II OZ 908/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 12 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1099/08 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w . z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1099/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić oszczędności na ten cel. Ponadto art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych (art. 34 ustawy). Sąd stwierdził, iż przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Ponadto w ocenie Sądu oświadczenie o nieposiadaniu jakichkolwiek środków budzi wątpliwości, bowiem Stowarzyszenie bierze udział w wielu postępowaniach zarówno przed organami administracji, jak i przed sadami administracyjnymi, który wiąże się z ponoszeniem kosztów. Wskazuje to na to, iż wbrew informacjom zawartym na urzędowym formularzu PPPr, strona uzyskuje środki finansowe niezbędne do dokonywania czynności procesowych, nie podając jednak ich źródła. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie podniosło, iż prowadzi działalność polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki, która nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców Warszawy, dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego realizując cele istotne dla całej społeczności. Art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś Stowarzyszenie tę przesłankę spełnia. W zażaleniu wskazano szereg orzeczeń zwalniających skarżące Stowarzyszenie od kosztów sądowych, załączono również kopię postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 56/08, zwalniającego Stowarzyszenie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej "p.p.s.a" osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który należy podzielić, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich - na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06). Prezentowany pogląd znajduje uzasadnienie w świetle powyżej powołanego przepisu. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem udzielenie niezbędnej pomocy państwa w zakresie dostępu do sądu. Pomoc ta nie może jednak sprowadzać się do udzielania zwolnienia od kosztów sądowych wszystkim podmiotom, które nie posiadają środków na prowadzenie postępowań sądowych. Zgodnie z generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi, każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądem musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów tego postępowania. Przyznanie prawa pomocy powinno zatem sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. W myśl art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t. j. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych /.../ - art. 34 ustawy. Z przepisów tych wynika, iż Stowarzyszenie ma możliwość uzyskiwania dochodów chociażby ze składek członkowskich, czy prowadzenia działalności gospodarczej. Fakt, iż Stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Skarb Państwa, chociażby przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych skutkowałoby tym, że faktycznie działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność winno założyć konieczność ponoszenia kosztów sądowych we wszczynanych postępowaniach i mieć przygotowane odpowiednie środki finansowe. Brak racjonalnych działań zmierzających do realizacji założonych celów nie uzasadnia przejęcia ciężaru kosztów związanych z postępowaniami sądowymi przez Państwo. Strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Tymczasem w niniejszej sprawie Stowarzyszenie domaga się przyznania prawa pomocy wyłącznie na tej podstawie, że środków nie posiada, nie przedstawiając jednak żadnych przyczyn, z których wynikałoby, że środków tych zdobyć nie może. Natomiast fakt, że Stowarzyszenie było zwalniane z kosztów sądowych w innych sprawach nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem Sąd nie jest związany orzeczeniami wydanymi z zakresu prawa pomocy w innych sprawach, nawet z wniosku tego samego podmiotu. W takiej sytuacji należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.