III SA/Wr 544/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi L M na decyzję W D z dnia[...]. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Legnicy I Wydział Cywilny z dnia 12 marca 2007 r. o sygn. akt I RC 1158/06 małżeństwo L. M. z H. M. zawarte w dniu [...]., zostało rozwiązane przez rozwód bez orzekania o winie. Pozwem z dnia 25 kwietnia 2007 r. skierowanym do Sądu Rejonowego w G. L. M. wniosła o podział majątku wspólnego. W czerwcu 2006 r. skarżąca opuściła lokal położony w P. zabierając z niego niezbędne rzeczy osobiste. Następnie skarżąca wraz z dziećmi zamieszkała w wynajętym mieszkaniu przy ul. B. w G. , gdzie zameldowała się na pobyt czasowy trwający do 30 kwietnia 2008 r. Od czasu opuszczenia przez skarżącą lokalu położonego w P. nie podejmowała ona żadnych prób powrotu do niniejszego lokalu, czy też działań prawnych zmierzających do przywrócenia rzekomo naruszonego posiadania lokalu. Decyzją nr [...] z dnia [...]. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...]. orzekającą o wymeldowaniu L. M. z pobytu stałego pod adresem P. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podzielił w całości ocenę materiału dowodowego dokonaną przez organ I instancji wskazując, nie dał on podstaw do uznania, że opuszczenie przez skarżącą lokalu położonego przy P. nastąpiło z przyczyn leżących po stronie H. M., bowiem okoliczność, że skarżąca pozostaje z nim w konflikcie (podłożem którego jest rozpad małżeństwa) nie stanowi podstawy do przyjęcia, iż H. M. zmusił skarżącą – środkami prawnie niedozwolonymi - do opuszczenia spornego lokalu, a tylko w takim przypadku można uznać, że opuszczenie nie miało charakteru dobrowolnego. Nadto organ II instancji podniósł, że skoro skarżąca nie wykazała w stosownym postępowaniu prawnym (nie wystąpiła do sądu powszechnego z powództwem przeciwko H. M. o przywrócenie naruszonego posiadania, czy też nie oskarżyła H. M. o psychiczne bądź fizyczne znęcanie się nad nią), że sporny lokal opuściła z przyczyn leżących po stronie H. M. to nie ma podstaw do uznania, że opuszczenie to miało charakter przymusowy. Oceniając zaś charakter pobytu skarżącej poza stałym miejscem zameldowania – organ nadzoru – wyjaśnił, że o jego kwalifikacji decyduje nie tylko treść werbalna oświadczenia strony, ale również okoliczności faktyczne wskazujące na rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. W niniejszej zaś sprawie okoliczności w postaci znacznego okresu niezamieszkiwania skarżącej w lokalu położonym w P., ześrodkowanie spraw rodzinnych, a co za tym idzie wspólne zamieszkiwanie przez skarżącą z dziećmi przy w lokalu położonym przy ul. B. w G., posyłanie tam dzieci do szkoły, wskazują – w ocenie organu nadzoru – na koncentrowaniu przez skarżącą pobytu stałego w G. Fakt natomiast, że skarżąca pozostawiła w lokalu położonym w P. różnego rodzaju dokumentów, świadectw i książek nie może być uznany – zdaniem organu II instancji – za przejaw woli koncentrowania przez skarżącą pobytu w tym lokalu, bowiem dla potrzeb ewidencji ludności podstawowym kryterium zamieszkania w lokalu jest faktyczne ześrodkowanie w nim interesów życiowych. A zatem organ Ii instancji uznał, że brak podstaw do przyjęcia aby pobyt skarżącej poza stałym miejscem zameldowania miał charakter czasowy. W odniesieniu zaś do podnoszonego przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji argumentu, iż skarżąca pozostaje współwłaścicielem spornej nieruchomości, Wojewoda wskazał, że podnoszona kwestia uprawnień do lokalu pozostaje poza sferą rozważań organu meldunkowego w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie. A zatem – jak podkreślił organ II instancji – brak rozstrzygnięcia sądu powszechnego w sprawie o podział majątku wspólnego skarżącej i H. M. nie ma znaczenia dla rozpatrywanej sprawy, a w konsekwencji wydanie decyzji w przedmiocie wymeldowania nie jest uzależnione od uprzedniego zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego stron postępowania. Na powyższą decyzję skarżąca pismem z dnia 24 września 2007 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w uzasadnieniu której podniosła, że "w całości podtrzymuje okoliczności podniesione w odwołaniu z dnia [...]