I SA/Ol 161/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Protokolant Lidia Wachowska po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 21 maja 2008 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. nr "[...]", w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia, uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji. Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia Prokuratury Rejonowej na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia na majątku podejrzanego A. K., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 03.12.2007r., opatrzonym przez Sąd Rejonowy klauzulą wykonalności, Prokurator Rejonowy zastosował wobec A. K. środek przymusu procesowego w postaci zabezpieczenia majątkowego celem zagwarantowania wykonalności grożącej mu kary grzywny w wysokości 500 stawek dziennych po 30 zł. każda, poprzez zajęcie pojazdu marki Renault o Nr rej. "[...]" o wartości 4.500 zł stanowiącego ustawową wspólność majątkową małżeńską A. K. i jego żony, urządzenia Track do cięcia drzewa o wartości 5.000 zł stanowiącego ustawową wspólność majątkową małżeńską A. K.i jego żony, wierzytelności w wysokości 5.500 zł z rachunku bankowego A. K.. Następnie wnioskiem z dnia 08.01.2008r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego, Prokurator Rejonowy wniósł o wykonanie powyższego tytułu wykonawczego. Wskazał, iż równocześnie z przystąpieniem do wykonania środka przymusu procesowego należy doręczyć podejrzanemu postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym a potwierdzenie odbioru tego postanowienia nadesłać do Prokuratury. Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał Prokuratora Rejonowego do przesłania zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwana dalej w skrócie u.p.e.a), wyznaczając siedmiodniowy termin. W związku z nienadesłaniem w wyznaczonym terminie żądanego przez organ egzekucyjny zarządzenia zabezpieczenia, postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 157 § 1 u.p.e.a. odmówił dokonania zabezpieczenia. W uzasadnieniu postanowienia organ pierwszej instancji wskazując na treść art. 195a ustawy z dnia 06 czerwca 1997r. Kodeks karny wykonawczy stwierdził, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę (...), sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie może zlecić jego wykonanie w całości m.in. urzędowi skarbowemu. Dalej powołując się na treść art. 155a § 1 podkreślił, że stosowanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego właściwego dla niego trybu administracyjnego przy zabezpieczaniu obowiązku, oznacza konieczność stosowania również tego przepisu. Zaś przepis ten uzależnia dokonanie zabezpieczenia od uprzedniego wydania przez wierzyciela zarządzenia zabezpieczenia. Nadto kierując się treścią art. 5 § 1 pkt 1 u.p.e.a. stwierdził, że wierzycielem uprawnionym do wydania zarządzenia zabezpieczającego jest prokurator, który wydał postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym. Przy czym wyjaśnił, że nadanie klauzuli wykonalności postanowieniu prokuratora jest konieczne jedynie w przypadku gdy zabezpieczenie na jego postawie następuje w trybie przepisów postępowania cywilnego, w przypadku zaś, gdy postanowienie wyznacza urząd skarbowy do jego wykonania nie wymaga ono nadania klauzuli wykonalności lecz wydania przez prokuratora zarządzenia zabezpieczenia. Dyrektor Izby Skarbowej tylko częściowo uznał zasadność argumentów podniesionych w zażaleniu Prokuratora Rejonowego na postanowienia organu egzekucyjnego. Stwierdził, że Prokurator Rejonowy we wniosku powołał się na art. 179 § 2 Kodeksu karnego skarbowego. Zgodnie z tym przepisem organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe jest urząd skarbowy. Niezasadne było więc powołanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego art. 195a Kodeksu karnego wykonawczego, gdyż ten przepis nie miał zastosowania w sprawie. Jednak z treści art. 27 Kkw można wyprowadzić wniosek, że również postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym urząd skarbowy realizuje według właściwych dla siebie przepisów u.p.e.a. Zaś art. 155a § 1 u.p.e.a. wyraźnie stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Zarządzenie to powinno być sporządzone według określonego wzoru i zawierać wszystkie elementy wymienione w art. 156 u.p.e.a. W ocenie organu odwoławczego przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują żadnego wyjątku uprawniającego do odstąpienia od stosowania powyższej regulacji. Organ zwrócił uwagę na art. 26 § 3 u.p.e.a. zgodnie z którym obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego w/g określonego wzoru spoczywa również na wierzycielu, którego należność pieniężna wynika z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Według organu zachodzi analogiczna sytuacja w przypadku postanowienia o zabezpieczeniu wydanego przez prokuratora na podstawie art. 293 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Zatem zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej warunkiem przystąpienia przez naczelnika urzędu skarbowego do zabezpieczenia jest spełnienie obu przesłanek określonych w art. 155a § 1 u.p.e.a. Wobec nie uzupełnienia braków formalnych wniosku w postaci przedłożenia przez wierzyciela – Prokuratora Rejonowego zarządzenia zabezpieczenia, pomimo wezwania, organ pierwszej instancji - stosownie do art. 157 § 1 u.p.e.a. - nie mógł przystąpić do zabezpieczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prokurator Rejonowy wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej jak i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie odmowy wykonania postanowienia Prokuratora Rejonowego o zabezpieczeniu na mieniu A. K. wykonania grożącej mu kary grzywny w wysokości 500 stawek dziennych po 30 zł każda w sposób wskazany w tym postanowieniu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił obrazę przepisów prawa procesowego tj. art. 155a § 1 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w odniesieniu do postanowienia Prokuratora Rejonowego o zabezpieczeniu majątkowym. W uzasadnieniu skargi Prokurator Rejonowy przytoczył stan faktyczny sprawy zaś w odniesieniu do zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 155a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdził, że postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym jest bezpośrednio skierowane do urzędu skarbowego celem jego wykonania, bez konieczności uprzedniego wydania zarządzenia zabezpieczającego. W ocenie Prokuratora Rejonowego orzeczenie sądu i prokuratora dokonuje zabezpieczenia, zatem zbędne jest wydawanie zarządzenia zabezpieczenia, które miałoby być podstawą podjęcia czynności przez urząd skarbowy. Wskazał, że postępowanie zabezpieczające charakteryzuje się dwiema fazami : fazą rozpoznawczą zainicjowaną przez prokuratora lub sąd poprzez wydanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, zaś działalność w postępowaniu wykonawczym związana jest z realizacją tego postanowienia. Brak jest podstaw w ocenie skarżącego do łączenia uprawnień organu orzekającego i wykonującego środek przymusu procesowego, a tym bardziej egzegeza legitymująca urząd skarbowy do orzekania w przedmiocie środka przymusu procesowego zastosowanego w toku procesu karnego. W karnym postępowaniu zabezpieczającym urząd skarbowy nie udziela zabezpieczenia na rzecz wierzyciela, jak ma to miejsce w administracyjnym postępowaniu zabezpieczającym, lecz jedynie wykonuje orzeczenie. Zdaniem skarżącego rozdzielenie kompetencji pomiędzy organ stosujący środek przymusu procesowego a organ go wykonujący uniemożliwia stwierdzenie, że wśród przesłanek formalnych wniosku prokuratora o wykonanie zabezpieczenia majątkowego jest również obowiązek wskazania okoliczności świadczących o możliwości utrudnienia bądź udaremnienia egzekucji. Jedyną przesłanką materialną zastosowania środka przymusu w postaci zabezpieczenia jest, aby stosowany był on wobec oskarżonego lub podejrzanego. Ponadto Prokurator Rejonowy wskazał na orzeczenia sądów administracyjnych, m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2.06.2006r. sygn. akt I SA/Gl 1895/05 (ONSAiWSA z 2007r., nr 4), w którym zaprezentowano stanowisko zbieżne z przedstawionym w skardze i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15.11.2007r. oraz z dnia 18.01.2008r. w których wyrażono poglądy odmienne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej potrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istotą sporu w niniejszej sprawie jest zasadność żądania przez organ egzekucyjny wydania "zarządzenia zabezpieczenia" o którym mowa w art. 155a § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2005r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej w skrócie u.p.e.a., w przypadku przekazania do wykonania temu organowi wydanego w toku postępowania karnego postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym. W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych kwestia powyższa nie jest postrzegana jednolicie. Za koniecznością wydania "zarządzenia zabezpieczenia" opowiedział się m.innymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 15.11.2007r. sygn. akt I SA/Po 1070/07. Odmienne stanowisko wyrażone zostało natomiast w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2006r. sygn. akt I SA/Gl 1895/05 (publ. ONSAiWSA z. 4 z 2007r., poz. 83) na które wskazał Prokurator Rejonowy tak w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego jak i w skardze. Należy zauważyć, że stany faktyczne w wymienionych sprawach były nieco inne. Kwestię sporną stanowił nie tylko obowiązek wydania "zarządzenia zabezpieczenia" ale także właściwość organów, przy czym w sprawie, którą rozstrzygał WSA w Poznaniu chodziło o braki tego zarządzenia w stosunku do wymagań przewidzianych w art. 156 u.p.e.a. Oznacza to, że również organy Prokuratury nie stosują jednolitej praktyki w tym zakresie. Trzeba wskazać, że podstawę prawną przekazania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym do egzekucji administracyjnej w rozpoznawanych przez sądy sprawach stanowił art. 195a ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. nr 90, poz. 557 ze zm.), zwany dalej w skrócie Kkw. W niniejszej sprawie Prokurator Rejonowy przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego wraz z wnioskiem o wykonanie, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym na majątku osoby podejrzanej o popełnienie przestępstw z art. 65 § 1 w zbiegu z art. 91 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999r. Kodeks karny skarbowy (j.t. Dz.U. z 2007r. nr 111, poz. 765 ze zm.) zwanej dalej w skrócie Kks, z tytułu grożącej za te czyny m.in. kary grzywny (za wskazane przestępstwa Sąd może orzec także środek karny przepadku przedmiotu służącego popełnieniu przestępstwa bądź jego równowartość). Postanowienie Prokuratora Rejonowego z dnia 3 grudnia 2007r. zostało wydane na podstawie art. 293 kpk, art. 291 kpk w związku z art. 113 § 1 Kks, art. 292 § 1 kpk w związku z art. 747 pkt 1 kpc w związku z art. 113 § 1 Kks. Zgodnie z art. 113 § 1 Kks w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, jeżeli przepisy Kks nie stanowią inaczej. Kwestię zabezpieczenia majątkowego regulują zatem przepisy kodeksu postępowania karnego oraz przepisy Kks. Zgodnie z art. 291 § 1 kpk zabezpieczenie może dotyczyć grzywny, przepadku przedmiotów, obowiązku naprawienia szkody, nawiązki oraz roszczeń o naprawieniu szkody w mieniu. Przepis art. 131 Kks poszerza te możliwości przez objęcie zabezpieczeniem sankcji majątkowych za wykroczenia skarbowe a także ściągnięcia równowartości przepadku i uiszczenia uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej oraz przepadku osiągniętych korzyści majątkowych lub ściągnięcia ich równowartości. Zabezpieczenie majątkowe, które dotyczy grzywny musi być dokonywane zgodnie z przepisami kpc (art. 292 § 1 kpk w związku z art. 113 § 1 Kks). Oznacza to, że w postanowieniu o zabezpieczeniu grzywny, wydanym na podstawie art. 293 § 1 kpk mogą być zastosowane środki zabezpieczenia wskazane w art. 747 kpc. W postępowaniu karnym skarbowym zabezpieczenie mienia następuje podobnie jak w kpk, z tym, że niezależnie od tego czy postępowanie to prowadzi finansowy organ postępowania przygotowawczego (którym jest m.in. urząd skarbowy) postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia wydaje zawsze Prokurator (art. 293 § 1 zd. 1 w związku z art. 113 § 1 Kks i art. 122 § 1 Kks). Na postanowienie co do zabezpieczenia przysługuje zażalenie, które rozpoznaje sąd okręgowy w okręgu w którym prowadzi się postępowanie (art. 293 § 2 kpk w związku z art. 113 § 1 Kks). Kodeks karny skarbowy reguluje też postępowanie wykonawcze w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe, stanowiąc w art. 178 § 1, iż do wykonywania orzeczeń w tych sprawach stosuje się odpowiednio przepisy Kkw, jeżeli przepisy Kks nie stanowią inaczej. W świetle Kkw zabezpieczenie, o którym decyduje sąd lub prokurator (art. 293 kpk) wykonywane jest przez komorników