III SA/Lu 561/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Referent Monika Kutarska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 maja 2008 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. nakazuje ściągnąć od Dyrektora Izby Celnej na rzecz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 100 (sto) złotych tytułem nieuiszczonego wpisu. Decyzją z dnia [...] października 2007 r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 2, art. 51, art. 65 ust 1, ust 5 i ust 6 i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2004 r. Nr 68, poz. 622 ze zm.), art. 20 ust. 1 i ust. 3, art. 67, art. 78 ust. 1 i ust.3, art. 79, art. 201 ust. 1 lit. a ust. 2 i ust. 3, art. 214 ust. 1, art. 220, art. 222 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, Rozdział 2, Tom 2, str. 307), art. 13, art. 16 ust 1, art. 22, art. 32, art. 33 Protokołu Nr 3 do Umowy zawartej pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską (Dz. Urz. WE L 300 z 31.12.1972, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne Rozdział 11 Tom 11 P. 105 - 197), rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1810/2004 z dnia 7 września 2004 r. zmieniającego załącznik I do Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. WE L Nr 327 z 30.10.2004), Dyrektor Izby Celnej w B. po rozpatrzeniu odwołania M. B. i J. B. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. Nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r., określającej kwotę długu celnego podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu, należną z tytułu importu samochodu osobowego marki Audi 80, sprowadzonego według dokumentu SAD Nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 30 maja 2005 r. K. G. - przedstawiciel M. B. i J. B. - złożył zgłoszenie celne na formularzu SAD w celu objęcia procedurą dopuszczenia do wolnego obrotu towaru sprowadzonego ze Szwajcarii opisanego jako samochód osobowy używany marki AUDI 80. Rachunek zawiera deklarację eksportera o pochodzeniu towaru, wobec czego na podstawie Protokołu Nr 3 do Umowy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą i Konfederacją Szwajcarską zastosowano preferencje taryfowe. Z uwagi na wątpliwości co do autentyczności deklaracji o pochodzeniu została ona przesłana pismem z dnia 29 czerwca 2006 r. do weryfikacji przez szwajcarskie władze celne. W dniu 8 czerwca 2007 r. do Urzędu Celnego w L. wpłynęła odpowiedź, w której administracja celna Szwajcarii stwierdza, że: "Eksporter nie chciał przedłożyć wymaganych dokumentów. Wywiezione pojazdy należy z tego wzglądu traktować jako towar o nieokreślonym pochodzeniu. Potwierdzenia pochodzenia zgodnie z załączonymi kopiami zostały tym samym wystawione nieprawnie". Decyzją z dnia 18 lipca 2007 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. określił kwotę długu celnego podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu należną z tytułu importu pojazdu. Pismem z dnia 25 lipca 2007r. M. B. i J. B. odwołali się od decyzji. Dyrektor Izby Celnej jako organ odwoławczy wyjaśnił, że według art. 32 ust. 1 Protokołu Nr 3 do Umowy między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia może być przeprowadzana, a według art. 32 ust. 5 Protokołu wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące ze Szwajcarii lub EWG i czy spełniają inne wymogi tego Protokołu. Zgodnie zaś z art. 32 ust. 6 przedmiotowego Protokołu jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczających informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów i nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, to władze celne wnioskujące o weryfikację odmawiają wszelkich preferencji. Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż zgodnie z art. 16 ust. 1 Protokołu produkty pochodzące ze Wspólnoty korzystają w imporcie do Szwajcarii, a produkty pochodzące ze Szwajcarii korzystają w imporcie do Wspólnoty z postanowień Umowy, pod warunkiem przedłożenia świadectwa przewozowego EUR.1, lub w niektórych przypadkach deklaracji. Wprawdzie Strona przedłożyła fakturę z deklaracją pochodzenia poświadczające preferencyjne pochodzenie pojazdu, jednakże moc tego dowodu została obalona przez powołane do tego celu instytucje. Przy ocenie dokumentów pochodzenia towarów jedynymi wiarygodnymi informacjami dla władz celnych kraju importera są informacje uzyskane od administracji celnej kraju eksportującego w trybie art. 32 Protokołu Nr 3 do Umowy między EWG i Konfederacją Szwajcarską. Organ odwoławczy uznał też, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Naczelnik Urzędu Celnego w L. popełnił błąd pisarki poprzez powoływanie się na art. 33 Protokołu zamiast na art. 32. Jednakże organ celny prawidłowo przytoczył treść art. 32 przedmiotowego Protokołu i z tego względu nie ma to wpływu na wydane rozstrzygnięcie i nie może stanowić podstawy do uchylenia przedmiotowej decyzji. Na powyższą decyzję strony wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, przy czym skarga Jerzego B. została odrzucona postanowieniem Sądu z dnia 22 stycznia 2008 r. wobec jej niepodpisania. Skarga nie zawiera konkretnych zarzutów, lecz skarżący podnosi, że osobą odpowiedzialną za wystąpienie nieprawidłowości związanych z importem pojazdu powinien być jego pełnomocnik. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, choć z przyczyn innych, niż wskazane w skardze. Organy dopuściły się istotnych uchybień zarówno w zakresie proceduralnym, jak i w warstwie merytorycznej. Organy, ustalając odpowiedzialność dwóch osób będących adresatami decyzji, nie określiły, że ich odpowiedzialność ma charakter solidarny. Zgodnie bowiem z art. 213 WKC, jeżeli w odniesieniu do tego samego długu celnego występuje kilku dłużników, są oni solidarnie zobowiązani do pokrycia tego długu. Trafnie przyjmuje się w doktrynie, że oznacza to, iż postępowanie w sprawie celnej powinno być zakończone decyzją, która określa jedną kwotę długu celnego, adresowaną do wszystkich dłużników, z zaznaczeniem, że ich odpowiedzialność ma charakter solidarny (tak W. Morawski – Wspólnotowy Kodeks Celny, Warszawa 2007 r., s. 898). Decyzja nie zawierająca wskazania, że odpowiedzialność ma charakter solidarny, narusza przepis art. 213 WKC w stopniu nakazującym jej wyeliminowanie. Rozstrzygnięcie takie wypacza istotę odpowiedzialności. Ustalenie przez uprawniony organ, czy odpowiedzialność spoczywa solidarnie na większej liczbie dłużników ma znaczenie dla podmiotu, który dług pokrył, ponieważ będzie to przesłanką do dochodzenia ewentualnego regresu od pozostałych współdłużników, co wprawdzie leży poza polem zainteresowania organów administracji publicznej, nie mogą one jednak swym zaniechaniem pozbawiać tej możliwości uprawnione podmioty. Organ nie wyjaśnił też należycie, czy pełnomocnik stron działał jako przedstawiciel bezpośredni, czy pośredni. Organ przyjął, że dłużnikiem są skarżący a nie ich pełnomocnik, gdyż działał on w cudzym imieniu i w zakresie udzielonego mu pełnomocnictwa. Oznacza to, że zdaniem organu był on przedstawicielem bezpośrednim, zgodnie z art. 5 ust. 2 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, bowiem właśnie przedstawiciel bezpośredni działa w imieniu i na rzecz innej osoby, podczas gdy przedstawiciel pośredni działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby (reprezentowanej). W myśl art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne, zgłoszenia celnego jako przedstawiciel bezpośredni osoby zainteresowanej może dokonać wyłącznie osoba, która jest agentem celnym lub, jeżeli w jej imieniu czynności przed organem celnym dokonuje upoważniony pracownik wpisany na listę agentów celnych. Organy uznały, że K. G. działał w imieniu M. B. i J.. B. jako przedstawiciel bezpośredni w ramach udzielonego mu w dniu 30 maja 2005 r. upoważnienia tj. upoważnienia do dokonania odprawy celnej przedmiotowego pojazdu. W polu 14 "zgłaszający/przedstawiciel" dokumentu SAD przed nazwiskiem pełnomocnika wpisano kod [2] świadczący o tym, iż działał on jako przedstawiciel bezpośredni. Z dokumentu pełnomocnictwa ani z podpisu pod oświadczeniami składanymi przez pełnomocnika nie wynika jednak, aby pełnomocnik był agentem celnym. Samo oświadczenie