VI SA/Wa 185/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi T. Z. i K. Z. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie oddalenia wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżących T. Z. i K. Z. kwotę 1042 (jeden tysiąc czterdzieści dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Urząd Patentowy RP (UP), działając na podstawie art. 257 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117, ze zm.; dalej jako: P.w.p.), uchylił w całości decyzję z dnia [...] września 2007 r., oddalającą wniosek B. T. i H. T. (dalej jako: uczestnicy) o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...] pt. P. Do wydania powyższej decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. doszło w następującym stanie sprawy: Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. (sprostowaną postanowieniami z dnia [...] lipca 2004 r. i [...] września 2004 r.), po rozpatrzeniu zgłoszenia z dnia [...] stycznia 1999 r., UP - na mocy art. 77 i art. 11 w zw. z art. 82 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117, ze zm.; dalej jako: u.ow.) oraz art. 315 ust. 3 i art. 52 w zw. z art. 100 P.w.p. - udzielił T. Z. i K. Z. (dalej jako: skarżący) prawa ochronnego na wzór użytkowy pt. P. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. UP oddalił wniosek B. T. o unieważnienie prawa ochronnego na ww. wzór użytkowy i przyznał skarżącym zwrot kosztów postępowania (sprawa [...]). Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r. (prawomocnym od dnia [...] lutego 2007 r.), wydanym w sprawie o sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę B. T. na powyższą decyzję. Następnie, w dniu [...] kwietnia 2007 r. uczestnicy B. T. i H. T. złożyli wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...], udzielonego na rzecz skarżących. Interes prawny uczestnicy wywodzili z art. 22 Konstytucji w zw. z art. 95 ust. 2 P.w.p. oraz z art. 28 kpa. Wskazali, że konsekwencją wadliwie udzielonego prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...] może być roszczenie o naruszenie praw ochronnych w związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą. Uczestnicy podnieśli w oparciu o art. 77 w zw. z art. 11 u.ow. w zw. z art. 315 ust. 3 P.w.p. zarzut braku nowości rozwiązania chronionego wzorem użytkowym nr [...]. W odpowiedzi na ww. wniosek skarżący w piśmie z dnia [...] czerwca 2007 r. wnieśli o oddalenie wniosku z powodu: rozstrzygnięcia sprawy wcześniejszą ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r.; - nieprzedłożenia żadnego nowego dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji w sprawie [...]; - niewłaściwej podstawy prawnej oraz o dołączenie akt sprawy [...]. Ustosunkowując się do zarzutu braku nowości, skarżący podali, że żaden przedstawiony przez uczestników dowód nie podważa nowości rozwiązania. Po przeprowadzeniu rozprawy UP w dniu [...] września 2007 r. wydał - na podstawie art. 77 u.ow. w zw. z art. 315 ust. 1 i 3 i art. 89 P.w.p. i art. 98 kpc w zw. z art. 256 ust. 2 P.w.p. - decyzję na mocy której: 1. oddalił wniosek uczestników o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy [...] (sprawa [...]); 2. przyznał skarżącym zwrot kosztów postępowania. Organ zważył, że uczestnicy wykazali swój interes prawny w unieważnieniu wzoru użytkowego nr [...]. Organ powołał się na art. 315 ust. 1 i 3 P.w.p. i na art. 77 i art. 11 w zw. z art. 82 u.ow. i podał, że rozwiązanie [...] przedstawione w opisie wzoru użytkowego [...] ma cechy techniczne określone w zastrzeżeniu ochronnym niezależnym. Organ wskazał, że nie można uznać zarzutu braku nowości wzoru użytkowego [...] za zasadny. Zdaniem organu część dowodów była już rozpatrywana w sprawie [...], w której wydano decyzję o oddaleniu wniosku uznając, że przedstawione dowody nie podważały nowości wzoru użytkowego [...]. Organ wskazał także, że część dowodów przedstawionych przez wnioskodawców to dokumenty identyczne z dowodami ze sprawy [...]. Odnośnie zarzutu braku nowości organ uznał, że zarzut taki może zostać skutecznie postawiony, jeżeli wynika z porównania dwóch tylko rozwiązań: badanego i przeciwstawionego. W ocenie organu dokumenty przedstawione przez uczestników jako załączniki do wniosku nie podważają nowości wzoru użytkowego [...]