II FSK 1745/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Nowak, Sędziowie: NSA Edyta Anyżewska (sprawozdawca), WSA del. Piotr Pietrasz, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wr 1770/07 w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 11 lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2004 r. oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 1770/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej jako P.p.s.a., oddalił skargę H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 11 lipca 2007 r. w przedmiocie wznowienia postępowania podatkowego w sprawie podatku od nieruchomości za 2004 r. 2. Ze stanu sprawy przedstawionego w ww. wyroku wynika, że pismem z dnia 16 marca 2006 r. (uzupełnionym pismem z dnia 23 czerwca 2006 r.) H.P. zwrócił się o wznowienie postępowania podatkowego m.in. za 2004 r. i ponowne ustalenie wymiaru podatku od nieruchomości położonej w W. przy ul. J.160 (działka nr 8). Jako podstawę żądania wskazał trzy przesłanki z art. 240 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. ), dalej jako O.p., to jest: wydanie decyzji w oparciu o fałszywe dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne (pkt 1); wydanie decyzji w wyniku przestępstwa (pkt 2) oraz ujawnienie się po wydaniu decyzji istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji i nieznanych organowi, który wydał decyzję (pkt 5). Decyzją z dnia 7 maja 2007 r. Kierownik Działu Podatku od Nieruchomości od Osób Fizycznych, Rolnego i Leśnego Urzędu Miejskiego W., działający z upoważnienia Prezydenta W., uchylił w całości ostateczną decyzję Prezydenta W. z dnia 23 stycznia 2004 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2004 r. i ustalił skarżącemu nową wysokość zobowiązania. W uzasadnieniu organ wskazał, że zmiana wysokości zobowiązania wynikała z ustalenia, iż faktyczna powierzchnia gruntu wynosiła 1505 m2, a nie – jak przyjęto poprzednio – 1738 m2. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 11 lipca 2007 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący zasadnie kwestionował przyjętą uprzednio do opodatkowania powierzchnię działki. W konsekwencji, w dniu wydania decyzji ustalającej wymiar podatku od nieruchomości za 2004 r. istniała okoliczność nieznana organowi podatkowemu, a mająca istotny wpływ na wymiar podatku. W związku z tym skarżący zasadnie wskazał jako podstawę wznowienia postępowania przesłankę z art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Organ nie uznał natomiast za nowy dowód, w rozumieniu wskazanego powyżej przepisu, pisma skarżącego z dnia 7 grudnia 2000 r., zatytułowanego jako "skarga", a pominiętego (jak twierdzi skarżący) przez organ podatkowy w trakcie rozpatrywania sprawy wymiaru podatku od nieruchomości za 2004 r. Ponadto organ nie uznał również zaistnienia przesłanek wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 1 i 2 O.p., ponieważ skarżący nie sprecyzował, na czym miałaby polegać fałszywość umowy dzierżawy, a ponadto nie wskazał żadnego dowodu, który mógłby potwierdzić, iż kwestionowana decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżącego, że nigdy nie prosił o odroczenie terminu przejęcia nieruchomości, a także nie sporządził żadnego pisma z datą 25 maja 2000 r., organ stwierdził, że w kwestionowanej decyzji wskazano, iż pismo skarżącego zostało sporządzone w dniu 22 maja 2000 r., natomiast dzień 25 maja 2000 r. to data jego wpływu do organu gminnego. Ponadto z pisma tego wynika, że skarżący, nawiązując do wypowiedzenia umowy dzierżawy, prosił o przedłużenie tej umowy do czasu wyjaśnienia prawa własności do spornej nieruchomości. W kwestii zaś zarzutu skarżącego, że nie można go zaliczyć do żadnej z kategorii podmiotów, które zostały przez ustawodawcę uznane za podatników podatku od nieruchomości, organ stwierdził, że skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, nie jest przesłanką wznowienia postępowania, stanowi natomiast jedną z przesłanek wymienionych w art. 247 § 1 O.p. dających podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Organ zauważył, iż w tym zakresie było prowadzone odrębne postępowanie. 3. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił braki w materiale dowodowym, polegające na niezałączeniu do akt sprawy oryginału skargi z dnia 7 grudnia 2000 r. skierowanej do Prezydenta W. na postępowanie Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji, a także jej nierozpatrzenie. Ponadto zarzucił nierozpatrzenie dowodu w postaci zeznań składanych pod przysięgą przez świadka T. Łabę na rozprawie w dniu 28 marca 2006 r. Zdaniem skarżącego, wskazane dowody świadczą o tym, że nie był on, w okresie objętym decyzją wymiarową, posiadaczem bezumownym przedmiotowej nieruchomości. Dodatkowo w piśmie z dnia 26 maja 2008 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w związku z uprawomocnieniem się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 1240/07, gdyż wyrok ten odnosi się do praw i obowiązków dotyczących skarżącego i rozstrzyga kwestie, których wyjaśnienie ma wpływ na rozpatrzenie niniejszej sprawy. 4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę z dnia 26 listopada 2007 r. (uzupełnionej pismem z dnia 10 czerwca 2008 r.) podtrzymało w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. 5. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając skargę wskazał, iż stwierdzenie okoliczności wznowienia postępowania określonych w art. 240 § 1 pkt 1 i 2 O.p. poparte musi być orzeczeniem sądowym stwierdzającym, że dokument będący dowodem w sprawie został sfałszowany (pkt 1) bądź, że do wydania decyzji doszło w wyniku przestępstwa (pkt 2). Skarżący w rozpatrywanej sprawie orzeczeniem takim nie dysponuje, a jedynie powołuje się na pewne fakty związane z zawarciem i rozwiązaniem umowy dzierżawy przedmiotowej nieruchomości (brak protokołu zdawczo - odbiorczego przy przekazywaniu w 1996 r. nieruchomości i związana z tym skuteczność umowy w sferze stosunków cywilnoprawnych; brak podstaw do uznania skarżącego za dzierżawcę skoro jest samoistnym posiadaczem nieruchomości w dobrej wierze; nieprawidłowe określenie w umowie powierzchni wydzierżawianej nieruchomości, mające wpływ na wysokość opłat i podatku od nieruchomości; brak wyznaczenia przez Gminę terminu przejęcia nieruchomości po wypowiedzeniu w 2000 r. umowy dzierżawy, co przyczyniło się do zdewastowania nieruchomości, a także brak ustosunkowania się w kwestii bezprzetargowego zakupu przez skarżącego dzierżawionej nieruchomości i przyjęcie, że w okresie od czerwca 2000 r. do marca 2006 r. skarżący bezumownie korzystał z nieruchomości). Zdaniem Sądu wskazane okoliczności nie mogą być zakwalifikowane ani do przesłanek z art. 240 § 1 pkt 1 i 2 O.p., ani jako "nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody" w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 O.p., bowiem w rzeczywistości stanowią one odmienną ocenę pewnych zdarzeń prawnych i faktycznych. Zgodnie z powołanym przepisem nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie mogą być znane organowi, który wydał decyzję. Tymczasem skarżący we wniosku o wznowienie postępowania powołuje się na pisma, które składał osobiście do organu, czy też na pisma kierowane przez organ do niego, a więc znane organowi w chwili wydawania decyzji wymiarowej. Z akt sprawy wynika, iż skarżący wystąpił o nabycie dzierżawionej nieruchomości w trybie bezprzetargowym oraz zgłosił gotowość dalszego korzystania z nieruchomości, z czym w konsekwencji było związane opóźnienie w zdaniu przedmiotowej nieruchomości. WSA wskazał także, iż bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy jest powoływanie się na wyrok z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 1240/07, który zapadł w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2003 r. Pozostawiając na uboczu rozważania na temat, że wyrok ten dotyczy innego roku