I OSK 1167/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 1 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 810/08 o odrzuceniu skargi J. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej emeryturę rolniczą w części zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalnego postanawia: oddalić skargę kasacyjną Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 810/08, wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej emeryturę rolniczą w części zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż decyzją z dnia [...] Prezes KRUS - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) - po rozpatrzeniu wniosku skarżącego J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...], którą odmówiono unieważnienia decyzji Prezesa KRUS z dnia [...]. W treści zaskarżonej decyzji Prezes KRUS - powołując się na przepis art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - pouczył stronę skarżącą, iż od podjętej decyzji nie przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie organ rentowy wskazał, iż strona może wnieść skargę na przedmiotową decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W dniu 15 marca 2008 r. J. S. - działając za pośrednictwem organu rentowego - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...], wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa KRUS z dnia [...]. Sąd pierwszej instancji zważył, iż przyjęty w Konstytucji RP model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność pionu sądownictwa powszechnego i administracyjnego oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości sądów tworzących strukturę sądownictwa powszechnego i administracyjnego. Właściwość sądu administracyjnego została określona w art. 3 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przepis powyższy określa, jakie akty i czynności organów administracji publicznej podlegają kontroli sądu administracyjnego. Nadto, zgodnie z regulacją art. 3 § 2 pkt 8 powołanej ustawy, sąd administracyjny jest właściwy w sprawach skarg na bezczynność organu jedynie w przypadkach określonych w pkt 1-4 wspomnianego przepisu. Ponadto, jak stanowi art. 3 § 3 p.p.s.a. - sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Sąd wskazał, iż przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa KRUS, w zakresie w którym organ rentowy zawiesił wypłatę świadczenia emerytalnego przyznanego w ramach emerytury rolniczej. Uprawnienie Prezesa KRUS do wydawania rozstrzygnięć w tym zakresie zawiera art. 36 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu od decyzji Prezesa KRUS przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z przepisów tych wynika, że sprawy z zakresu m.in. zawieszenia wypłaty świadczeń z tytułu emerytury rolniczej należą do właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych regulują przepisy Działu III Tytułu VII Księgi pierwszej Części pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto Sąd podał, że zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odesłanie to dotyczy również art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74). Od decyzji, o których mowa w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Natomiast bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Z art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej, a to oznacza obowiązek stosowania przezeń przy wydawaniu decyzji przepisów właśnie kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd stwierdził, iż oparcie się przez Prezesa KRUS na przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, regulujących stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. A zatem, brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i wymiaru składek, czy też zawieszania wypłaty tych świadczeń w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. Ponadto Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji, co do prawa wniesienia odwołania albo powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, niemniej przepis ten nie może stwarzać podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nie należącej do właściwości sądu administracyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł J. S., reprezentowany przez radcę prawnego G. J. Postanowienie zaskarżono w całości, zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, tj.: - art. 156 k.p.a., polegające na uznaniu się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny niewłaściwym rzeczowo do rozpoznania sprawy i w konsekwencji odrzucenie skargi, podczas gdy decyzja w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest decyzją wydaną w nowej sprawie administracyjnej i wobec tego podlega weryfikacji w toku instancji, w trybach nadzwyczajnych i zaskarżeniu do sądu administracyjnego, - art. 36 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, polegające na uznaniu, iż to sądy powszechne są właściwe w przedmiocie rozpatrywania skarg na decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji organu rentowego przyznającej emeryturę rolniczą w części zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalnego, podczas gdy takie decyzje podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego, 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ustawy poprzez przyjęcie, że sądy administracyjne nie są właściwe rzeczowo do rozpatrywania wszelkich spraw związanych z decyzjami wydawanymi przez Prezesa KRUS w przedmiocie określonym w art. 36 ust. 1 pkt 1-9 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym również spraw dotyczących stwierdzenia nieważności takich decyzji, podczas gdy decyzje w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jako decyzje wydawane w nowych sprawach administracyjnych podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne J. S. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż pogląd Sądu odnośnie właściwości rzeczowej w niniejszej sprawie byłby właściwy, gdyby uznać, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest pewnego rodzaju "kontynuacją" postępowania, które doprowadziło do wydania tejże decyzji. Zdaniem skarżącego decyzja wydana na skutek postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji powinna być traktowana jak decyzja wydana w nowej sprawie. Skarżący wskazał, iż instytucja stwierdzenia nieważności decyzji nie mieści się w pojęciu "odwołania" i nie podlega normie art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozstrzygnięcie w tej sprawie podejmowane jest przez organ administracji publicznej (art. 156 § 1 k.p.a.), a orzekanie w tej kwestii przez Sąd powszechny byłoby naruszeniem kompetencji właściwego organu administracji publicznej. Zdaniem skarżącego traktowanie decyzji wydanej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności jako decyzji wydanej w nowej sprawie, a także stosując wykładnię językową pojęcia "odwołania", o którym mowa w art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uzasadnia twierdzenie, iż przedmiotowa sprawa winna być rozpoznana przed sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej "p.p.s.a.", skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z roku 1998 Nr 7, poz. 25 ze zm.) od decyzji wydanych w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-9, a także niewydania decyzji przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych regulują przepisy Działu III Tytułu VII Księgi pierwszej Części pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy art. 4778 - 47716 Kodeksu postępowania cywilnego regulują postępowanie odrębne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w tym z zakresu ubezpieczeń rolników. Zaskarżona przez J. S. decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa KRUS, w zakresie w którym organ rentowy zawiesił wypłatę świadczenia emerytalnego przyznanego w ramach emerytury rolniczej należy do spraw wymienionych w art. 36 ust. 1 pkt 1-9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a zatem odwołanie od wszelkich orzeczeń administracyjnych wydanych w zakresie tej sprawy, zgodnie z ust. 3 w/w przepisu przysługuje do sądu powszechnego. Przepis art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi lex specjalis w stosunku do przepisu art. 3 § 2 p.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji dot. ubezpieczeń rolników, a wydawanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Należy zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu, iż wydanie przez organ rentowy decyzji w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulujące stwierdzenie nieważności decyzji, nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy, zaś decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Sąd prawidłowo uznał, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i wymiaru składek, czy też zawieszania wypłaty tych świadczeń w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. A zatem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał swą niewłaściwość i odrzucił skargę na decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.