 6 ust. 1 powołanego rozporządzenia). Dokument taki wydany w dacie późniejszej niż data wniesienia udzielenia pełnomocnictwa i wniesienia skargi (albo nawet sama tylko data udzielenia pełnomocnictwa) umożliwia sądowi poczynienie jednoznacznych ustaleń co do umocowania pełnomocnika do działania w imieniu skarżącego. Niewątpliwie nie daje Sądowi takiej pewności oparcie się na przedłożonym przez stronę odpisie odzwierciedlającym stan ujawniony w rejestrze w dacie wyprzedzającej dzień udzielenia pełnomocnictwa procesowego o ponad trzy miesiące, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. W skardze kasacyjnej od postanowienia "T." sp. z o. o. w W. zarzuciły: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: naruszenie art. 2 Konstytucji RP, wyrażającego zasadę demokratycznego państwa prawa, poprzez naruszenie zasady zaufania skarżącej do państwa i jego organów; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) naruszenie art. 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na żądaniu od spółki pełnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego w sytuacji, gdy wystarczający był odpis aktualny, jak również samo pełnomocnictwo wraz z odpisem z rejestru przedsiębiorców zostało złożone do akt sprawy na etapie postępowania przed organem podatkowym (pełnomocnik składał w imieniu spółki odwołanie, jak również brał udział w czynnościach postępowania), b) naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do odrzucenia skargi pomimo tego, że spółka w terminie uzupełniła braki formalne, c) naruszenie zasad ogólnych postępowania, zgodnie z którymi w sytuacji, gdy skarga została podpisana przez osobę - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - nieuprawnioną (niewłaściwie umocowaną), Sąd był zobowiązany zwrócić się do samej spółki o podpisanie przez nią skargi, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. W uzasadnieniu zarzutów autor skargi wskazał, co następuje: W odpowiedzi na wezwanie Sądu spółka pismem z 9 kwietnia 2008 r.: - po raz kolejny przesłała pełnomocnictwo dla K. C. (wraz z dowodem uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa), - złożyła odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, aktualny na dzień 22 czerwca 2007 r. Z przepisów art. 28 w związku z art. 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym osoby prawne dokonują wszelkich czynności przez organy albo przez osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Wspomniane organy oraz osoby uprawnione do działania w imieniu osoby prawnej mają przy tym obowiązek właściwego wykazania swojego umocowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że art. 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie precyzuje, jaki rodzaj dokumentu powinien zostać przedłożony przez organ osoby prawnej lub inny podmiot upoważniony do działania w imieniu takiej osoby w celu właściwego wykazania posiadanego umocowania. Tym bardziej żaden przepis prawa, obowiązujący w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie przesądza, że w celu udowodnienia umocowania pełnomocnika skarżący jest zobowiązany złożyć odpis pełny KRS. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że przedkładając aktualny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego pełnomocnik spółki w prawidłowy sposób wykazał swoje umocowanie do działania w imieniu skarżącej. Złożony odpis aktualny z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczył bowiem okresu czasu sprzed udzielenia pełnomocnictwa, a sposób reprezentacji spółki nie uległ od tamtej pory żadnej zmianie. Należy przyznać, że WSA mógłby ewentualnie mieć wątpliwości co do istnienia upoważnienia pełnomocnika do działania w imieniu spółki w sytuacji, gdyby złożony odpis aktualny z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczył okresu czasu po udzieleniu przez spółkę pełnomocnictwa. Nawet wówczas można by jednak argumentować, że przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie precyzują, na jaki moment odpis z Krajowego Rejestru Sądowego ma być aktualny. Natomiast w sytuacji, gdy odpis dotyczył okresu czasu sprzed udzielenia pełnomocnictwa, a sposób reprezentacji spółki nie uległ zmianie - nie można mieć żadnych wątpliwości co do istnienia upoważnienia pełnomocnika do działania w imieniu spółki. Należy natomiast jeszcze raz podkreślić, że dokonana przez WSA wykładnia art. 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - nakładająca na pełnomocnika wymóg dostarczenia odpisu zupełnego z Krajowego Rejestru Sądowego, zamiast odpisu aktualnego - była nieprawidłowa. Zgodnie z przepisem art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd odrzuca skargę w sytuacji, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Ustawodawca nie określił jednak, w jakich przepisach wyrażone są wymogi formalne skargi, których niedopełnienie skutkuje odrzuceniem skargi. W świetle powyższego zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak też w literaturze przedmiotu prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym do wymogów formalnych skargi - których nieuzupełnienie w wyznaczonym przez sąd terminie skutkuje odrzuceniem skargi - należy zaliczyć także wymóg, o którym mowa w art. 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. wymóg wykazania przez pełnomocnika właściwego umocowania do występowania w imieniu skarżącego). Nie kwestionując prawidłowości wspomnianej interpretacji przepisu art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy jednak stwierdzić, że w rozstrzyganym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stanie faktycznym pełnomocnik spółki w prawidłowy sposób wykazał swoje umocowanie do występowania w imieniu spółki, doręczając WSA pełnomocnictwo wraz z aktualnym odpisem z Krajowego Rejestru Sądowego. Należy przy tym podkreślić, że nawet gdyby z wezwania WSA wynikało, że spółka była zobowiązana do przedstawienia pełnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego - to i tak wezwanie tej treści należałoby uznać za niedopuszczalne w świetle art. 