. W dniu [...] grudnia 2007 r. skarżący złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem UP, skargę na decyzję z dnia [...] września 2007 r., zarzucając naruszenie art. 149 kpa w zw. z art. 256 ust. 1 P.w.p. oraz art. 98 kpc w zw. z art. 256 ust. 2 P.w.p. i wnosząc o uchylenie części decyzji odnośnie sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną, wskazanie właściwej podstawy prawnej w zaskarżonej decyzji, ustalenie prawidłowej kwoty tytułem zwrotu kosztów postępowania i zasądzenie kosztów postępowania. W dniu [...] grudnia 2007 r. również uczestnicy wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem UP, skargę na decyzję z dnia [...] września 2007 r., zarzucając naruszenie art. 77 § 1 i art. 124 § 2 kpa oraz art. 11 w zw. z art. 16.3 u.ow. i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. , wydaną na podstawie art. 154 kpa w zw. z art. 256 ust. 1 P.w.p., UP uwzględnił obie ww. skargi i uchylił w całości decyzję z dnia [...] września 2007 r. W uzasadnieniu organ odnośnie zarzutów przedstawionych przez skarżących wskazał, że zarzut naruszenia przepisów kpa i P.w.p. oraz kpc jest niezasadny, bowiem organ związany jest podstawą prawną wniosku i zgodnie z art. 255 P.w.p. rozstrzyga w jej granicach, zaś wniosek jednoznacznie dotyczył unieważnienia prawa ochronnego. Za zasadny z kolei organ uznał zarzut, dotyczący ustalenia wysokości kwoty kosztów zastępstwa w odniesieniu do zwrotu kosztów jednego przejazdu pociągiem pełnomocnika skarżących i przyznał, że pominął koszt przejazdu pełnomocnika w jedną stronę. Nie był natomiast w ocenie organu uzasadniony zarzut, dotyczący zwrotu kosztów zastępstwa drugiego pełnomocnika, gdyż przepis stanowi, iż stronę przegrywającą obciąża się m. in. kosztami zastępstwa przez pełnomocnika, a nie pełnomocników. Odnośnie zarzutów przedstawionych przez uczestników w ich skardze, organ podał, iż nie uważa ich za w pełni uzasadnione, jednakże uchylił decyzję z dnia [...] września 2007 r. w całości, mając na względzie słuszny interes stron postępowania. W dniu [...] stycznia 2008 r. skarżący złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem UP skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r., zarzucając naruszenie art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 256 ust. 1 P.w.p. przez niewłaściwe uzasadnienie faktyczne i prawne, w szczególności podstawy prawnej i niewłaściwe przytoczenie przepisów prawa oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozpatrzenie skargi w granicach określonych skargą z dnia [...] listopada 2007 r., gdyż jako uprawnieni w postępowaniu spornym przed UP występowały równolegle dwie osoby fizyczne (dwie strony uprawnione), z których każda ma prawo posiadać swojego pełnomocnika, które to uprawnienie UP w zaskarżonej decyzji neguje, a także o orzeczenie zwrotu kosztów i zastępstwa przez rzecznika patentowego w niniejszym postępowaniu. W uzasadnieniu skarżący podali, że nietrafne jest sformułowanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż organ związany jest podstawą prawną wniosku, gdyż w ocenie skarżących wniosek strony nie może być rozpatrywany wbrew przepisom obowiązującego prawa. Skarżący wskazali, że UP został poinformowany o fakcie wcześniejszego postępowania w sprawie i orzekając UP posiadał wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcie sprawy z [...] czerwca 2005 r. Zdaniem skarżących decyzja po rozprawie winna była orzekać o odmowie wznowienia postępowania po ustaleniu, iż dostarczone materiały były już wcześniej rozpatrywane w sprawie, natomiast dodatkowe materiały, jak stwierdził organ, nie zawierały dostatecznych dla znawcy danych, które umożliwiałyby stosowanie rozwiązania według wzoru [...]. W ocenie skarżących UP błędnie zastosował przepisy prawa. Skarżący zarzucili również, że UP ogranicza im jako uprawnionym z prawa ochronnego możliwość obrony i dowolnego wyboru pełnomocników, poprzez uznanie tylko jednego pełnomocnika, zaś w kwocie kosztów według skarżących dodatkowo znalazł się błąd. W ich ocenie UP błędnie stosuje przepis art. 98 ust. 1 kpc, sprowadzając pojęcie przeciwnika do roli jednego pełnomocnika oraz niewłaściwie powołuje się na art. 98 ust. 2 kpc. Zdaniem skarżących uczestnicy nie mogli wbrew art. 256 ust. 3 P.w.p. wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpatrywanie sprawy, gdyż decyzja z 2005 r. uprawomocniła się z powodu [...], zaś uczestnicy złożyli identyczny co do istoty wniosek pod innym tytułem, ale faktycznie o ponowne rozpatrzenie sprawy wcześniej rozstrzygniętej prawomocną decyzją. Skarżący podnieśli, że UP nieprawidłowo dopuścił możliwość faktycznie rozpatrywania wielokrotnie tej samej sprawy na wniosek strony, bez przedstawiania nowych dowodów i ponownego otwarcia postępowania odwoławczego, którego termin wcześniej upłynął. Wedle skarżących wniosek uczestników