I FZ 66/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 476/08 w zakresie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania protokołu z badania ksiąg handlowych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 476/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek O. sp. z o. o. w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 stycznia 2008 r. w przedmiocie sprostowania protokołu z badania ksiąg handlowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że z analizy informacji zawartych w złożonym wniosku o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz dołączonych dokumentów wynika, że działalność gospodarcza spółki w ostatnich dwóch latach generowała stratę, w tym 2007 r. zakończyła się stratą w wysokości 452.514,04 zł. Jednocześnie kapitał zakładowy skarżącej utrzymuje się na poziomie 11.400.000 zł, a wartość środków trwałych pozostających w jej dyspozycji (według bilansu) zamyka się kwotą 46.761,73 zł. W ocenie Sądu I instancji sytuacja spółki jest trudna, ale ulega poprawie, o czym świadczy wysokość straty na koniec 2007 r. w porównaniu z końcem 2006 r. Jednocześnie z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że spółka przynosi przychody (2007 r. – 1.074.755,81 zł, marzec 2008 r. – 58.686 zł), które pozwalają na kontynuowanie działalności gospodarczej. Sytuacja spółki nie wymaga na dzień dzisiejszy podejmowania jakichkolwiek kroków naprawczych, czy też złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o czym świadczy choćby utrzymujący się od 2006 r. na niezmienionym poziomie stan zatrudnienia (15 osób) oraz znacząca pozycja wynagrodzeń w kosztach bieżących. Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, że brak środków na rachunkach bankowych w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy powinien sam w sobie przesądzać o uzyskaniu pomocy państwa na pokrycie kosztów zainicjowanego przez spółkę postępowania sądowego. Zerowy stan konta bankowego, jak również brak środków pieniężnych w kasie w dniu składania wniosku nie obrazują w pełni realnej sytuacji finansowej firmy. W stosunku do spółki prowadzona jest egzekucja m.in. z rachunków bankowych, a jest rzeczą powszechnie znaną, że w takiej sytuacji na takich kontach nie gromadzi się środków pieniężnych. W ocenie Sądu I instancji sytuacja finansowa spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że nie jest ona w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania, zwłaszcza iż w przedmiotowej sprawie koszt wpisu od skargi to 100 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie w całości i zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w całości. W uzasadnieniu pisma jego autor wskazał, iż bezpodstawne jest powoływanie się na ustalone wynagrodzenia pracowników spółki, bowiem ich wysokość została ustalona wtedy gdy kondycja finansowa spółki pozwalała na takie kształtowanie wynagrodzeń. Zdaniem strony rozstrzygające znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy mają jej realne możliwości finansowe w danym momencie. Według autora zażalenia z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej jako ppsa) wynika, że sąd powinien wziąć pod uwagę stan rzeczy istniejący w dacie wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie oceniać stan finansowy skarżącej w przeszłości. Strona zwróciła uwagę, że gdyby w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy posiadała wystarczające środki finansowe, postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy w ogóle by się nie toczyło. Według skarżącej niezrozumiałe jest nieuwzględnienie faktu, iż w dniu składania wniosku stan finansowy strony (stan jej rachunków bankowych oraz stan kasy) wykazywał saldo ujemne, jak też faktu zajęcia komorniczego ustanowionego na rachunkach bankowych. Strona wskazała, że w takiej sytuacji stwierdzenie, że sytuacja spółki uległa poprawie, jest niepoprawne i powinno zostać odrzucone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji słusznie przyjął, że spółka wskazanego warunku nie spełnia, choć zauważyć należy, że błędnie Sąd ten powołał jako podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 2 pkt 1 ppsa, dotyczący przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednakże w związku z tym, że z zaskarżonego postanowienia wynika w sposób jednoznaczny, że przedmiotem rozstrzygnięcia był wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym i w takim zakresie był on rozpatrywany, wskazaną wadliwość należy uznać za pozostającą bez wpływu na wynik sprawy. Zgodzić się przede wszystkim trzeba z Sądem I instancji, iż błędne jest stanowisko strony, że dla oceny sytuacji finansowej spółki można brać pod uwagę jedynie stan rachunków bankowych i kasy na dzień składania wniosku. Badanie jedynie tych okoliczności w tak zawężonym zakresie skutkowałoby niezwykle fragmentaryczną oceną sytuacji spółki, nieobrazującą jej rzeczywistych możliwości finansowych. Zważywszy na inherentną zmienność stanu rachunków bankowych i kasy, wynikającą z płynności znajdujących się na nich środków finansowych, nie można uznać za słuszne stanowiska, iż dla przesądzenia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy wystarczy wykazanie, iż w danym dniu (dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) spółka nie posiada ani na rachunkach bankowych ani w kasie żadnych środków. Stwierdzić trzeba, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08). Wskazać też należy, iż niezrozumiałe jest powoływanie się przez stronę na art. 246 § 3 ppsa – według strony z przepisu tego wnioskować należy, iż miarodajny dla oceny sytuacji spółki jest wyłącznie stan istniejący w dacie wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdy tymczasem przepis ten zakreśla granice możliwości ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i nie znajduje w żadnym zakresie zastosowania w niniejszej sprawie. Stanowisko strony, wbrew jej twierdzeniom, nie znajduje potwierdzenia w przepisach, a wręcz przeciwnie – z art. 255 i art. 256 pkt 2 ppsa w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) wynika, iż dokumentami źródłowymi mogącymi potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego sytuacji majątkowej mogą być np. odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe czy wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a także odpis aktualnych bilansów. Stąd też zarzuty spółki co do zbyt szeroko badanego okresu jej działalności i nieuprawnionego oceniania jej sytuacji finansowej w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślić trzeba, iż ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę na wyniki gospodarcze spółki za ostatnie lata (malejącą stratę), wartość środków trwałych (wielokrotnie przewyższającą wysokość kosztów sądowych, którymi strona może być obciążona w niniejszej sprawie), wielkość przychodów, stan zatrudnienia czy wynagrodzeń w spółce. Ocena wszystkich tych okoliczności wskazuje na to, iż Sąd I instancji wszechstronnie zbadał zasadność wniosku spółki. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, iż nie ma wystarczających podstaw do obciążenia budżetu państwa kosztami sądowymi w sprawie zainicjowanej przez spółkę z o. o., która nadal prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów (przychód w marcu 2008 r. wyniósł 58.686 zł), posiada znaczne należności krótkoterminowe (stan tych należności z tytułu dostaw i usług na koniec 2007 r. wyniósł ponad 4 miliony zł), a także środki trwałe wielokrotnie przewyższające wartość wymaganego wpisu. Choć spółka wykazuje straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania, które – co trzeba podkreślić – na obecnym etapie zamykają się w kwocie 100 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka nie wykazała, iż wydanie takiej kwoty jest w stanie w jakikolwiek sposób negatywnie zakłócić bieżącą działalność spółki, stąd też prawidłowo Sąd I instancji uznał, iż spółka nie spełnia ustawowych przesłanek koniecznych dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.