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy bowiem przypomnieć, że żaden przepis obowiązującego prawa nie upoważnia Sądu do nałożenia na stronę skarżącą tego typu obowiązku. Powyższe oznacza, że strona skarżąca w wyznaczonym terminie uzupełniła braki formalne skargi. W konsekwencji odrzucając skargę spółki, pomimo tego, że z formalnego punktu widzenia była ona poprawna, WSA w niewłaściwy sposób zastosował przepis art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; w zaistniałej sytuacji faktycznej nie wystąpiły bowiem podstawy do odrzucenia skargi, na które powołał się WSA. Wydając postanowienie z dnia 8 maja 2008 r. (I SA/Kr 483/08) - odrzucające skargę spółki w oparciu o wykładnię przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprzeczną z dotychczasową, ugruntowaną linią interpretacyjną - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie naruszył także konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i wynikającą z niej zasadę zaufania obywateli do państwa i jego organów, a także do prawa. Zgodnie z wspomnianą zasadą rozstrzygnięcia organów państwa (a zatem także sądów administracyjnych) powinny być dla jednostek przewidywalne, a stosowana wykładnia przepisów prawa powinna być jak najbardziej jednolita, co umożliwia jednostkom podejmowanie racjonalnych decyzji i właściwe zabezpieczanie swoich interesów. Niewątpliwie sprzeczne z powyższą zasadą jest natomiast zaskakiwanie jednostek rozstrzygnięciami trudnymi do przewidzenia, rażąco odbiegającymi od wcześniej prezentowanych przez te same organy poglądów. Osoby, które w imieniu spółki podpisały pełnomocnictwo - tj. K. J. oraz J. S. - praktycznie od samego początku wchodziły (i nadal wchodzą) w skład zarządu spółki. Także sposób reprezentacji spółki łącznie przez dwóch członków zarządu (wcześniej przez dwóch wiceprezesów) był stosowany od samego początku jej funkcjonowania. Zarówno sposób reprezentacji spółki, jak również skład osobowy zarządu znajdowały przy tym odzwierciedlenie w przedłożonym aktualnym odpisie z Krajowego Rejestru Sądowego. Potwierdza to prezentowane w niniejszej skardze kasacyjnej stanowisko, że rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zostało wydane bez dostatecznych podstaw faktycznych i prawnych. Należy również podnieść, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie naruszył także ogólne zasady prowadzenia postępowania sądowego. Uznał bowiem, że skarga została podpisana w imieniu strony skarżącej przez osobę nieuprawnioną - tj. przez pełnomocnika, który we właściwy sposób nie wykazał swojego umocowania - Sąd powinien był zwrócić się do samej spółki o podpisanie przez nią skargi. Na tej podstawie Sąd mógłby bowiem w sposób jednoznaczny ustalić, czy strona skarżąca chce podtrzymać skargę wniesioną w jej imieniu przez osobę - zdaniem Sądu - "nieuprawnioną". Odrzucanie a priori wniesionej przez spółkę skargi było natomiast bezpodstawne. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył, co następuje: Skarga kasacyjna była (i jest) środkiem prawnym dalece sformalizowanym. Można ją było oprzeć wyłącznie na dwu podstawach wskazanych w art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: naruszeniu (przez w.s.a.) prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), naruszeniu (przez w.s.a.) przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany". Jak z powyższego wynika, nie jest samodzielną podstawą skargi kasacyjnej naruszenie przez w.s.a. przepisu (przepisów) ustrojowych, a taki niewątpliwie jest charakter art. 2 Konstytucji RP. Zarzut naruszenia tego przepisu należało zatem wyprowadzić z zarzutu naruszenia innych (innego) spośród przepisów wymienionych w art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako skutek tych naruszeń. Podobnie z zarzutem naruszenia przez WSA ogólnych zasad postępowania. Do strony należało przytoczenie podstaw kasacyjnych (konkretnych) spośród wymienionych w art. 174 ustawy. Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej zakreślonymi przez jej autora (art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi); nie bada ponownie sprawy w jej całokształcie ani nie ocenia intencji skarżącego, które nie zostały należycie wyartykułowane. Co do zasady jednak Sąd stwierdził, że skarga kasacyjna miała uzasadnione podstawy. Artykuł 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi istotnie nie precyzuje, jakim rodzajem dokumentu podmiot wymieniony w art. 28 tej ustawy winien wykazać swoje umocowanie do reprezentowania osoby prawnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dlatego sądy z reguły wskazują, w razie braku, rodzaj dokumentu, który ma posłużyć do ustalenia, czy skarga została wniesiona przez podmiot uprawniony do reprezentacji takiej osoby. Nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem sądu, któremu przedłożono dokument, jest badanie jego zgodności z prawem i autentyczności. Ani autentyczność ani zgodność z prawem przedstawionego przez pełnomocnika strony skarżącej aktualnego na dzień 22 czerwca 2007 r. odpisu z KRS (dotyczącego spółki) nie budziła zastrzeżeń. Wprawdzie strona (jej pełnomocnik) została wezwana do przedstawienia pełnego odpisu z KRS, ale WSA nie wyjaśnił należycie, jakie okoliczności nasunęły wątpliwości co do zgodności danych z odpisu dostarczonego ze stanem faktycznym na dzień złożenia skargi i nadesłania pełnomocnictwa, ani nie wyjaśnił stronie wcześniej przyczyn żądania przedstawienia takiego właśnie dowodu. Uznając zatem, że tok załatwiania sprawy nie wyczerpał przesłanki odrzucenia skargi z art. 58 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 182 § 1 i § 3 i art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.