podatkowego oraz innego zagadnienia prawnego, Sąd uznał, iż wyrażona w powołanym wyroku ocena prawna oraz zawarte wskazania co do dalszego postępowania, nie mogą być wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy. 6. W skardze kasacyjnej H. P. wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uchybieniu przez Sąd I instancji obowiązkowi zbadania z urzędu wszelkich naruszeń prawa w granicach sprawy, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności tych, które skutkowały stwierdzeniem nieważności decyzji tj. art. 247 § 1 pkt 1 i 3 O.p. poprzez: 1. wydanie decyzji z naruszeniem właściwości rzeczowej tj. z uchybieniem art. 244 § 1 w zw. z § 2 O.p., 2. rażące naruszenie prawa procesowego w zakresie obowiązków dowodowych tj. art. 122 i 187 O.p., 3. rażące naruszenie prawa materialnego w zakresie wadliwej interpretacji art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, poprzez nieuwzględnienie art. 336 i 366 kodeksu cywilnego przy definiowaniu pojęcia posiadacz nieruchomości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji naruszył prawo procesowe w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezastosowanie art. 134 § 1 p.p.s.a W przedmiotowej sprawie doszło do sytuacji, w której Sąd badając skargę ustosunkował się tylko i wyłącznie do zarzutów podniesionych przez stronę, która wskazała przesłanki do wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 1, 2 i 5 O.p., nie zbadał natomiast – co w ocenie skarżącego było jego obowiązkiem - czy doszło do naruszenia innych przepisów prawa. W postępowaniu przed organami administracji doszło bowiem do rażącego naruszenia prawa polegającego na naruszeniu przepisów zarówno prawa materialnego jak i procesowego (w szczególności postępowania dowodowego), co z kolei stanowiło przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji, czego Sąd nie podniósł w swym wyroku, mimo iż podatnik powoływał się w postępowaniu przed sądem administracyjnym na wyrok tego samego sądu w sprawie przedmiotowo i podmiotowo identycznej, z tą różnicą, że dotyczyła ona podatku od nieruchomości za inny rok podatkowy - 2003 (sygn. I SA/Wr 1240/07). W niniejszej sprawie skarżący posłużył się identycznymi dowodami, które w powołanym wyroku Sąd uwzględnił w ramach przesłanek stwierdzenia nieważności (w niniejszej sprawie wniósł on o wznowienie postępowania podatkowego, a winien był złożyć wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji). Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie art. 134 § 1 P.p.s.a. strona wskazała, że obowiązkiem Sądu było zbadać, czy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, mimo iż strona wnosiła w skardze o wznowienie postępowania podatkowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2005 r., FSK 1130/04). Skoro Sąd w przedmiotowym wyroku wskazał tak poważne naruszenia prawa, tym samym stwierdzając, że podatnik nie może być uznany za podatnika podatku od nieruchomości za 2003 r. w stosunku do spornej nieruchomości, to zasadnym jest nieuznawanie go za podatnika wobec powyższych okoliczności także w 2004 r. Skarżący wskazał, że w latach 2003-2005 pozostawał w sporze z organami i usilnie próbował udowodnić, że posiadaczem nie jest i że nie może ponosić ciężaru zobowiązania podatkowego w tym zakresie. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 244 P.p.s.a. podniesiono, iż skarżący wielokrotnie pisał skargi na działanie organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji, zarzucając opieszałość i nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, z tych też powodów postanowił wzruszyć decyzję w trybie nadzwyczajnym. Zatem organ I instancji powinien z urzędu przekazać wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, czego nie uczynił, co w związku z art. 244 § 1 w zw. z § 2 spowodowało wydanie decyzji przez organ w sprawie niewłaściwy, a to z kolei zgodnie z art. 247 § 1 pkt 1 O.p. stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji. 7. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną. 8. Na rozprawie w NSA w dniu 26 marca 2010 r. skarżący popierał skargę kasacyjną. 9. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem kontroli sądu pierwszej instancji była zgodność z prawem decyzji ostatecznej wydanej w trybie wznowienia postępowania. Stosownie zatem do art. 134 P.p.s.a. sąd – nie będąc związany granicami skargi, ale ograniczony przedmiotem sprawy – mógł ocenić tylko prawidłowość postępowania prowadzonego w trybie wznowienia postępowania (art. 240 – art. 245 O.p.). Nie ma zatem podstaw stanowisko strony, że sąd powinien z urzędu stwierdzić nieważność decyzji wymiarowej, wobec jej wydania z rażącym naruszeniem prawa, co potwierdza wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 1240/07, dotyczący sprawy podatku od nieruchomości za 2003 r. wymierzonego od tego samego przedmiotu opodatkowania i załatwionej z zastosowaniem tych samych przepisów prawa materialnego. Kontrola legalności zaskarżonego aktu nie może wykraczać poza przedmiot danego postępowania. W sytuacji, gdy postępowanie nadzwyczajne, mające na celu wyeliminowanie z obiegu prawnego decyzji ostatecznej ustalającej wymiar podatku, toczyło się w trybie wznowienia postępowania, Sąd nie ma uprawnień do stwierdzenia, że w sprawie tej należało zastosować tryb stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej. Uwzględnienie skargi wniesionej od ostatecznej decyzji wydanej w trybie wznowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. (z powodu nieważności decyzji) mogłoby nastąpić tylko wówczas, gdyby decyzja wydana w tym trybie była dotknięta wada nieważności. Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie, bowiem decyzja została podjęta w trybie art. 245 § 1 pkt 1 O.p. (uchylono decyzję wymiarową i orzeczono co do istoty z uwagi na ujawnienie nowych danych dotyczących przedmiotu opodatkowania). Nie było uzasadnione stanowisko skarżącego w zakresie wydania tej decyzji przez organ niewłaściwy. Stosownie do art. 244 § 1 O.p. organem właściwym w sprawie wznowienia postępowania jest organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji. Jeżeli przyczyną wznowienia postępowania jest działanie organu wymienionego w § 1, o wznowieniu postępowania rozstrzyga organ wyższego stopnia, który równocześnie wyznacza organ właściwy do załatwienia sprawy w trybie wznowieniowym (art. 244 § 2 O.p.). Przyczyną wznowienia postępowania było wyjście na jaw nowych dowodów. Skarżący we wniosku wznowieniowym nie powoływał się na przyczyny wskazujące na wadliwość decyzji wymiarowej z przyczyn leżących po stronie organu pierwszej instancji. Zarzut niedostrzeżenia przez Sąd – w ramach badania sprawy w granicach zakreślonych w art. 134 P.p.s.a. – naruszenia zaskarżoną decyzją art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b u.p.o.l. przez nieuwzględnienie cywilistycznej definicji posiadacza nieruchomości nie może być uwzględniony, bowiem w toku postępowania wznowieniowego bada się istnienie przesłanek wznowieniowych, a w razie ich wystąpienia – rozstrzyga sprawę co do istoty z uwzględnieniem okoliczności, które stanowiły podstawę uchylenia decyzji ostatecznej w wyniku wznowienia postępowania (art. 243 § 2 O.p.). Jeśli uzasadnioną podstawą wznowieniową było wyjście na jaw nowych dowodów, nieznanych organowi przy wydawaniu decyzji ostatecznej w sprawie ustalenia wymiaru podatku, to nowa decyzja może rozstrzygać sprawę tylko w tym zakresie. Rozstrzygnięcie sprawy co do istoty w związku z wyjściem na jaw nowych dowodów nie może polegać na ponownym rozpatrzeniu sprawy również w aspekcie pozostałych okoliczności istotnych dla treści rozstrzygnięcia. Inaczej sprawa wyglądałaby, gdyby podstawą uchylenia decyzji były okoliczności wymienione w pkt 1, 2, 3, 4 art. 240 § 1 O.p., których wystąpienie przesądzałoby o wadliwości decyzji w całości. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.