." Nadto skarżąca ponownie wskazała, że nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie, zaś pogląd Wojewody, "że brak powództwa posesoryjnego wyklucza zasadność jej stanowiska" niż zasługuje na aprobatę. Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła również, że "wciąż jest współwłaścicielem spornego lokalu i mimo przebywania w ostatnim czasie pod adresem tymczasowym w G. swoje centrum życiowe skupia w P. Organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie wystąpiły, a zatem skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tak brzmiącej regulacji należało ustalić, czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka konieczna do dokonania wymeldowania, a zatem, czy skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego na okres ponad 3 miesięcy i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zważyć jednak należy, iż poprzez pojęcie "opuszcza" na podstawie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego należy rozumieć, dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez dopełnienia formalności meldunkowych, przy czym pojęcie to zawiera w sobie element woli osoby, która w opuszczonym przez siebie miejscu nie zamierza nadal przebywać. Zamiar ten należy natomiast rozumieć jako wolę skoncentrowania w innym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów. W niniejszej sprawie bezspornym jest – co też słusznie podniosły organy obu instancji – że skarżąca opuściła lokal w P. w [...]., a następnie zamieszkała wraz z dwójką dzieci w wynajętym lokalu mieszkalnym przy ul. B. w G., gdzie zameldowała się na pobyt czasowy od dnia [...] do dnia [...] i gdzie skoncentrowała swoje wszystkie sprawy życiowe. Kwestią wymagającą ustalenia było zatem to, czy opuszczenie to było dobrowolne i trwałe, a więc czy mogłoby uzasadniać wymeldowanie skarżącej postępowania z miejsca stałego pobytu. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał bowiem, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, LEX nr 50123). Aby jednak zachowaniu polegającym na opuszczeniu miejsce zameldowania na pobyt stały przypisać cechę dobrowolności, niezbędne jest ustalenie takiego zamiaru u osoby wymeldowanej. Przez "ów" zamiar należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale także jej zewnętrzny przejaw, dający się ocenić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Oceniając taki zamiar według kryteriów obiektywnych, nie można zatem pominąć także faktycznej możliwości realizacji woli przebywania w danym lokalu. Dlatego też trafnie podkreśla się w judykaturze, że niedobrowolność opuszczenia lokalu według art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. występuje również wówczas, gdy wskutek bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu zameldowania, jednakże swoim zachowaniem manifestuje wolę powrotu do opuszczonego lokalu (zob. wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., II OSK 521/06, niepubl. Lex Nr 338851). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, wyłącznie wówczas jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Dobrowolnym opuszczeniem lokalu nie jest natomiast takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony postępowaniem karnym. Jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r., V SA 108/00, LEX nr 49954; wyrok NSA z 21 marca 2001 r., V SA 2950/00, LEX nr 80643). Należy podkreślić, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowania, można uzna za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce. Oceniając objęte skargą rozstrzygnięcie Wojewody nie sposób – w kontekście znajdującego się w aktach administracyjnych materiału dowodowego i powołanego wcześniej