I SA/Gl 244/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędzia WSA Teresa Randak,, Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Michał Dziechciarz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi A S.A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zastawu skarbowego. 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania. A S.A. w W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...], dotyczącą odmowy wykreślenia z rejestru zastawów skarbowych wpisów dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. w dniach 11 lipca 2006 r., 1 sierpnia 2006 r. i 11 grudnia 2006 r. na samochodzie marki Volkswagen Passat, należącym do M.P. zam. P., ul. [...]. Zdaniem strony skarżącej, podstawę wniesienia skargi stanowiło naruszenie treści art.41 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa poprzez niewłaściwą wykładnię, art.42 tej ustawy poprzez niezastosowanie oraz art.101 ust.1 z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe poprzez niezastosowanie, a także art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych, art. 6 k.p.a. w zw. z art.7 k.p.a. oraz konstytucyjnej zasady ochrony własności poprzez nierozpoznanie przez organy obydwu instancji istoty sprawy i wydanie zaskarżonych decyzji, treścią których nastąpiło utrwalenie stanu niezgodnego z prawem, a tym samym uniemożliwienie swobodnego, w granicach określonych przepisami prawa, dysponowania ruchomością przez skarżącego oraz art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 35 § 1 k.p.a. –zasady szybkości postępowania administracyjnego. Decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art.43a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz.60 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał na istotne elementy treści wniosku A S.A. dotyczące podstaw zwolnienia spod egzekucji administracyjnej oraz zwolnienia zastawów skarbowych oraz blokady wobec pojazdu Volkswagen Passat, sprowadzające się do przytoczenia treści § 8 pkt 2 umowy kredytu z dnia 6 maja 2005 r. oraz przedstawienia konstrukcji prawnej instytucji przewłaszczenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. podjął rozpatrzenie wniosku Banku w trybie określonym w art.42a ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie z treścią tego przepisu, wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych następuje, jeżeli rzecz lub prawo obciążone zastawem skarbowym w dniu jego ustanowienia nie stanowi własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe. Wniosek o wykreślenie wpisu składa się w terminie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności powzięła wiadomość o ustanowieniu zastawu. W pierwszej kolejności organ sprawdził, czy Bank w terminie wystąpił z wnioskiem o wykreślenie wpisu z rejestru zastawów i uznał, iż powyższy termin został zachowany. Odnosząc się z kolei do kwestii merytorycznej, a mianowicie - czy samochód stanowił w dniu ustanowienia na nim zastawów skarbowych własność M.P. czy też wnioskodawcy, organ uznał, iż decydujące znaczenie dla ustalenia tytułu własności ma treść rejestru publicznego zwanego Centralną Ewidencją Pojazdów i Kierowców, prowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Z danych zamieszczonych w rejestrze wynikało jednoznacznie, że A S.A. stał się właścicielem pojazdu dopiero dnia 31 stycznia 2007 r. Organ zaznaczył jednocześnie, iż rejestry pojazdów mechanicznych nie mają jedynie znaczenia ewidencyjnego, lecz pociągają za sobą skutki określone w sferze prawa materialnego. