II SA/Gl 677/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Sędzia WSA (del.) Daria Sachanbińska, Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Jankowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2008r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...], na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.), stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Skarb Państwa własności nieruchomości drogowej, która wchodzi w pas drogowy drogi krajowej [...], położonej w C., oznaczonej w ewidencji jako działka nr [...], zapisanej w [...] SR w C., stanowiącej w dniu 31 grudnia 1998 r. własność "[...]" Spółki z o.o. w C. W uzasadnieniu wskazano, że nieruchomość była we władaniu Skarbu Państwa i stanowiła drogę krajową wymienioną w załączniku do uchwały Rady Ministrów nr 192 z 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M.P. z 1986 r., nr 3, poz. 16). Pismem z dnia [...]r. [...] spółka z o.o. w C. wystąpiła do Prezydenta Miasta C. z wnioskiem o ustalenie i przyznanie odszkodowania za tę nieruchomość. Podniosła, że zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy powołanej w decyzji Wojewody, odszkodowanie jest wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., po uprzednim wydaniu przez Wojewodę decyzji, stwierdzającej nabycie własności przez Skarb Państwa. W dacie wydania tej decyzji Spółka była właścicielem zajętej pod drogę działki. Spółka nabyła nieruchomość położoną w C. przy. [...], [...] i [...] o pow. [...] ha, wpisaną do [...] SR w C. postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r., sygn. akt [...], którym przysądzono jej prawo własności po uprzednim przeprowadzeniu egzekucji z nieruchomości i udzieleniu przybicia. Spółka uiściła zapłatę także za grunt zajęty pod drogę, zatem szkoda związana z przejściem prawa własności nieruchomości na Skarb Państwa wystąpiła nie w majątku podmiotu, który był jej właścicielem z dniu 31 grudnia 1998 r., lecz w majątku Spółki. Spółce zatem przysługuje prawo do uzyskania odszkodowania za poniesiony uszczerbek majątkowy. Podkreślono również, że Spółka ujawniła swoje prawo w księdze wieczystej. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta C. odmówił Spółce ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę zajętą pod drogę wskazując, że nie była ona jej właścicielem w dacie nabycia własności przez Skarb Państwa. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...]r. Na skutek skargi wniesionej przez Spółkę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2006 r. sygn. akt II SA/GL 637/05 uchylił decyzje organów obu instancji. Jako podstawę uchylenia decyzji wskazano naruszenie przepisów procedury w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego (art. 7,77 i 80 k.p.a.). Podano, że z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika jednoznacznie, czy przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność skarżącej Spółki. Nie zostało określone, czy wchodzi ona w skład nieruchomości, której dotyczyło postanowienie Sądu o przysądzeniu własności nieruchomości. Materiał sprawy nie zawiera dokumentów potwierdzających ewentualny podział nieruchomości, wypisów z ksiąg wieczystych. Sąd wskazał również, że jeżeli przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład nieruchomości nabytej przez Spółkę, to do rozważenia pozostaje kwestia, czy prawo własności tej nieruchomości zostało skutecznie przez Spółkę nabyte i czy z faktu tego wynika uprawnienie do domagania się odszkodowania, przewidzianego w art. 73 ust. 1 i 2 mającej zastosowanie ustawy. Dla oceny skutków tego nabycia ma znaczenie charakter i data decyzji stwierdzającej nabycie własności przez Skarb Państwa. Jakkolwiek nabycie to następuje z mocy prawa i decyzja ma charakter deklaratoryjny, ale zawiera konieczny i sui generis element konstytutywny, dopiero bowiem od jej wydania Skarb Państwa może skutecznie powoływać się w obrocie na swoje prawo i prawem tym rozporządzać, a właściciel wystąpić o odszkodowanie. Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta C. uzupełnił postępowanie dowodowe we wskazanym kierunku i ustalił, że działka nr [...] wchodziła w skład nieruchomości nabytej przez Spółkę w wyniku przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta C. odmówił Spółce ustalenia i wypłaty żądanego odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 73 pkt 2 ust. 4 przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną, odszkodowanie ustala się na wniosek i rzecz właściciela nieruchomości. W dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem nieruchomości był spółka "[...]". Skarżąca Spółka nabyła nieruchomość w drodze przysądzenia prawa własności. Postanowienie w tej kwestii ma charakter konstytutywny i z chwilą jego uprawomocnienia się dochodzi do przejścia praw. Brak zatem podstaw prawnych do ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz wnioskodawcy. W odwołaniu od tej decyzji Spółka wniosła o jej uchylenie i ustalenie, że jest tym właścicielem, któremu przysługuje odszkodowanie. Zarzuciła, że wadliwe jest zawężenie rozumienia terminu "właściciel" do podmiotów, które były właścicielami w dniu 31 grudnia 1998 r. Podkreśliła, że w chwili wydania i uprawomocnienia się decyzji Wojewody [...] z dnia [...]r. była właścicielem i władającym przedmiotową działką. Odszkodowanie ustala się na wniosek właściciela złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. W dniu [...]r., gdy Wojewoda wydał decyzję otwierającą drogę do uzyskania odszkodowania, spółka "[...]" nie była już właścicielem i wniosku złożyć nie mogła. Zwrócono także uwagę na rekompensacyjny charakter odszkodowania i wskazano, że szkodę w majątku poniosła Skarżąca a nie poprzedni właściciel. Podano, że bez decyzji Wojewody o nabyciu z mocy prawa własności działki drogowej nie nastąpiłoby przeniesienie tego prawa na Skarb Państwa. Nadal zatem w księdze wieczystej widniałby wpis ujawniający prawo Spółki. W końcu Spółka podniosła, że wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. II SA/GL 637/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przesądził, że podmiotem uprawnionym do odszkodowania jest właściciel działki z dnia wydania decyzji Wojewody. Wytyczne te są wiążące dla organu. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że rozstrzygając sprawę związany był zaleceniami zawartymi w wyroku sądu. Zalecenia te dotyczyły uzupełnienia materiału dowodowego oraz rozważenia, jaki wpływ ma data wydania i uprawomocnienia się decyzji Wojewody o nabyciu nieruchomości przez Skarb Państwa z mocy prawa. Zgodnie z tymi zaleceniami ustalono, że działka oznaczona jako pgr [...] była objęta postępowaniem egzekucyjnym i dotyczyło jej postanowienie SR w C. z dnia [...]r., na podstawie którego Spółka nabyła własność. Z mocy prawa działki zajęte pod drogi stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego z dniem 1 stycznia 1999 r. a decyzja Wojewody z dnia [...]r. tylko potwierdził ten skutek. Przejście prawa własności nastąpiło za odszkodowaniem dla właścicieli. Uprawnionym do odszkodowania jest zatem ten, kto utracił prawo własności, podmiotem takim w niniejszej sprawie była spółka "[...]". Skarżąca stała się właścicielem działki na podstawie postanowienia Sądu z dnia [...]r. W skardze do sądu administracyjnego Spółka wniosła o uchylenie decyzji i ustalenie, że jest właścicielem, któremu przysługuje odszkodowanie za utraconą nieruchomość. W uzasadnieniu opisano dotychczasowy przebieg postępowania oraz podtrzymano zarzuty i argumenty zgłaszane w toku postępowania. Podkreślono, że w chwili uprawomocnienia się decyzji Wojewody [...] z dnia [...]r. Spółka była właścicielem działki zajętej pod drogę a prawo własności nabyła w postępowaniu egzekucyjnym. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Podkreślił, że niewątpliwie odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, która z mocy prawa przeszła na własność Skarbu Państwa przysługuje temu podmiotowi, który utracił własność, a podmiotem tym nie była skarżąca Spółka. Kwestii odszkodowawczych o charakterze cywilnoprawnym nie można natomiast rozstrzygnąć w trybie decyzji wydawanej na podstawie art. 73 ustawy – przepisy wprowadzające (...). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: W uprzednio wydanym w sprawie wyroku, sąd administracyjny wskazał, że należy ustalić, czy przedmiotowa działka wchodziła w skład nieruchomości, którą skarżąca Spółka nabyła w postępowaniu egzekucyjnym a następnie ocenić, czy nabycie to było skuteczne i czy z tego faktu wynika uprawnienie domagania się wypłaty odszkodowania. Zalecono także dokonanie oceny skutków wydania przez Wojewodę decyzji stwierdzającej nabycie własności przez Skarb Państwa z mocy prawa. Ze względu na fakt, że na ówczesnym etapie postępowania w ocenie Sądu nie został w ogóle wykazany fakt nabycia przez Spółkę prawa do przedmiotowej działki zajętej pod drogę, Sąd nie przesądził wyników postępowania administracyjnego. Zalecenia Sądu zostały przez organy wykonane. Ustalono, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...]r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w C. przysądził prawo własności nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], [...], [...] o pow. [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] nabywcy, którym była spółka [...]. Zebrany w sprawie materiał dokumentuje, że działka nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...] była przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do spółki "[...]" i wchodziła w skład nieruchomości, z której prowadzono egzekucję. Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności jest aktem przenoszącym na nabywcę własność nieruchomości. Nabywca staje się właścicielem od dnia prawomocności postanowienia o przysądzeniu własności. Postanowienie z [...] r. przysądzające własność stało się prawomocne [...]r. i począwszy od tej daty Spółka jest właścicielem nieruchomości. Należy przy tym podkreślić, że prawomocne postanowienie sądu o przysądzeniu własności ma charakter konstytutywny. Wyrażono przy tym w piśmiennictwie pogląd (por. A. Oleszko: Glosa do wyroku SN z dnia 22 września 1997 r., II CKN 730/97, OSP 1998, nr 7-8, poz. 139), iż charakter konstytutywny postanowienia o przysądzeniu własności sprawia, iż własność nieruchomości przechodzi na nabywcę bez względu na to, kto dotąd był rzeczywistym właścicielem. Nabycie w trybie przysądzenia ma zatem charakter pierwotny, niezależny od zakresu uprawnień przysługujących poprzednikowi prawnemu. Decyzja Wojewody, dotycząca stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności działki została wydana w dniu [...]r., a zatem już po nabyciu prawa własności przez Spółkę. Nabycie przez Skarb Państwa nastąpiło jednak z mocy prawa 1 stycznia 1999 r. a zatem jeszcze przed nabyciem prawa własności przez Spółkę. Prawa swego Spółka nie wywodzi bowiem z następstwa prawnego. Uznać zatem należy, że po pierwsze, Spółka skarżąca nie może być uznana za następcę prawnego podmiotu, któremu z mocy prawa odjęto prawo własności przedmiotowej działki, po wtóre zaś, że nie można podzielić twierdzenia Skarżącej o powstaniu szkody i uszczerbku w jej majątku, skoro nabyła ona działkę należącą już do Skarbu Państwa. Stan faktyczny i prawny, jaki powstał na skutek wydanych orzeczeń, niewątpliwie wymaga uporządkowania. W przekonaniu sądu administracyjnego kwestii tych nie da się jednak rozstrzygnąć w trybie postępowania administracyjnego, prowadzonego na podstawie art. 73 ustawy – przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Zgodnie z art. 73 ust. 4 tej ustawy, odszkodowanie za nabyte nieruchomości wypłacane jest właścicielom tych nieruchomości. Przez właścicieli w rozumieniu tej ustawy należy rozumieć podmioty, którym prawo własności przysługiwało do dnia 31 grudnia 1998 r. i które prawo to utraciły. Skarżąca Spółka nie może zatem domagać się odszkodowania na działkę, której prawa własności nie utraciła i nadal je posiada. Nabycie nieruchomości zajętych pod drogi publiczne z mocy prawa na podstawie powoływanych przepisów było bowiem aktem jednorazowym i skutki jego nie niweczą rezultatów późniejszych czynności czy orzeczeń. Mając na uwadze podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.