winien był być z urzędu potraktowany jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i po rozprawie oddalony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na bezzasadność podniesionych zarzutów. W ocenie organu nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 256 ust. 1 P.w.p., bowiem uzasadnienie decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. Organ podał, że wydając zaskarżoną decyzję, uznał, że skarga z dnia [...] listopada 2007 r. zasługiwała na uwzględnienie. Według organu nie jest uzasadniony zarzut wadliwej interpretacji art. 255 ust. 4 P.w.p., gdyż przepis ten wprost stanowi, że UP rozstrzyga w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną, wskazaną przez wnioskodawcę. Zdaniem organu niezrozumiałym jest zarzut, dotyczący zwrotu kosztów postępowania, gdyż skarga dotyczy decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r., w której nie postanowiono o kosztach. W opinii organu poprzez uchylenie decyzji z dnia [...] września 2007 r. naprawiono zawarte w niej błędy, a tym samym stworzono możliwość ustalenia innej wysokości kwoty zwracanych kosztów postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwe zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegania przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Nie każde jednak naruszenie prawa przez organy administracji publicznej daje Sądowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) określa w jakich sytuacjach decyzje lub postanowienia podlegają uchyleniu. Dokonując oceny zasadności wniesionej przez T. Z. i K. Z. skargi od decyzji Urzędu Patentowego Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych. W przedmiotowej sprawie decyzją z dnia [...] września 2007 r. Urząd Patentowy oddalił wniosek B. T. i H. T. o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy pt. "P." udzielonego na rzecz T. i K. Z. oraz przyznał T. i K. Z. zwrot kosztów postępowania. Na powyższą decyzje wpłynęły dwie skargi, jedna autorstwa T. i K. Z. w dniu [...] grudnia 2007 r. natomiast druga – B. i H. T. w dniu [...] grudnia 2006 r. Skargi te, skierowane do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, zostały wniesione zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. za pośrednictwem Urzędu Patentowego. Pierwszym i podstawowym skutkiem procesowym wniesienia skargi jest uruchomienie postępowania przed sądem administracyjnym. Oznacza to, że z tą chwilą między skarżącym a organem, którego działanie zostało zaskarżone, został rozpoczęty spór o legalność zaskarżonego aktu lub czynności, który ma zostać rozstrzygnięty orzeczeniem sądu administracyjnego. Sąd administracyjny od chwili wniesienia skargi jest "gospodarzem" postępowania, w którym organ administracji publicznej staje się stroną sporu o legalność podjętego przez siebie aktu lub dokonanej czynności. Podstawowym obowiązkiem organu jest przekazanie sądowi skargi, akt sprawy i odpowiedzi na skargę w terminie 30 dni od dnia wniesienia skargi. Organ może jednak, zamiast przekazania skargi sądowi, skorzystać z nadzwyczajnych, wyjątkowych i wykonywanych w związku z wniesieniem skargi do sądu administracyjnego i niejako w zastępstwie tego sądu uprawnień autorewizyjnych, przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu organ, którego działanie zaskarżono do sądu administracyjnego, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Ratio legis takiego unormowania jest umożliwienie organowi ponownej weryfikacji własnego działania bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę jego zgodności prawem. Uwzględnienie skargi oznacza skorygowanie zaskarżonego działania wyłącznie w kierunku pożądanych przez skarżącego i w całości powinno być zgodne z żądaniem zawartym w skardze. W orzeczeniu z dnia 15 grudnia 1984 r., III AZP 8/83 (OSNCP 1985, nr 10, poz. 143), które w pełni zachowało aktualność, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że autokontrola zaskarżonej ostatecznej decyzji przez organ, który ja wydał, stanowi nowe, samodzielne upoważnienie organu administracji publicznej do weryfikacji własnej decyzji, wiążące się wyłącznie z zaskarżeniem tej decyzji do sądu administracyjnego. Taki charakter tego uprawnienia sprawia, że nie należy go wiązać z przewidzianymi w dziale II, rozdział 12 i 13 k.p.a. środkami wewnątrzadministracyjnego, nadzwyczajnego postępowania kontrolnego i dopatrywać się w tym przepisie normy odsyłającej do przewidzianych tam możliwości uchylenia, zmiany czy stwierdzenia nieważności decyzji. Art. 54 § 3 stanowi zarówno samoistną podstawę