II OSK 28/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz Sędziowie sędzia NSA Bożena Walentynowicz (spr.) del sędzia WSA Leszek Kamiński Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2008 r. sygn. akt VII SA/Wa 408/08 w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 408/08, oddalił skargę B. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu stanowiska Sąd ten przedstawił następujące okoliczności faktyczne i prawne. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Radomiu decyzją z dnia [...] października 2007 r., działając na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), po ponownym rozpoznaniu zgłoszenia choroby zawodowej u B. S. – alergicznego nieżytu nosa pochodzenia zawodowego, wymienionej w poz. 12 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zwanym dalej: "rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych", orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż wydano ją w oparciu o orzeczenie lekarskie z dnia [...] września 2007 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wystawione przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Szpital Sosnowiec oraz po przeprowadzeniu oceny narażenia zawodowego. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., po rozpatrzeniu odwołania B. S., działając na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 K.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając, że organ ten prawidłowo przeprowadził postępowanie i zasadnie orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u B. S.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg zawodowej działalności skarżącego, w latach 1969-1970 pracował w Fabryce [...] w Radomiu jako ślusarz, w 1971 w Kółku Rolniczym [...] jako omłotowy, w latach 1972-1975 r. w Hucie Szkła "[...]" w Radomiu na stanowisku formowacz wyrobów szklanych, później na różnych stanowiskach pracy m.in. jako omłotowy, szlifierz, ślusarz, dozorca. Pracę zawodową zakończył w 1994 r. i do chwili obecnej przebywa na rencie inwalidzkiej. Organ wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania w sprawie choroby zawodowej B. S. był czterokrotnie badany przez jednostki służby zdrowia upoważnione na mocy § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, do orzekania w sprawach chorób zawodowych. Jak wynika z orzeczenia lekarskiego wydanego w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, zgromadzony materiał (dostępna dokumentacja medyczna, szczegółowa ocena narażenia zawodowego, całokształt obserwacji klinicznej w tym wywiad chorobowy, badanie laryngologiczne, wyniki badań dodatkowych) nie daje merytorycznych podstaw do rozpoznania u B. S. choroby zawodowej – alergicznego nieżytu nosa pochodzenia zawodowego. Przeprowadzona diagnostyka alergologiczna, w testach skórnych z potencjalnymi alergenami znajdującymi się w środowisku pracy wykazała wynik ujemny, a charakter stwierdzonych zmian chorobowych nie uzasadniał ich zawodowej etiologii. Organ uznał, że orzeczenia te są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, które nie mają uprawnień do ich podważania poprzez samodzielną ocenę dokumentacji lekarskiej prowadzącą do odmiennego rozpoznania schorzenia niż to uczynili lekarze orzecznicy. Skargę na powyższą decyzję złożył B. S., ponawiając żądanie stwierdzenia u niego choroby zawodowej – alergicznego nieżytu nosa, która pozostaje w związku przyczynowym z jego pracą w warunkach szkodliwych dla zdrowia w Hucie Szkła "[...]" w Radomiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że nie jest ona zasadna. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że w przypadku alergicznego nieżytu nosa okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej po zakończeniu pracy wynosi 1 rok (poz. 12 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych). Jak wynika z akt sprawy, skarżący zakończył pracę w hucie szkła "[...]" w Radomiu gdzie, jak utrzymuje rozpoczęły się jego problemy zdrowotne, w 1975 r. Okres roczny upłynął więc z końcem 1976 r. Od 2003 r. skarżący ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy z przyczyn ogólnych. Sąd wskazał, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie toczyło się 3 lata. W trakcie postępowania B. S. był czterokrotnie badany przez upoważnione jednostki służby zdrowia (w tym dwukrotnie przez jednostki orzecznicze II stopnia). W wyniku badań wydano szereg orzeczeń lekarskich o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Jak wynika z tego ostatniego orzeczenia lekarskiego przy rozpatrywaniu sprawy wzięto pod uwagę szczegółową ocenę narażenia zawodowego, a także całokształt obserwacji klinicznej, w tym wywiad chorobowy, badanie laryngologiczne, wyniki badań dodatkowych oraz dostępną dokumentację medyczną, jak stanowi § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych. Zgromadzony materiał, nie dostarczył w ocenie Sądu, merytorycznych podstaw aby stwierdzić związek przyczynowy między wykonywaną pracą a charakterem zmian chorobowych. Sąd podniósł, że aby określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz winno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Sąd podkreślił również, że organy inspekcji sanitarnej były związane orzeczeniami lekarskimi o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Nie mogły dokonać samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, która prowadziłaby do odmiennego rozpoznania, a procedura przeprowadzonych badań nie nasuwała żadnych wątpliwości co do ich rzetelności. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, opartą na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", złożył B. S., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi lub o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności przez niewłaściwe zastosowanie przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych "a w szczególności § 6 i 8" oraz przepisu postępowania "m.in. art. 7, 77 i 80 K.p.a." i niewłaściwe ustalenie przez Sąd, iż organ I jak i II instancji wyjaśniły wszelkie wątpliwości w sprawie i są związane orzeczeniami lekarskimi i nie mają uprawnień do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, co miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że i organy i Sąd nie wyjaśniły rzetelnie całokształtu sprawy oraz zastrzeżeń podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania. W skardze kasacyjnej podniesiono, że pominięto fakt uczulenia skarżącego na czynniki, które mogły występować w warunkach zatrudnienia skarżącego w Hucie zgodnie z jego wyjaśnieniami. Pominięto również stwierdzenie alergicznego nieżytu nosa udokumentowanego w książeczce wojskowej skarżącego, sporządzone bezpośrednio w okresie zatrudnienia w Hucie. W toku niniejszego postępowania nie wyjaśniono co było przyczyną takiego nieżytu. Ponadto orzeczenia lekarskie pomijały zastrzeżenia skarżącego dotyczące warunków pracy w Hucie i już tylko z tych względów nie mogą być w pełni wiarygodnym dowodem. Skarżący wskazał, że Sąd nie wziął również pod uwagę okoliczności iż w roku 1976 nastąpiła likwidacja Huty Szkła i w tej sytuacji droga administracyjna jest jedynym sposobem na ustalenie choroby zawodowej przez skarżącego, a zdobycie jakiegokolwiek materiału dowodowego dotyczącego warunków pracy skarżącego jest utrudnione. Skarżący podniósł, że wskazane uchybienia procesowe, jak i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego miały wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił postępowanie dowodowe w sprawie jak i dokonaną ocenę materiału dowodowego oraz dokonane ustalenia faktyczne i prawne to wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przed WSA były odmienny. Organy administracyjne i Sąd w niniejszej sprawie nie kierowały się, zdaniem skarżącego, słusznym interesem obywatela, nie wyjaśniły stanu sprawy w sposób rzetelny, niewłaściwie zastosowały przepisy ww. rozporządzenia. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Warszawie, reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, jednak z innych przyczyn niż podniesione w niej zarzuty. Przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji była decyzja Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, który nie stwierdził wystąpienia u skarżącego B. S. choroby zawodowej w postaci alergicznego nieżytu nosa (poz. 12 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Oddalając skargę B. S. na decyzję wyżej opisaną Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko ocenne organów sanitarnych powołujących się na przeprowadzone badania lekarskie uprawnionych podmiotów medycznych i wyniki ocenne ich badań. Wyrok Sądu pierwszej instancji jako przesłankę materialnoprawną swego orzeczenia podał przepisy prawne wskazanego na wstępie rozważań rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Wyrok Sąd pierwszej instancji zapadł w dniu 10 września 2008 r., a więc już po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07, którym to wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1) art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz 2) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy powołane w części I tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Regułą jest, że stan prawny ustalony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje sądy pierwszej instancji, które niezależnie od podniesionych zarzutów w skardze muszą uwzględniać z urzędu ten stan prawny określony przez Trybunał Konstytucyjny i to niezależnie, czy orzeczenie administracyjne zapadło przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, czy też po jego ogłoszeniu. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji w ogóle nie wziął pod uwagę faktu wydania przez Trybunał Konstytucyjny ww. wyroku, stwierdzającego niezgodność z Konstytucją RP wskazanych przepisów prawa, które były podstawą orzekania merytorycznego w sprawie. Po rozpoznaniu skargi, Sąd ten oddalił ją, dokonując oceny prawnej w oparciu o niekonstytucyjne przepisy wskazanego rozporządzenia. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną w sprawie, w której ma zastosowanie regulacja prawna objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a orzeczenie Sądu pierwszej instancji zostało oparte jak wyżej podkreślono na treści przepisów niezgodnej według orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z Konstytucją RP, winien uwzględnić tę skargę kasacyjną. Przyjmuje się stanowisko, iż wolą racjonalnego ustawodawcy jest, by Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną uwzględnił orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od tego, czy sposób sformułowania skargi kasacyjnej to umożliwia i czy autor skargi kasacyjnej odniósł się do przepisu, którego dotyczy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. W sprawie niniejszej skarga kasacyjna podnosi zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie § 6 i 8 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Skoro więc powołanym na wstępie rozważań wyrokiem Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją zarówno przepisu art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy, stanowiącego delegację ustawową do wydania spornego rozporządzenia Rady Ministrów, a także stwierdził niezgodność z Konstytucją wydanego na podstawie tegoż art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy rozporządzenia ww. zachodzi konieczność uwzględnienia zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skargi kasacyjnej i uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie stoi też na przeszkodzie uwzględnieniu przez Naczelny Sąd Administracyjny powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przy rozpoznawaniu sprawy ze skargi kasacyjnej, fakt, że Trybunał Konstytucyjny zawarł w wyroku klauzulę odraczającą wejście w życie utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego z powodu jego niezgodności z Konstytucją (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Po ogłoszeniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego trzeba uwzględnić fakt, że przepis traci domniemanie konstytucyjności, co stwarza nową sytuację prawną. Stosując prawo Sąd nie musi uzasadniać niekonstytucyjności przepisów, a wystarczy powołanie się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Trzeba też stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględniwszy stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. naruszył wyżej wskazane przepisy. Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 185 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.