II SA/Łd 310/08

Dnia 6 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi W.S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku stałego oddala skargę. - Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. przyznał W.S. w okresie od maja 2005 r. do grudnia 2006 r. zasiłek stały w kwocie 418 zł miesięcznie z uwagi na brak dochodu i całkowitą niezdolność do pracy. Strona w toku wywiadu środowiskowego podała, iż mieszka w lokalu spółdzielczym lokatorskim w Ł. przy ul. A. 14/16 m 3. Podczas wywiadu kontrolnego przeprowadzonego w dniu 18 września 2006 r. ustalono, że wnioskodawca jest właścicielem mieszkania spółdzielczego własnościowego w Ł. przy ul. B. 4 m 95 o pow. 42 m2, które obecnie wynajmuje. Najemcy opłacają jedynie świadczenia związane z utrzymaniem mieszkania. Okoliczność ta stała się przesłanką do ustalenia, że strona posiada własne zasoby materialne, które umożliwiają jej przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Wobec powyższych ustaleń, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. ograniczył pomoc w formie zasiłku stałego w całości od maja 2005 r. i uznał świadczenie wypłacone do sierpnia 2006 r. w kwocie 6.688 zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał W.S. do jego zwrotu w miesięcznych ratach. W.S. odwołał się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które następnie decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2007 r. sygn. II SA/Łd 195/07 Sąd uchylił decyzje organów obu instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując, iż organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie sytuacji majątkowej strony w momencie wydania decyzji zmieniającej. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. na podstawie art. 108 § 1 kpa, art. 163 kpa w zw. z art. 12, art. 106 ust. 5, art. 98, art. 104 ust. 3, art. 6 ust. 16, art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz Zarządzenia Prezydenta Miasta Ł. z dnia 26 kwietnia 2004 r. Nr 1563/IV/04 w sprawie upoważnienia pracowników MOPS w Ł. do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach w zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy zmienił decyzję [...] w sprawie przyznania zasiłku stałego w wysokości 418 zł w okresie od maja 2005 r. do grudnia 2006 r. w ten sposób, że ograniczył przyznaną w całości pomoc od maja 2005 r. (pkt 1), uznał zasiłek stały wypłacany na podstawie decyzji Nr [...] w okresie od maja 2005 r. do sierpnia 2006 r. w łącznej kwocie 6.688 zł za świadczenie nienależnie pobrane (pkt 2), zobowiązał do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w kwocie 6.688 zł w całości do 31 grudnia 2007 r. (pkt 3) i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 4). W jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 31 maja 2005 r. ustalono, że strona mieszka przy ul. A. 14/16 m 3 wraz z siostrzenicą i jej dwiema córkami. Prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, choć wspólnie opłacają świadczenia mieszkaniowe. Syn strony przebywa poza granicami kraju. Wnioskodawca jest bezrobotny, a od 2 maja 2005 r. nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Dotychczas utrzymywał się z wyprzedaży własnych zasobów i prac dorywczych. Przedstawił orzeczenie o niepełnosprawności ważne do dnia 31 grudnia 2006 r. W.S. został pouczony o konieczności informowania o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 września 2006 r., a poprzedzającego zmianę decyzji, strona oświadczyła, iż mieszkanie w Ł. przy ul. B. 14/16 m 3 nabyła w drodze dziedziczenia po zmarłym w dniu 12 marca 2004 r. ojcu C.S. Według oświadczenia strony, wartość spadku po zmarłym ojcu wyniosła 55.000 zł. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawie III Ns 421/04 Sąd wydał w dniu 29 czerwca 2004 r. W okresie od 12 marca 2004 r. do marca 2006 r. mieszkanie stało puste. Od kwietnia 2006 r. zostało ono wynajęte znajomym syna, którzy opłacają tylko czynsz, gaz, i energię. W okresie od czerwca 2005 r. do listopada 2005 r. W.S. otrzymywał dodatek mieszkaniowy na mieszkanie, które zajmuje przy ul. A. 14/16 w wysokości 330 zł miesięcznie. We wrześniu 2006 r. strona podała, iż nie ma własnego dochodu, a lokal przy ul. A. zamieszkuje sama. W związku z nasuwającymi się wątpliwościami, co do sytuacji materialnej W.S., organ I instancji na podstawie informacji otrzymanych z [...] Zakładu Energetycznego, Gazowni Ł. i Spółdzielni Mieszkaniowej ustalił, iż w okresie od maja 2004 r. do marca 2006 r. opłacane były należności za dwa mieszkania, mimo iż w tym okresie strona deklarowała dochód zerowy. Ponadto ustalono, że strona zawarła umowę najmu mieszkania przy ul. A. 14/16 m 3, na podstawie której najemca płacił czynsz z tytułu najmu w wysokości 350 zł oraz ponosił bieżące koszty eksploatacji mieszkania. Podsumowując, organ administracyjny stwierdził, iż zachodzi dysproporcja pomiędzy dochodami wskazywanymi przez stronę, a dochodami, które faktycznie posiadała dokonując opłat z tytułu utrzymania obu mieszkań. Z uwagi więc na to, iż W.S. nie powiadomił MOPS o zmianie swojej sytuacji materialnej i wprowadził w błąd pracowników organu, zasadne było wydanie powyższego rozstrzygnięcia. W odwołaniu od tej decyzji, W.S. wyraził swoje niezadowolenie i szczegółowo przedstawił sytuację materialną, problemy zdrowotne i życie zawodowe. Wskazał, iż w maju 2005 r. prowadził wspólne gospodarstwo domowe z siostrzenicą, która opiekowała się nim z uwagi na niepełnosprawną rękę. Wyjaśnił, iż jest bezrobotny od 2002 r., a nie jak podaje organ od 2005 r. Jego zdaniem, kłamstwem jest stwierdzenie, że utrzymywał się z prac dorywczych, skoro do końca 2004 r. miał rękę w gipsie. Dodatek mieszkaniowy otrzymał dopiero wówczas, gdy zamieszkała z nim siostrzenica z córkami. O złożeniu wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego i jego otrzymaniu, poinformował zresztą pracownicę MOPS. Pracownica MOPS wiedziała także, że posiada on mieszkanie własnościowe, które wynajmują znajomi syna. Z uwagi na zadłużenie obu mieszkań, syn zlikwidował dwie polisy ubezpieczeniowe i spłacił zadłużenie czynszowe. Wskazał, ponadto, iż błędne jest twierdzenie MOPS, że wynajmował mieszkanie przy ul. A. 14/16 m 3, skoro powyższy lokal sam zamieszkiwał. Utrzymuje się z pomocy rodziny, znajomych i pewnej organizacji partyjnej. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 6 pkt 16, art. 8, art. 12, art. 37, art. 98, art. 104, art. 106 ust. 5, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wyjaśniając motywy wydanej decyzji, organ odwoławczy przedstawił szczegółowo dotychczasowy stan faktyczny sprawy, przytoczył treść art. 18, art. 37 ust. 1, art. 6 pkt 1 i 7, art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy o tym, że W.S. nie poinformował organu I instancji o swojej sytuacji faktycznej. Informacja o odziedziczeniu po ojcu własnościowego mieszkania przy ul. B. została udzielona organowi dopiero po jego interwencji w dniu 4 sierpnia 2006 r. W tym stanie rzeczy, świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie nieprawdziwych informacji jest świadczeniem nienależnie pobranym, które W.S. winien zwrócić. W końcowej części uzasadnienia rozstrzygnięcia, Kolegium przytoczyło treść art. 104 ust. 1 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, W.S. wyraził swoje niezadowolenie i powtórzył zrzuty z odwołania od decyzji organu I instancji. Dodał przy tym, iż w utrzymaniu pomaga mu syn, który od czasu do czasu przysyła mu niewielkie środki pieniężne. Ponadto w maju, wrześniu i październiku 2006 r. pracownica MOPS namawiała go, by przyniósł zaświadczenie od osób zamieszkujących lokal odziedziczony po ojcu, iż ponoszą one tylko opłaty czynszowe i media. Złożenie takiego oświadczenia miało być wystarczające dla pozytywnego załatwienia przedmiotowej sprawy po złożeniu anonimu. Oświadczenie takie skarżący złożył dopiero w listopadzie 2007 r., jednak nie miało on większego wpływu na treść wydanych decyzji. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami procedury administracyjnej, regulującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Przede wszystkim trzeba zauważyć, iż niniejsza sprawa była już raz przedmiotem uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 20 czerwca 2007 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w sprawie zmiany decyzji dotyczącej zasiłku stałego i nakazania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. W motywach wyroku, Sąd zwrócił uwagę na konieczność uzupełnienia zgromadzonej w sprawie dokumentacji o akta postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] r. w sprawie przyznania skarżącemu zasiłku stałego i zobowiązał organ do kompleksowej analizy materiału dowodowego, by jednoznacznie ustalić, czy skarżący rzeczywiście uzyskał świadczenie pomocowe na skutek przedstawienia nieprawdziwych informacji oraz by zweryfikować tezę skarżącego, że pracownik socjalny był informowany o jego sytuacji majątkowej. Sąd, badając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r., wydanego w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, stosownie do treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powołanym wyżej orzeczeniu z dnia 20 czerwca 2007 r. Analizując zatem w tym kontekście sporną decyzję, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego i formalnego, które mogłoby stanowić dostateczną podstawę do usunięcia jej z obrotu prawnego. Co więcej, szczegółowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwala jednoznacznie stwierdzić, że zarówno organ I jak i II instancji podjęły wszelkie możliwe czynności, celem wyjaśnienia i rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wykonując tym samym wszystkie zalecenia WSA, wynikające z uzasadnienia wyroku z dnia 20 czerwca 2007 r. W świetle art. 109, 106 ust. 5 i 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), na osobie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej spoczywa obowiązek informowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie jej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Decyzję administracyjną przyznającą takiej osobie świadczenie pomocowe, organ zobowiązany jest zmienić lub uchylić na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, czy też w przypadku pobrania nienależnego świadczenia. Świadczenie nienależnie pobrane podlega bowiem zwrotowi od osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej. Ubiegający się o świadczenie z pomocy społecznej obowiązany jest udzielić organowi prowadzącemu postępowanie wszelkich informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, choćby uznawał je za nieistotne, ponieważ to nie do niego, a do organu należy ich ocena w kontekście żądanego świadczenia. Nie ulega wszak wątpliwości, że pomoc społeczna świadczona jest z pieniędzy podatników i, jak wynika z ustawy o pomocy społecznej, jej celem jest przede wszystkim wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, natomiast nie ma ona na celu zapewnienia stałego źródła utrzymania jej podopiecznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2006 r. sygn. I OSK 314/06, Lex nr 275541). W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż W.S., ubiegając się o przyznanie zasiłku stałego zataił przed pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia [...] istotne okoliczności dotyczące jego sytuacji osobistej oraz majątkowej i w rezultacie pobrał nienależne świadczenie pomocowe. Ukrył bowiem fakt odziedziczenia po ojcu (zmarłym w dniu 12 marca 2004 r.) i następnie wynajęcia własnościowego mieszkania, znajdującego się w Ł. przy ul. B. 4 m 95. O trafności tego stanowiska świadczą, w ocenie Sądu następujące okoliczności. Mianowicie, z przeprowadzonego w dniu 31 maja 2005 r. wywiadu środowiskowego wynikało (k. 1 akt), że skarżący zamieszkuje razem z siostrzenicą i jej córkami w spółdzielczym lokalu nr 3, mieszczącym się w Ł. przy ul. A. 14/16. Prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, choć wspólnie opłacają świadczenia. W.S. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia 2 maja 2002 r. bez prawa do zasiłku. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ważnym do dnia 31 grudnia 2006 r. Nie posiada żadnych dochodów, a do tej pory utrzymywał się z wyprzedaży własnych zasobów oraz doraźnych prac bez zarejestrowania. Pracownik MOPS poinformował go o konieczności zawiadomienia organu o zmianie jego sytuacji rodzinnej i materialnej. Pouczenie takie zawarte było także w decyzji organu I instancji z dnia [...] r. Tożsame informacje strona podała również w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 9 listopada 2005 r. oraz w dniu 21 kwietnia 2006 r. (k. 4 i 8). Jedyną nową okolicznością, o której zainteresowany poinformował pracownika MOPS, przy pierwszej aktualizacji był fakt samotnego zajmowania lokalu przy ul. A. w Ł. O posiadaniu własnościowego mieszkania przy ul. B. w Ł., W.S. poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dopiero w dniu 4 sierpnia 2006 r. (k.14), czyli po upływie roku od dnia wydania decyzji o przyznaniu mu zasiłku stałego, kiedy to organ po otrzymaniu anonimowej informacji na temat przedmiotowego mieszkania, poprosił go o wyjaśnienie tej kwestii, a następnie w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 18 września 2006 r. (19). Wnioskodawca oświadczył wówczas, że od 1 kwietnia 2005 r. w lokalu przy ul. B. zamieszkują znajomi syna, którzy opłacają należności związane w utrzymaniem mieszkania. Poza tym wyjaśnił, że z tytułu najmu nie otrzymuje żadnych korzyści majątkowych (k. 17). Godzi się wobec tego wskazać, iż podtrzymywane przez skarżącego oświadczenie o braku jakichkolwiek dochodów również okazało się nieprawdziwe. Z załączonej do akt sprawy umowy najmu mieszkania przy ul. B. wynika bowiem, że W.S., wbrew temu co twierdzi, otrzymuje z tytułu najmu czynsz w wysokości 350 zł miesięcznie. Posiadanie przez skarżącego dochodu potwierdzają także zestawienia wysokości opłat za gaz, energię elektryczną i czynsz uiszczanych za oba mieszkania, a otrzymane odpowiednio z Gazowni [...], [...] Zakładu Energetycznego, Spółdzielni Mieszkaniowej "A" oraz Spółdzielni Mieszkaniowej "B". Wynika z nich mianowicie, iż W.S. mimo, deklarowania pierwotnie zerowego dochodu, faktycznie uiszczał należności za dwa mieszkania i były to kwoty od 750 zł miesięcznie do maksymalnie 1600 zł miesięcznie. W okresie od czerwca 2005 r. do listopada 2005 r. pobierał on ponadto dodatek mieszkaniowy w wysokości 330 zł miesięcznie. Dodać przy tym trzeba, że nieprawdziwe jest również twierdzenie skarżącego, iż pracownik socjalny, który przeprowadzał z nim wywiady środowiskowe, wiedział o posiadaniu przez niego mieszkania przy ul. B. i co za tym idzie, znał całą jego sytuację majątkową. Potwierdza to bowiem załączona do akt notatka służbowa (k.36). W tym stanie rzeczy, nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że oświadczenie skarżącego o braku jakichkolwiek miesięcznych dochodów jest gołosłowne. A nawet można śmiało stwierdzić, że zostało ono złożone w celu otrzymania nienależnego świadczenia pomocowego. W przekonaniu Sądu, przytoczone wyżej okoliczności znajdują swoje odzwierciedlenie w załączonym do akt materiale dowodowym, co uprawnia wniosek, iż stan faktyczny sprawy został zatem ustalony prawidłowo i rzetelnie, a organom administracji publicznej nie można postawić skutecznego zarzutu naruszenia prawa materialnego i formalnego. Podsumowując, skoro W.S., mimo pouczenia, nie poinformował organu pomocowego o okolicznościach mających wpływ na ustalenie jego sytuacji osobistej i majątkowej, a w toku postępowania wyjaśniającego ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, że istnieje rażąca dysproporcja pomiędzy udokumentowaną wysokością jego dochodu, a rzeczywistą sytuacją majątkową, w jakiej się znajduje, to organy administracyjne prawidłowo uznały, iż jest on w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową w oparciu o własne zasoby majątkowe. Z tych względów, Sąd nie znajdując podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o jej oddaleniu. B.C.