postępowania prowadzonego przez organ, którego decyzja została zaskarżona, jak i ewentualnej decyzji uchylającej lub zmieniającej własną, zaskarżona decyzję. Stanowi więc odstępstwo od sformułowanej w art. 110 k.p.a. zasady związania organu administracji publicznej wydaną przez siebie decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Organ nie może dokonywać oceny zaskarżonej decyzji na podstawie innych kryteriów niż sąd administracyjny. Nie jest on, podobnie jak sąd, związany granicami skargi. Powinien w sposób zgodny z zasadami i regułami postępowania administracyjnego ponownie rozpatrzyć sprawę i jeśli stwierdzi naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji lub poprzedzającym je postępowaniu, może skorzystać z uprawnień zawartych w art. 54 § 3 p.p.s.a. Nie można zatem wykluczyć możliwości zastosowania powyższego przepisu w sprawach, w których uczestniczą strony o sprzecznych interesach. Uznanie skargi jednej ze stron za zasadną w całości uzasadnia weryfikację decyzji bez względu na stanowisko innych stron (por. Tadeusz Woś /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod redakcją Tadeusza Wosia, Wydawnictwo Prawnicze Lexus Nexis, Warszawa 2005). Przepisy prawa, a w szczególności art. 56 p.p.s.a. nie normują tego, czy dopuszczalne jest po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego wszczęcie przez organ administracji publicznej postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu lub wznowienia postępowania. Ustawy procesowe, które regulowały postępowanie sądowoadministracyjne przed wejściem w życie p.p.s.a., również nie zawierały takich unormowań. Jednakże na ich tle zarówno w doktrynie (por. np. A. Zieliński, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. J. Borkowskiego, Warszawa 1989, s.333; L. Żukowski, glosa do wyroku NSA z dnia 7 stycznia 1999 r., II SA/Gd 1353/98, OSP 2000, z. 5, s. 265-270; T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne..., s. 180; B. Adamiak, J. Borkowski, postępowanie administracyjne..., s. 273 i 274), jak i w orzecznictwie (por. uchwałę NSA z dnia 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, s. 130 i 131) przyjmowano, że wniesienie prawnie skutecznej skargi do sądu administracyjnego stanowi przeszkodę do wszczęcia w sprawie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. Stanowisko to należy uznać za aktualne także na gruncie obowiązującej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (podobnie T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, postępowanie..., s.236) (por. Andrzej Kabat /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2006) Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należy, że Urząd Patentowy wydając zaskarżoną decyzję na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. naruszył wskazane powyżej przepisy prawa, a naruszenie to miało istotny wpływ na wyniki sprawy. Po złożeniu skarg przez strony postępowania na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] września 2007 r., organ uprawniony był jedynie do weryfikacji swojej decyzji w oparciu o art. 54 § 3 p.p.s.a. Nie mógł natomiast orzekać na zasadzie art. 154 § 1 k.p.a., albowiem po skutecznym wniesieniu skarg do sądu organ nie posiadał już kompetencji do wszczynania w sprawie nadzwyczajnego postępowania. Na marginesie zauważyć należy, że organ decydując się na wydanie decyzji w oparciu o wskazany powyżej przepis, nie wszczął postępowania w sprawie wzruszenia decyzji ostatecznej zgodnie z przepisem art. 61 § 1 k.p.a., co jest konsekwencją tego, że postępowanie takie toczy się w nowej sprawie w stosunku do rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną. Wydając zaskarżoną decyzję w oparciu o wadliwą podstawę prawną organ nie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej wymogami wynikającymi z art. 54 § 3 k.p.a., do czego jedynie był uprawniony i dlatego też decyzję tę - w ocenie Sądu – jako naruszającą prawo należało uchylić. W tej sytuacji sprawa wraca na etap, na którym organ winien ponownie rozważyć możliwość ewentualnego zastosowania art. 54 § 3 p.p.s.a., pamiętając że może on dokonywać oceny zaskarżonej decyzji w takim samym zakresie jak sąd administracyjny. Mając powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak na wstępie orzeczenia. W kwestii wykonalności Sąd orzekł w oparciu o art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach w trybie art. 200 p.p.s.a., uwzględniając koszty wpisu sądowego – 200 zł. wynagrodzenie pełnomocnika – 600 zł. oraz koszty przejazdu pełnomocnika do Sądu – 242 zł.