II OZ 663/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludwik Żukowski, , , po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 577/08 odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 maja 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 577/08 odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że skarżące Stowarzyszenie chcąc realizować swą regulaminową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności, stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swych członków w postaci składek. Sąd podzielił pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06) i stwierdził, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, iż faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Przepis art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (tj.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. W ocenie Sądu oświadczenie o nieposiadaniu jakichkolwiek środków, budzi wątpliwości. W rozpatrywanej sprawie Stowarzyszenie podało, że w 2007 r. uiściło opłaty sądowe w łącznej wysokości 1400 zł. Powyższe wskazuje, że wbrew informacjom zawartym na urzędowym formularzu PPF, strona uzyskuje środki finansowe niezbędne do dokonywania czynności procesowych, nie podaje jednak ich źródła. Na powyższe postanowienie, w dniu 3 czerwca 2008 r. Stowarzyszenie [...] złożyło do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, wnosząc o jego uchylenie. W treści zażalenia wskazało, że przy ocenie wniosku Sąd nie wziął pod uwagę tego, iż prowadząc szeroką działalność społeczną składa więcej skarg niż obywatel składający skargę we własnej sprawie. Ponadto Stowarzyszenie podniosło, że wysokość żądanego wpisu przekracza możliwości finansowe członków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów postępowania sądowego i stosownie do art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, zwanej dalej P.p.s.a.) jeżeli ustawa nie stanowi inaczej do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Prawo pomocy jest wyjątkiem od tej zasady i zastosowanie tej instytucji ogranicza się do szczególnie uzasadnionych przypadków. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o jaki wnioskuje Stowarzyszenie, następuje w przypadku wykazania nieposiadania przez wnioskującego żadnych środków finansowych na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Jak słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową. Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Z dokumentów złożonych przez Stowarzyszenie [...] (regulamin Stowarzyszenia) wynika, że swoją działalność prowadzi dzięki pracy społecznej swoich członków, a regulamin Stowarzyszenia nie przewiduje składek członkowskich. Skoro Stowarzyszenie zrezygnowało z pobierania składek od swoich członków, pozbawiając się w ten sposób jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa. Należy zatem uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w postanowieniu.