sądowych. Na gruncie Kks sytuacja wygląda inaczej. Zgodnie z art. 179 § 2 Kks organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe jest urząd skarbowy lub organy celne(§ 3 i § 4 art. 179). Przytoczone wyżej regulacje jednoznacznie wskazują na trafność stanowiska Prokuratora Rejonowego, że postępowanie zabezpieczające mające na celu zapewnienie możliwości wykonania wszystkich kar i środków karnych o charakterze majątkowym, grożących za przestępstwa karne skarbowe składa się z faz: rozpoznawczej, która należy do kompetencji Prokuratora i wykonawczej, realizowanej przez urząd skarbowy. Fazą pośrednią jest nadanie postanowieniu prokuratora klauzuli wykonalności przez sąd. W tym postępowaniu urząd skarbowy nie dokonuje zabezpieczenia a jedynie realizuje, przez podjęcie stosownych czynności, postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu. Należy zauważyć, że postanowienie Prokuratora Rejonowego z dnia 3.12.2007r. zawiera elementy niezbędne do bezpośredniego wykonania, poprzez zastosowanie konkretnych, wskazanych w tym postanowieniu czynności egzekucyjnych (zabezpieczających) na mieniu podejrzanego. W dużej części elementy tego postanowienia odpowiadają wymogom przewidzianym w art. 156 u.p.e.a. Na gruncie u.p.e.a. obowiązek wydania przez wierzyciela zarządzenia zabezpieczenia o treści wskazanej w art. 156 wiąże się z typowym rodzajem obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej. Na ogół wynikają one wprost z przepisów prawa a czuwanie nad ich wykonaniem należy do kompetencji organów administracji publicznej. Jeżeli te przepisy przewidują też możliwość zabezpieczenia obowiązku przed wydaniem decyzji czy postanowienia w postępowaniu administracyjnym, niezbędne jest wydanie zarządzenia zabezpieczenia. "Zarządzenie zabezpieczenia" jest rodzajem tytułu wykonawczego któremu, jak wynika z treści art. 156 u.p.e.a., klauzulę wykonalności nadaje organ egzekucyjny. Wbrew poglądowi Dyrektora Izby Skarbowej nie zachodzi analogia między postanowieniem prokuratora o zabezpieczeniu, zaopatrzonym w klauzulę wykonalności a orzeczeniem sądu, zaopatrzonym w klauzulę, co w myśl art. 26 § 3 u.p.e.a. nie uchyla obowiązku wystawienia przez wierzyciela tytułu wykonawczego. Wynika to z treści art. 2 u.p.e.a. Określając obowiązki podlegające wykonaniu w trybie u.p.e.a. ustawodawca wskazał w art. 2 § 1 pkt 5, że egzekucji administracyjnej podlegają również należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Natomiast w art. 2 § 2 u.p.e.a. wskazał, że należności o których mowa w § 1 podlegają zabezpieczeniu w trybie i na zasadach określonych w dziale IV u.p.e.a. tylko w zakresie, w jakim to zabezpieczenie nie zostało uregulowane odrębnymi przepisami. Reasumując, zdaniem Sądu, Prokurator przekazując urzędowi skarbowemu do wykonania wydane na podstawie art. 293 § 1 Kpk w związku z art. 113 Kks postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, zaopatrzone przez sąd w klauzulę wykonalności, nie jest zobowiązany do wydania, na podstawie art. 155a § 1 u.p.e.a. "zarządzenia zabezpieczenia" o treści i w formie wskazanej w art. 156 u.p.e.a. W istocie bowiem stanowiłoby to dublowanie już wydanego przez Prokuratora aktu o zabezpieczeniu a także niedopuszczalne przeniesienie trybu jego zaskarżenia z postępowania karnego na administracyjne. Z tych względów Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela stanowiska prezentowanego w powołanym wyroku WSA w Poznaniu z dnia 15.11.2007r. sygn. akt I SA/Po 1070/07, w szczególności co do tego, że jedynie z "zarządzenia zabezpieczenia" podejrzany może czerpać wiedzę co do rodzaju należności, okolicznościach faktycznych zabezpieczenia jak i pełnej podstawie prawnej. Postanowienie o zabezpieczeniu te elementy zawiera. Ponadto, postanowienie zawiera też pouczenie o środku i trybie zaskarżenia – zgodnie z art. 293 kpk. "Zarządzenie zabezpieczenia" w postępowaniu administracyjnym jest odpowiednikiem "zarządzenia tymczasowego" wydawanego przez sąd w postępowaniu cywilnym. W postępowaniu karnym odpowiednikiem "zarządzenia tymczasowego" jest postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym. Uznając, że postanowienia organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 2 § 2, art. 155a § 1 i art. 157 § 1 u.p.e.a., co miało wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.