II OZ 13/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2008r. sygn. akt IV SA/Wa 1116/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2008r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] (dalej: Stowarzyszenie) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2008r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Stowarzyszenie stosownie do § 7 swojego Statutu może prowadzić działalność gospodarczą, a ewentualny dochód służy realizacji wyłącznie celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału pomiędzy jego członków. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób aby uzyskać zwolnienie od kosztów skutkuje tym, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest z Budżetu Państwa. Sąd pierwszej instancji podniósł również, iż Stowarzyszenie bierze udział w wielu postępowaniach zarówno przed organami administracyjnymi, jak i przed sądami administracyjnymi, co wiąże się z ponoszeniem kosztów związanych ze sporządzaniem pism, odpisów pism, kserokopii dokumentów, przesyłaniem korespondencji (znaczki pocztowe) itp. Powyższe wskazuje, że wbrew informacjom zawartym w formularzu PPPr, strona dysponuje środkami finansowym dla dokonania tych czynności, nie podając źródła dochodów. W takiej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] we wniesionym zażaleniu podniosło, iż istotnie Statut przewiduje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, ale tylko w sytuacji, gdy członkowie Stowarzyszenia wyrażą taką wolę. W obecnym czasie Stowarzyszenie nie prowadzi, ani nie ma zamiaru prowadzić działalności gospodarczej. Działalność swoją, polegającą na reprezentowaniu interesu społecznego z zakresu architektury i urbanistyki, która nie wymaga żadnych środków, prowadzi w oparciu o społeczną pracę swoich członków. Stowarzyszenie podniosło, iż stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec tego przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest w pełni uzasadnione. Wnoszący zażalenie na poparcie swojego stanowiska przywołał orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach o sygn. akt IV SA/Wa 2238/07, IV SA/Wa 2503/07, IV SA/Wa 56/08 mocą których Stowarzyszenie było zwalniane od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotowi, który z niezależnych od siebie powodów, nie może zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Reguła ta nie zezwala na przyznanie prawa pomocy podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania środków na swoją działalność. W niniejszym postępowaniu Stowarzyszenie domaga się przyznania prawa pomocy na tej podstawie, że nie posiada środków finansowych i nie zamierza prowadzić działalności gospodarczej w celu uzyskiwania dochodów na realizację celów statutowych. Stowarzyszenie nie przedstawiło żadnych okoliczności i nie ujawniło przyczyn dlaczego nie gromadzi środków finansowych. Należy się zatem zgodzić ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, że Stowarzyszenie zgodnie z § 7 swojego Statutu, może prowadzić działalność gospodarczą celem finansowania realizacji celów statutowych i samo zaniechanie prowadzenia takiej działalności nie może stanowić przesłanki przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2008r. sygn. akt II OZ 1332/08 nie publ.). Takie stanowisko zaprezentowano również w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego np. postanowienie z dnia 9 października 2008r. sygn. akt II OZ 1030/08, postanowienie z dnia 19 września 2008r. sygn. akt II OZ 955/08, które Sąd wydający niniejsze orzeczenie w pełni podziela. Naczelny Sąd Administracyjny wobec przedstawionych wywodów, nie będąc związany orzeczeniami wydanymi w innych sprawach nie podziela stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaprezentowanego w orzeczeniach powołanych w zażaleniu. Okoliczność, że skarżącemu Stowarzyszeniu przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym w niektórych sprawach sądowoadministracyjnych nie stanowi o wadliwości zaskarżonego postanowienia z dnia 17 grudnia 2008r. Podjęcie tego rodzaju rozstrzygnięć nie oznacza, że przy rozpoznawaniu kolejnych wniosków Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów, Sąd zobowiązany jest uwzględnić żądanie w każdym następnym postępowaniu. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a orzekł jak w sentencji postanowienia.