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego oraz nieuznawanie i naruszanie prawa Banku do wskazanego pojazdu poprzez ustanowienie zastawów skarbowych i blokady skarbowej na pojeździe stanowiącym własność Banku oraz odmowę wykreślenia wpisów z Centralnego Rejestru Zastawów Skarbowych. W uzasadnieniu strona podniosła, iż istnieje rozbieżność dat ustanowienia zastawów rejestrowych pomiędzy zamieszczonymi w decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., a rzeczywistymi datami wpisów. Odwołujący uważał, iż jest to okoliczność o tyle istotna, że wpisy do rejestru zastawów mają charakter konstytutywny. Zaznaczył także, że pojazd w chwili dokonania wpisów do rejestru zastawów był własnością Banku, co wykazano stosownymi dokumentami, a mianowicie: umową kredytu, umową przewłaszczenia rzeczy ruchomej na zabezpieczenie kredytu, wyciągiem z ksiąg banku o ziszczeniu się warunku zawieszającego, prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...], kartą pojazdu i dowodem rejestracyjnym. W tej sytuacji Naczelnik miał obowiązek wydać decyzję o wykreśleniu zastawów z rejestru. Zaskarżoną decyzją organ II instancji nie uwzględnił powyższego odwołania i podzielił stanowisko organu I instancji, co do braku podstaw do uchylenia zastawów skarbowych. Podkreślił konieczność oparcia twierdzenia o prawie własności pojazdu na pewnym dowodzie, za który uznać można tylko dowód rejestracyjny pojazdu względnie wypis z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, a takich dowodów Bank nie przedstawił. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że A S.A nie dokonała żadnych czynności w celu zabezpieczenia swoich należności na samochodzie M.P., ponieważ prawo Banku w chwili ustanowienia zastawu skarbowego nie wynikało ani z dowodu rejestracyjnego ani z prowadzonej przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Zdaniem organu odwoławczego przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe nie potwierdziło prawa własności A S.A. do przedmiotowego pojazdu w datach ustanowienia na nim zastawów skarbowych, zatem z tego względu nie mogą one być wykreślone. Strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania wraz z oceną prawną opartą na treści art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych. W uzasadnieniu skargi podano następujący stan faktyczny. Skarżąca zawarła w dniu 5 czerwca 2005 r. z M.P. umowę kredytu, celem przeznaczenia kwoty kredytu na zakup pojazdu marki Volkswagen Passat o numerze nadwozia [...]. Na mocy § 8 pkt 2 umowy kredytu skarżąca nabyła własność pojazdu. Zgodnie bowiem z treścią powołanego wyżej postanowienia umowy kredytu przejście własności przedmiotowego pojazdu na skarżącą nastąpiło w dniu, gdy kredytobiorca pozostawał w 25-dniowej zwłoce z zapłatą rat kredytu. Warunek ten uległ ziszczeniu w dniu 31 października 2005 r. i z tym dniem kredytodawca nabył własność pojazdu. Na przedmiotowym pojeździe został ustanowiony zastaw skarbowy: pierwszy - w dniu 11 lipca 2006r., a następny w dniu 1 sierpnia 2006r. na zabezpieczenie zobowiązań podatkowych kredytobiorcy M.P. Przedmiotowy zastaw został ustanowiony w trybie art. 41 Ordynacji podatkowej Wnioskiem z dnia 13 marca 2007 r., skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., A S.A. wniosła o zwolnienie zastawów skarbowych oraz blokady wobec tego pojazdu. Jako podstawę swojego żądania skarżąca podała treść art. 42a Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych następuje, jeżeli rzecz lub prawo obciążone zastawem skarbowym w dniu jego ustanowienia nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe. Strona skarżąca podkreśliła, że przejście własności spornego samochodu na nią nastąpiło z chwilą ziszczenia się warunku zawieszającego, a więc niezależnie od wpisów w dowodzie rejestracyjnym oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Dodatkowo wyjaśniła, iż podejmowała szereg czynności windykacyjnych zmierzających do zabezpieczenia kredytu, wobec uzyskania własności pojazdu. Podkreśliła również fakt, że pełną dokumentację pojazdu uzyskała w chwili jego zabezpieczenia tj. w dniu 17 listopada 2006 r., zatem po wpisaniu zastawów skarbowych. Dopiero wówczas mogła dokonać formalności związanych z zarejestrowaniem pojazdu. W skardze sformułowano zarzut, że organy obu instancji błędnie rozpoznały instytucję przewłaszczenia na zabezpieczenie (uregulowaną w