orzecznictwa – zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że "nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie, gdyż jej były mąż dokonał swoistego wypędzenia jej z mieszkania". Słusznie organy meldunkowe przyjęły, że okoliczność, że skarżąca pozostaje z byłym mężem H. M. w konflikcie (podłożem którego jest rozpad małżeństwa) nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że zmusił on ją – środkami prawnie niedozwolonymi – do opuszczenia lokalu. Po pierwsze bowiem skarżąca od momentu opuszczenia lokalu nie podjęła żadnych przewidzianych prawem środków obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu wskazując wprost, że "nie podejmowała czynności prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu" (k. 4 akt administracyjnych), a tym samym nie potwierdziła okoliczności jakoby w wyniku nagannego zachowania byłego męża została przymuszona przez niego do opuszczenia lokalu. Po wtóre zaś, podnoszony przez skarżącą fakt "zmuszenia jej" przez byłego męża do opuszczenia lokalu nie został w sposób oczywisty i nie budzący wątpliwości udowodniony w postępowaniu karnym, gdyż wobec H. M. nie toczyło się postępowanie karne o psychiczne, fizyczne znęcanie się nad byłą żoną (art. 207 k.k.), a sama skarżąca nie wniosła przeciwko niemu aktu oskarżania. Po trzecie wreszcie Sąd Okręgowy w Legnicy Wydział I Cywilny rozwiązując małżeństwo skarżącej z H. M. nie orzekał o winie stron (sygn. akt I RC 1158/06). A zatem fakt utrudniania zamieszkiwania skarżącej w spornym lokalu przez byłego męża, czy wręcz zmuszania skarżącej do jego opuszczenia, nie mógł zostać uznany przez organy administracyjne za oczywisty, a tym samym nie mógł stanowić przesłanki wykluczającej "dobrowolność" w opuszczeniu przez skarżącą spornego lokalu. Nadto organy meldunkowe obu instancji słusznie przyjęły, że pobyt skarżącej poza miejscem stałego pobytu zameldowania nie miał charakteru czasowego, lecz trwały. O kwalifikacji pobytu decyduje bowiem nie tylko treść werbalna oświadczenia strony, ale również okoliczności faktyczne wskazujące na rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. W niniejszej zaś sprawie okoliczności związane ze znacznym okresem niezamieszkiwania przez skarżącą w lokalu położonym w P. , ześrodkowaniem spraw rodzinnych w wynajętym lokalu mieszkalnym przy ul. B. w G. , wspólnym zamieszkiwaniem w niniejszym lokalu wraz z dziećmi, ewidentnie wskazują na koncentrowanie przez skarżącą pobytu stałego w Głogowie. Sąd doszedł również do przekonania, iż podniesiony przez skarżącą zarzut w zakresie nieuwzględnienia przez organ odwoławczy dowodu w postaci toczącego się postępowania, w sprawie o podział majątku wspólnego, w skład którego wchodzi sporny lokal, jest zarzutem bezzasadnym. Wskazać, bowiem należy, iż w postępowaniu o wymeldowanie kwestia praw do lokalu pozostaje poza sferą rozważań organów meldunkowych. Powyższe znajduje potwierdzenie w jednoznacznym orzecznictwie, zgodnie z którym źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, nie ma zaś znaczenia do dokonania tej czynności to czy strona posiadała i nawet aktualnie posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., V SA 3089/03, LEX nr 16072; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003 r., V SA 1398/02, LEX nr 159189). W związku z powyższym – co też słusznie podniósł organ II instancji w odpowiedzi na skargę – poczynione przez Sąd ustalenia w sprawie o podział majątku wspólnego byłych małżonków oraz rozstrzygnięcie wydane przez Sąd w tej sprawie, nie mogą mieć wpływu na ocenę przesłanki opuszczenia przez skarżącą lokalu położonego w P. W sprawie o podział majątku dorobkowego Sąd nie orzeka bowiem w przedmiocie "przyczyn opuszczenia przez stronę postępowania (skarżącą) miejsca zameldowania na pobyt stały. Z tych też względów - skoro zarzuty skargi okazały się chybione, a wnioski w niej zawarte bezzasadne – skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.