I OZ 191/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 168/08 oddalające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 września 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 168/09 oddalającego skargę J. B., J. B., T. B. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w R. z dnia ... 2008 r., Nr (...) w przedmiocie wprowadzenia w operacie ewidencji gruntów i budynków zmian przebiegu granic postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 18 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 168/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił wniosek T. B. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując, że nie został zachowany termin, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Po rozpoznaniu zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 września 2009 r., sygn. akt I OZ 838/09, uchylił wskazane wyżej postanowienie, wskazując, że w niniejszej sprawie za dzień ustania przyczyny uchybienia terminu należy uznać datę udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa adwokatowi ustanowionemu z urzędu, to jest dzień 5 lutego 2009 r., gdyż dopiero od tej daty pełnomocnik miał możliwość złożenia skargi kasacyjnej. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 168/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując, że nie została uprawdopodobniona przesłanka braku winy określona w art. 87 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie adwokat T. S. w dniu (...) 2008 r. odebrał na poczcie pismo z Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu. Pełnomocnictwo natomiast zostało podpisane dopiero w dniu 5 lutego 2009 r. Zdaniem Sądu natomiast można tego było dokonać już w pierwszych dniach stycznia 2009 r. Sąd zwrócił uwagę, że w treści zażalenia od postanowienia z dnia 18 maja 2009 r., pełnomocnik stwierdził, iż w dniach 5-9 stycznia 2009 r. zapoznał się z aktami sprawy a nawet sporządził opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej. Z tego stwierdzenia wynika, zdaniem Sądu, że pełnomocnik posiadał wymaganą do sporządzenia środka odwoławczego wiedzę o stanie faktycznym i prawnym sprawy. Przy innym założeniu sporządzenie opinii nie byłoby możliwe. Przebywanie strony skarżącej w szpitalu przy dobrym stanie zdrowia pełnomocnika, a także konieczność dokonania oględzin terenu nie może, zdaniem Sadu, wpływać pozytywnie na oceny dotyczące wymaganej staranności pełnomocnika w wykonaniu obowiązków procesowych. Trudności spowodowane przebywaniem strony skarżącej w szpitalu nie są trudnościami, których przy zachowaniu minimum staranności profesjonalnego pełnomocnika, nie można byłoby przezwyciężyć. Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy strona nie była zdolna złożyć podpis pod pełnomocnictwem, to dalszego pełnomocnictwa w niniejszej sprawie mogła udzielić wyznaczonemu z urzędu adwokatowi – J. L. (dotychczasowy nieprofesjonalny pełnomocnik) na podstawie art. 39 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym Sąd uznał, że strona uzasadniając swój wniosek koniecznością zapoznania się z aktami sprawy oraz oględzinami terenu, a także trudnościami z udzieleniem umocowania dla fachowego pełnomocnika nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nastąpiło bez jej winy. Zdaniem Sądu, obiektywny miernik staranności nie pozwala w niniejszej sprawie uznać, że wniesienie skargi kasacyjnej po upływie około dwóch miesięcy od otrzymania informacji od Okręgowej Rady Adwokackiej nastąpiło niezależnie od woli fachowego pełnomocnika. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej zażalenie złożył T. B. reprezentowany przez adwokata z urzędu T. S., wskazując, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 września 2009 r., zawarł wytyczne, którymi powinien się kierować Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, których to wytycznych Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Podkreślono, że Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że faktyczna możliwość wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczęła swój bieg w momencie uzyskania pełnomocnictwa, a wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ustawowym terminie siedmiu dni od ustania tej przyczyny. Skarżący podniósł także, iż ani on, ani jego pełnomocnik nie zawinili zaistniałej sytuacji. Podkreślono, że po uzyskaniu wiedzy o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu, tenże pełnomocnik podjął niezwłocznie czynności zmierzające do uzyskania pełnomocnictwa i złożenia skargi kasacyjnej. Wskazano, że choroba strony oraz znaczna odległość do przedmiotu sporu, a także konieczność oględzin i jednoczesne dostarczenie dodatkowych dokumentów, które nastąpiło już po zapoznaniu się z aktami sprawy spowodowały, że wniesienie skargi kasacyjnej we wcześniejszym terminie nie było możliwe, pomimo dołożenia wszelkiej staranności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast w myśl postanowień art. 87 § 1 i § 2 tej ustawy, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym, wnoszący o przywrócenie terminu, jest zobowiązany uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W związku z powyższym stwierdzić należy, że przywrócenie terminu do dokonania czynności sądowej uzależnione jest od dwóch przesłanek, po pierwsze: od zachowania stosownego terminu do złożenia wniosku, po drugie: od uprawdopodobnienia przez wnoszącego wniosek braku winy po jego stronie w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym miejscu podkreślić, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie stanowi automatycznego umocowania do działania w sprawie przez pełnomocnika. Na gruncie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rzeczywista możliwość wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu powstaje zatem najwcześniej z chwilą udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stronę, której przyznano prawo pomocy w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie kwestia dotycząca dotrzymania siedmiodniowego terminu określonego w art. 87 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi została przesądzona w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2009 r., w którym to postanowieniu Sąd ten uznał, że termin ten należy liczyć od dnia 5 lutego 2009 r., to jest od dnia udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa adwokatowi ustanowionemu z urzędu. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu wraz ze skargą został złożony w dniu 9 lutego 2009 r., a więc w terminie. W związku z tym w niniejszej sprawie należy rozważyć, czy została spełniona przesłanka braku winy określona w art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaznaczyć należy, że strona może domagać się przywrócenia terminu do dokonania czynności sądowej jedynie wtedy, gdy jest w stanie uprawdopodobnić, że uchybienie terminu do jej dokonania nastąpiło bez jej winy, ze względu na okoliczności od niej niezależne, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie była w stanie przeciwdziałać. Podkreślić trzeba, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie to nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku i gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Przy czym zaznaczyć należy, że art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne w konkretnej sprawie, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Dodać przy tym należy, że miernik staranności, o którym mowa jest podwyższony w sytuacji, gdy strona skarżąca jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika. W takiej sytuacji bowiem, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika, który powinien mieć świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności w postępowaniu sądowym. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik z urzędu skarżącego T. B. – adwokat T. S. – składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wskazał okoliczności, które – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – wyczerpują przesłankę braku winy, o której mowa powyżej. Zostało bowiem wykazane, że konieczne było dokonanie oględzin w terenie i zapoznanie się z dokumentami. Było to o tyle utrudnione, że – jak wskazano w przedmiotowym zażaleniu – skarżący przebywał w tym czasie w szpitalu, w związku z czym utrudniony był kontakt z nim. Natomiast dotychczasowy pełnomocnik skarżącego (nieprofesjonalny) – J. L. – mieszka 500 km od miejsca położenia przedmiotu sporu, więc przeszkoda we wcześniejszym pozyskaniu tychże dokumentów i stosownej wiedzy, była rzeczywiście faktyczna i niezawiniona. W związku z tym uznać należy, że w niniejszej sprawie został uprawdopodobniony brak winy w dokonaniu czynności procesowej, to jest spełniona została przesłanka wynikająca z art. 86 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego należy zatem przywrócić termin do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 września 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 168/09. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.