przepisach prawa bankowego – art.101 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r.), błędnie przyjęły, iż własność pojazdu przeszła na skarżącego dopiero w dniu 31 stycznia 2007r. ( tj. w dniu kiedy skarżący złożył oświadczenie o przejęciu tego pojazdu na własność) oraz dokonały błędnej interpretacji przepisów ustawy o ruchu drogowym z dnia 20 czerwca 1997r., w zakresie art.80a w zw. z art.71 poprzez uznanie, że wpisy w tej ewidencji mają charakter konstytutywny, podczas gdy stanowią one jedynie zbiór informacji o dopuszczonych do ruchu pojazdach mechanicznych. Zdaniem strony skarżącej postępowanie organów naruszyło ponadto art.35 K.p.a. poprzez niezachowanie zasady szybkości postępowania, w sytuacji, gdy rozpoznanie wniosku z dnia 13 marca 2007 r. było możliwe w oparciu o dokumenty przedstawione jako załączniki do tego wniosku, a więc niezwłocznie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a to w zakresie ustalenia momentu przejścia spornego pojazdu samochodowego na własność strony skarżącej. Między skarżącym Bankiem a M.P. doszło do zawarcia umowy kredytu, w której przewidziano, jako formę zabezpieczenia, następujące uregulowanie umowne. W § 8 pkt 1 umowy ustalono: "Kredytobiorca, dla zabezpieczenia zwrotu kredytu, przenosi pod warunkiem zawieszającym na Bank prawo własności pojazdu opisanego w § 1 ust. 2 niniejszej umowy", a w § 8 pkt 2 : "Strony oświadczają, iż ziszczenie się warunku zawieszającego, o którym mowa powyżej, nastąpi w dniu: a) w którym Kredytobiorca pozostaje w 25-dniowej zwłoce z zapłatą kredytu (...)". Powyższa okoliczność jest niesporna. Podobnie, organy podatkowe nie zakwestionowały prawdziwości informacji Banku, że moment ziszczenia się warunku to dzień 31 października 2005 r. Powyższa informacja wynika z, wystawionego przez Bank na podstawie art. 95 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, wyciągu z ksiąg bankowych. Jak wynika z powyższych ustaleń Bank zastosował, zgodnie z art. 101 Prawa bankowego, jedną z możliwych konstrukcji przewłaszczenia, a mianowicie posłużenie się przeniesieniem własności pod warunkiem zawieszającym, powiązanym z terminem. Ten rodzaj przewłaszczenia powoduje, że z woli stron własność rzeczy przechodzi na nabywcę automatycznie (bez konieczności składania dodatkowych oświadczeń woli), z chwilą gdy dłużnik nie spełni w określonym terminie świadczenia, do którego jest zobowiązany albo w pewien czas po upływie terminu do świadczenia. Niewątpliwie także przedmiotem przewłaszczenia była rzecz oznaczona co do tożsamości, co oznacza, że do przeniesienia jej własności ma zastosowanie art. 155 § 1 Kodeksu cywilnego, który przewiduje iż "umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lun inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiła". Tak więc umowa przewłaszczenia spornego samochodu miała charakter umowy o skutku zobowiązująco-rozporządzającym, co oznacza, że dla jej skuteczności nie było niezbędne wydanie rzeczy, gdyż już sama umowa (w tym zaś wypadku – spełnienie się warunku zawieszającego) skutkowała przeniesieniem własności. Powyższe ustalenia prowadzą do jednoznacznego wniosku, że prawo własności samochodu przeszło na skarżący Bank z dniem 31 października 2005 r. Dodatkowym potwierdzeniem tego wniosku jest treść postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] sygn. akt [...], którym nadano klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu z dnia 21 sierpnia 2006 r., wystawionemu przeciwko dłużnikowi na podstawie art. 97 ust. 2 Prawa bankowego. Sąd nie miał więc wątpliwości, że roszczenie Banku o wydanie spornego samochodu przez dłużnika na rzecz Banku jest oparte na prawidłowo wystawionym i skierowanym do właściwej osoby tytule egzekucyjnym. Tych ustaleń nie można zanegować, jak to uczyniły organy podatkowe w niniejszej sprawie, w oparciu li tylko o dane ewidencyjne, a mianowicie: informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz dowód rejestracyjny