II FSK 1506/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędziowie NSA Krystyna Nowak, WSA del. Dariusz Skupień, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "A." spółki z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 209/08 w sprawie ze skargi "A." spółki z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 12 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 209/09 oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 12 listopada 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Ze stanu faktycznego sprawy przestawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżąca wystąpiła do Dyrektora Izby Skarbowej w S. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 13 listopada 2003 r. określającego wysokość (tj. 141.250,72 zł) nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu C. P. od A. sp. z o.o. z tytułu przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości. Pismami z dnia 16 kwietnia, 13 maja i 10 czerwca 2003 r. spółka uznała zajętą wierzytelność i poinformowała organ, że przekaże należność po podpisaniu umowy sprzedaży nieruchomości. W dniu 4 lipca 2003 r. sprzedano nieruchomość. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2003 r. organ, na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.) określił wysokość nieprzekazanej przez skarżącą spółkę, zajętej wierzytelności przysługującej C. P.. W uzasadnieniu wniosku o stwierdzenie nieważności spółka wskazała, że zawarła ze zobowiązanym umowę przelewu wierzytelności, na mocy której przeniosła na C.P. wierzytelność przysługującą jej od C. sp. z o.o. W wyniku tych czynności skarżąca stała się wierzycielem C.P. na łączną kwotę 1.609.653,70 zł, natomiast C.P. z tytułu umów sprzedaży majątku przysługiwała w stosunku do skarżącej spółki wierzytelność w wysokości 1.609.302,40 zł. Po skompensowaniu tych wierzytelności C.P. zobowiązany był zapłacić skarżącej spółce 351,30 zł. Zdaniem spółki w tej sytuacji nie miała ona obowiązku przekazać do organu egzekucyjnego kwot wynikających z dokonanego wcześniej zajęcia wierzytelności oraz nie miała możliwości faktycznych w tym zakresie, gdyż nie była dłużnikiem zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z dnia 31lipca 2007 r. odmówił stwierdzenia nieważności w/w. postanowienia, stwierdzając w uzasadnieniu postanowienia, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. W wyniku wniesionego odwołania Minister Finansów również nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i postanowieniem z dnia 12 listopada 2007 r. i utrzymał je w mocy. W skardze spółka zarzuciła naruszenie przepisów art. 7 i 8 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 71 a § 1 i 9, art. 71b i art. 1a pkt 3 u.p.e.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie brak jest podstaw do twierdzenia, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 13 listopada 2003 r. w sposób rażący naruszało prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Postanowienie to było zgodne z treścią art. 71a § 9 u.p.e.a. Strona skarżąca w skardze oraz w toku postępowania przed organami podnosiła, że w niniejszej sprawie organ błędnie ocenił stan faktyczny sprawy i zastosował przepis art. 71a § 9 u.p.e.a w sytuacji, gdy brak było podstaw do twierdzenia że skarżąca spółka uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. W ocenie Sądu tego rodzaju zarzut nie może uzasadniać stwierdzenia, że organ w sposób rażący naruszył art. 71a § 1 i 9, art. 71b, i art. 1a pkt 3 u.p.e.a. w sytuacji, gdy w sprawie istniały okoliczności faktyczne, które mogły uzasadniać stwierdzenie, iż wierzyciel w sposób bezprawny uchyla się od przekazania organowi kwot zajętej wierzytelności. Jak wskazał Sąd, spółka po wezwaniu jej do przekazania kwot stanowiących wierzytelność zobowiązanego dokonała czynności prawnych, których stronami, obok skarżącej spółki, byli zobowiązany oraz jego wierzyciele. W ich wyniku zarówno zobowiązany C.P. jak i skarżąca spółka stali się w stosunku do siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami. Dawało to podstawę do dokonania potrąceń wzajemnych wierzytelności i nieprzekazywania do organu kwot należnych od zobowiązanego. Przy takim ułożeniu wzajemnych stosunków pomiędzy skarżącą spółką i C.P., organ dokonując oceny zaistniałego stanu faktycznego mógł uznać, że działania te prowadzą do bezzasadnego uchylania się przez skarżącą spółkę od przekazania zajętej wierzytelności. W ocenie Sądu tego rodzaju ocena nie naruszała w sposób rażący przepisów art. 7 i 8 k.p.a. Nawet jeżeli ocena ta była błędna to nie miała ona cech działania, które w sposób oczywisty jest sprzeczne z wyrażoną w art. 7 i 77 k.p.a. zasadą prawdy materialnej. Dokonana przez organ ocena stanu faktycznego sprawy miała swoje uzasadnienie w okolicznościach faktycznych, które zaistniały w niniejszej sprawie. Ocena ta opierała się na logicznym rozumowaniu prowadzonym przez organ na podstawie tych faktów i dlatego nie mogła zostać uznana za naruszającą prawo w sposób rażący. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną wniosła spółka zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 89 § 1 oraz art. 71 § 1 i 9, art. 71b u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że nie doszło w sprawie do rażącego naruszenia przepisów prawa, pomimo tego, iż zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, dokonanego zgodnie z zawiadomieniami z dnia 19 marca, 21 maja, 23 maja i 18 czerwca 2003 r. miały miejsce przed powstaniem wierzytelności. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie autora skargi kasacyjnej zawiadomienia o zajęciu wierzytelności należy uznać za bezpodstawne i bezskuteczne bowiem spółka nie była dłużnikiem zobowiązanego. Wskazał, że w dniu 13 lutego 2003 r. spółka zawarła umowę przedwstępną kupna-sprzedaży składników majątkowych należących do C.P. i z tego tytułu przekazała mu kwotę 100.000 zł. Natomiast w zajęciach wierzytelności skarżąca została wezwana aby nie uiszczała zobowiązanemu C.P. kwot z tytułu umowy sprzedaży. Zdaniem pełnomocnika spółki umowa przedwstępna nie była umową przenoszącą własność. Umowa przenosząca własność została zawarta dopiero w dniu 4 lipca 2003 r. Wobec powyższego wszelkie dokonane przed tą datą zajęcia, w ocenie skarżącej, należy uznać za pozbawione podstawy prawnej i faktycznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim sformułowanie i przedstawienie zarzutów kasacyjnych nie spełnia ustawowych wymogów, bowiem w skardze kasacyjnej nie wskazano konkretnej podstawy tj. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (naruszenie przepisów prawa materialnego) czy też art. 174 pkt 2 (naruszenie przepisów prawa procesowego). Zarzucono natomiast Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. przepisów postępowania stosowanych w postępowaniu administracyjnym przez organy administracji publicznej. Już z tego powodu skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, gdyż adresatem zarzutu naruszenia prawa – zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania, może być tylko Sąd pierwszej instancji. Wymienienie przepisów naruszonych przez organy administracyjne nie jest wykonaniem obowiązku przytoczenia podstaw kasacyjnych. Przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym jest bowiem orzeczenie Sądu, a nie decyzja administracyjna, ani inny akt administracyjny. Niezależnie od tego, również z merytorycznych względów skarga jest bezzasadna. Autor skargi kasacyjnej upatruje rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) w tym, że organ egzekucyjny naruszył w swoim postępowaniu przepisy art. 89 § 1, art. 71a § 1 i 9 oraz art. 71b u.p.e.a. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy wskazać, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia jest postępowaniem samodzielnym, odrębnym i nadzwyczajnym. Oznacza to, że organ prowadzący takie postępowanie nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, gdyż postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności orzeczenia nie może zastępować postępowania odwoławczego lub go powtarzać. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych w sprawie wynika, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 13 listopada 2003 r. określające wysokość nieprzekazanej przez skarżącą spółkę zajętej wierzytelności przysługującej C.P. stało się ostateczne, gdyż zażalenie na powyższe postanowienie wniesiono z uchybieniem terminu. Ograniczony zakres postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji (postanowienia), który wynika z enumeratywnie wymienionych przesłanek w art. 156 § 1 k.p.a., powoduje, że taka sprawa nie może być rozpatrywana przez organ co do jej istoty. W żaden sposób uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia nie można "naprawić" przez złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia z uwagi na rażące naruszenie prawa przez organ administracji, które de facto nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.