w dokumencie SAD, korzystne zresztą wyłącznie dla pełnomocnika, nie jest w tej sytuacji wystarczające dla obiektywnego uznania jego szczególnej cechy, pozwalającej mu w świetle przepisów prawa celnego na działanie w cudzym imieniu. Nie można było zatem na etapie wydawania decyzji wykluczyć, że pełnomocnik, nie będąc agentem celnym, wbrew ewentualnym deklaracjom sam musiał być zgłaszającym (a więc działającym we własnym imieniu, a jedynie na cudzą rzecz). Stosownie do art. 4 pkt 18 WKC - "zgłaszającym" jest osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu albo w której imieniu dokonano zgłoszenia celnego". Jeżeli zaś doszło do przedstawicielstwa pośredniego i przedstawiciel był zgłaszającym we własnym imieniu, lecz na cudzą rzecz, to w tej sytuacji, w świetle art. 201 ust. 3 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, regułą jest, że dłużnikiem jest zgłaszający, zaś obok niego dłużnikiem jest również osoba, na rzecz której składane jest zgłoszenie celne. Ustalenie tego nie zwalnia jeszcze skarżących od odpowiedzialności, lecz prowadzi do przyjęcia, że dłużnikiem może być dodatkowo inna osoba, która nie brała udziału w postępowaniu. Kwestię statusu przedstawiciela należy zatem wyjaśnić. Organy nie rozważyły więc należycie, czy skarżący są jedynymi dłużnikami, na co skarżący słusznie zwraca uwagę. Wiąże się z tym od strony proceduralnej konieczność identyfikacji na nowo podmiotów mających przymiot stron niniejszego postępowania. Uznanie zaś, że może zachodzić solidarność dłużników powoduje po stronie organu obowiązek zbadania i ustalenia tej odpowiedzialności wobec każdego nich. Obowiązek ten wynika z tego, że organy fiskalne nie są uprawnione do uznaniowej rezygnacji ze swej kompetencji do szeroko rozumianej windykacji należności publicznoprawnych, a zasady odstąpienia od dochodzenia należności są ściśle regulowane przepisami prawa podatkowego i celnego (umorzenie należności celnej – np. art. 239 WKC). Jak wskazuje się w literaturze na gruncie art. 91 Ordynacji podatkowej – "czy w przypadku, gdy powstaje obowiązek podatkowy, jedynie jako potencjalny obowiązek zapłaty podatku, organ podatkowy ma prawo wyboru osoby lub osób, w stosunku do których wyda decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego, oraz czy ma prawo wymierzenia jedynie części podatku - na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej. Organ podatkowy musi doprowadzić do powstania zobowiązania podatkowego pełnej wysokości w odniesieniu do każdego ze współpodatników. Natomiast prawo wyboru będzie przysługiwało mu jedynie w fazie postępowania egzekucyjnego. Będzie on mógł wybrać podatnika lub podatników, w stosunku do których będzie prowadził postępowanie egzekucyjne" (B. Brzeziński i inni: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Toruń 2007 r., s. 657 – 658, podobnie S. Babiarz w B. Gruszczyński i inni: Ordynacja podatkowa. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2007 r. kom. do art. 91). Jak zaś słusznie wskazuje orzecznictwo sądowe – jeżeli przedmiotem postępowania jest zobowiązanie podatkowe ciążące solidarnie na dwóch podatnikach (lub na większej ilości podatników), każdy z tych podatników powinien uczestniczyć w postępowaniu w charakterze strony. W przeciwnym wypadku, postępowanie jest dotknięte wadą, która jest przesłanką wznowienia postępowania lub uchylenia decyzji przez sąd administracyjny (wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 września 2005 r., sygn. III SA/Wa 1029/05, LEX nr 157415). Organ nie wyjaśnił zatem kto jest dłużnikiem w sprawie, naruszając art. 122 i 191 Ordynacji podatkowej. Z tych względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 213 WKC oraz art. 120, art. 121, art. 122, art. 191 oraz art. 210 § 1 pkt 4 i 6 Ordynacji podatkowej, należało orzec jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 uzasadnione jest treścią przepisu art. 152 tej ustawy. Zgodnie z art. 152 ppsa, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W sprawie niniejszej zaskarżone orzeczenie jako uchylone w całości nie może być wykonywane.