pojazdu. Jak zasadnie podkreśliła strona skarżąca, dane ewidencyjne nie kreują prawa własności, a jedynie służą odzwierciedleniu stanu własności w oparciu o dane zgłoszone przy rejestracji pojazdu. Przerejestrowanie pojazdu przez nowego właściciela wymaga okazania dotychczasowego dowodu rejestracyjnego, którym Bank nie dysponował ze względu na bezprawne działanie kredytobiorcy. Tym samym niemożliwe było niezwłoczne dokonanie zmiany rejestracji pojazdu, co skutkowałoby ujawnieniem tej zmiany także w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. W tym kontekście należy uznać, że oparcie się przez organ podatkowy na danych ewidencyjnych było uzasadnione w momencie ustanawiana zastawu skarbowego. W tym bowiem czasie organ nie dysponował wiedzą o innym stanie własności przedmiotu zastawu (choć wiedza taką dysponował podatnik, ale nie leżało w jego interesie ujawnienie tej okoliczności organowi podatkowemu). Tak więc nie sposób zarzucić organowi bezprawnego działania w zakresie ustanowienia zastawu. Nie ma to jednak wpływu na ocenę, czy zachodzą podstawy do uchylenia tego zastawu. Instytucja uchylenia ustanowionego zastawu ma bowiem służyć nie tyle wyeliminowaniu zastawów wadliwych, ale przede wszystkim – ochronie osób postronnych, którym przysługuje prawo własności przedmiotu objętego zastawem. Z reguły zatem żądanie tych osób oparte jest na nowych, nieznanych uprzednio organowi, dowodach. Jeżeli zatem strona wykaże swe prawo własności, przysługujące jej w chwili ustanowienia zastawu, to zastaw winien być uchylony. Przepis art. 42a § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że "wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych następuje, jeżeli rzecz lub prawo obciążone zastawem skarbowym w dniu jego ustanowienia nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe. Wniosek o wykreślenie wpisu składa się w terminie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności powzięła wiadomość o ustanowieniu zastawu". Z regulacji powyższej wynika, że udowodnienie prawa własności możliwe jest przy użyciu wszelkich środków dowodowych. Ustawodawca nie przewidział także żadnego ograniczenia, wiążącego się z ujawnieniem tego prawa w jakimkolwiek rejestrze. W świetle obowiązujących przepisów nie do przyjęcia jest zatem wniosek, który legł u podstaw wydanej decyzji, że strona skarżąca nie udowodniła swego prawa własności, a to ze względu na nieodnotowanie zmiany właściciela w dowodzie rejestracyjnym pojazdu i w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców w chwili ustanowienia zastawów skarbowych. W ocenie Sądu, powyższe stanowisko organów pozostaje w jawnej sprzeczności z materiałem dowodowym, z którego wynika przejście spornego pojazdu na własność skarżącego Banku z momentem ziszczenia się warunku zawieszającego przewłaszczenie tej rzeczy, a więc w dacie wynikającej z ksiąg bankowych. Wyprowadzenie odmiennego wniosku, jak to uczyniono w zaskarżonej decyzji, jest sprzeczne z art. 191 Ordynacji podatkowej. Uchybienie powyższe miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy i przesądziło o niezgodnym z prawem odmówieniu uchylenia zastawu skarbowego, wbrew art. 42a § 1 tej ustawy. Na marginesie należy wskazać, że powołane w skardze przepisy proceduralne, zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego, nie mogły zostać naruszone, albowiem postępowanie w sprawie prowadzone było według procedury szczególnej, uregulowanej w Ordynacji podatkowej. Z kolei zarzut naruszenia zasady szybkości postępowania, jakkolwiek nie pozbawiony słuszności, trudno uznać za samodzielną podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro długotrwałość tego postępowania nie miała istotnego wpływu na wynika sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a na podstawie art. 200 tej ustawy orzekł o zwrocie kosztów postępowania, obejmujących zwrot wpisu sądowego, opłaty skarbowej za pełnomocnictwo i koszty zastępstwa procesowego.