I SA/Wa 614/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie sędzia WSA Emilia Lewandowska asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Marta Maciejkowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2008 r. sprawy ze skargi Miasta S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1993 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 1992 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołań J. B. (używającej imienia J.) i Miasta [...], decyzją z dnia [...] lutego 1993 r., nr [...] uchylił decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 1992 r., nr [...], w części dotyczącej rozliczeń z tytułu zwrotu na rzecz J. B. wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...] o pow. [...] m2, położone w S. przy ul. [...], a w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] kwietnia 1982 r., nr [...] orzekł o wywłaszczeniu części nieruchomości o pow. [...] m2 oznaczonej jako działki nr [...] i [...] stanowiące własność J. B. i ustalił na rzecz właściciela tej nieruchomości odszkodowanie w wysokości [...] zł wskazując, że wywłaszczenie następuje z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]", zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] września 1979 r., nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny osiedla, zmienioną częściowo aneksem z dnia 24 czerwca 1981 r., nr [...]. Wnioskiem z dnia 7 grudnia 1990 r. J. B. wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego w S. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Kierownik Urzędu Rejonowego w S. decyzją z dnia [...] lutego 1991 r., nr [...] odmówił zwrotu na rzecz J. B. wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania J. B., decyzją z dnia [...] marca 1991 r., nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Kierownik Urzędu Rejonowego w S. decyzją z dnia [...] kwietnia 1991 r., nr [...] odmówił zwrotu na rzecz J. B. wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania J. B., decyzją z dnia [...] lipca 1991 r., nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Kierownik Urzędu Rejonowego w S. decyzją z dnia [...] stycznia 1992 r., nr [...] odmówił zwrotu na rzecz J. B. wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania J. B., decyzją z dnia [...] marca 1992 r., nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Kierownik Urzędu Rejonowego w S. decyzją z dnia [...] listopada 1992 r. orzekł o zwrocie na rzecz J. B. przedmiotowej nieruchomości oraz zobowiązał J. B. do zwrotu kwoty [...] zł tytułem zwaloryzowanego odszkodowania. W uzasadnieniu organ wskazał, że podczas wizji dokonanej w terenie w dniu 15 czerwca 1992 r. stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z jej przeznaczeniem, tj. pod urządzenie zieleni osiedlowej. Na działce znajdują się zwałowiska ziemi porośnięte trawą i chwastami. Organ stwierdził, że mimo oświadczenia Prezesa Spółdzielni Mieszkaniowej w S. zawartego w piśmie z dnia 28 marca 1992 r., że w II kwartale br. Spółdzielnia przystąpi do wykonania zieleni osiedlowej tworzącej tzw. ochronny pas zieleni, stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości nie uległ zmianie do chwili obecnej. Zdaniem organu zbędność nieruchomości dla Spółdzielni Mieszkaniowej potwierdził również przedstawiciel Spółdzielni obecny na rozprawie. Kierownik Urzędu Rejonowego w S. wskazał, że orzekając o zwrocie odszkodowania wynoszącego [...] zł przyjęto za podstawę jego ustalenia przepisy § 3 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (Dz. U. Nr 72, poz. 315 ze zm.). Organ podał, że waloryzacji odszkodowania dokonał stosując wskaźniki cen detalicznych towarów i usług ogłaszane w dziennikach urzędowych Głównego Urzędu Statystycznego obowiązujące w okresie od 1 sierpnia 1982 r. do 30 września 1992 r. Organ zauważył, że z pisma Urzędu Miejskiego w S. z dnia [...] sierpnia 1992 r. wynika, iż przedmiotowa nieruchomość po wywłaszczeniu wyposażona została w urządzenia podziemnej infrastruktury technicznej, tj. wodociąg, sieć: cieplna, energetyczna, teletechniczna, gazowa, co spowodowało wzrost wartości zwracanych działek. Z raportu wyceny nieruchomości opracowanego przez rzeczoznawcę Przedsiębiorstwa [...]"[...]" sp. z o. o. w S. Biuro Geodezji i Nieruchomości "[...]" wynika, że istnieje możliwość pełnego podłączenia nieruchomości do wszystkich urządzeń podziemnych biegnących przez te działki. Zgodnie z § 4 powołanego wyżej rozporządzenia w razie zwiększenia się wartości nieruchomości po wywłaszczeniu właściciel zwraca kwoty nakładów na tej nieruchomości zwiększających jej wartość w chwili wydania. W związku z powyższym zwaloryzowane odszkodowanie w wysokości [...] zł podwyższa się o kwotę [...] zł, zgodnie z opinią rzeczoznawcy. Od powyższej decyzji J. B. wniosła odwołanie podnosząc, że nie wyraża zgody na zwrot kwoty ustalonego odszkodowania, ponieważ wybudowane na działkach urządzenia są jej nieprzydatne, a wręcz będą stanowiły przeszkodę w prowadzeniu upraw rolnych (szybsze wysychanie gleby). Dodatkowo podała, że kwota ustalonego odszkodowania przekracza jej możliwości finansowe. Od powyższej decyzji Miasto S. wniosło odwołanie podnosząc, że o niezbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia świadczy to, że nadal trwa realizacja osiedla. Nie zostało również zmienione przeznaczenie nieruchomości w planie realizacji osiedla. Poza tym konieczność istnienia terenów zielonych, szczególnie na terenach osiedli wielorodzinnych oraz istniejąca na terenie przedmiotowej nieruchomości infrastruktura podziemna uniemożliwiają uznanie nieruchomości za zbędną. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 1993 r., nr [...] uchylił decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 1992 r., nr [...], w części dotyczącej rozliczeń z tytułu zwrotu na rzecz J. B. wywłaszczonej nieruchomości, a w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że nabyta przez Skarb Państwa nieruchomość o pow. [...] m2 na podstawie decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 1982 r. z przeznaczeniem pod zieleń osiedlową zgodnie z planem zagospodarowania osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego pod nazwą "[...]", nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Wobec powyższego organ orzekł o zwrocie przedmiotowej nieruchomości na wniosek jej właściciela, na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127). Odnosząc się do kwestii zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania organ stwierdził, że o ile kwota [...] zł stanowiąca zwaloryzowane odszkodowanie została ustalona właściwie, to nie można uznać za zasadne ponoszenia przez właściciela kosztów z tytułu przeprowadzenia urządzeń infrastruktury technicznej przez nieruchomość, skoro nie może on z nich skorzystać, do czasu faktycznego podłączenia (opłaty adiacenckie). Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1993 r. Miasto S. wniosło skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 1992 r. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organy obu instancji pominęły fakt, że na podstawie umowy notarialnej z dnia [...] lutego 1982 r., nr Rep. [...] przedmiotowa nieruchomość wraz z przyległym terenem została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej w S. na 99 lat pod budowę osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego p.n. "[...]". Skarżący zauważył, że przez część wywłaszczonej nieruchomości biegną urządzenia infrastruktury technicznej służące osiedlu, a pozostała jej część w planie zagospodarowania przeznaczona jest pod zieleń osiedlową. W ocenie skarżącego w tej sytuacji brak jest przesłanek do zwrotu przedmiotowej nieruchomości, ponieważ żaden przepis prawa nie daje organom administracji kompetencji do ingerowania w prawa stron. Użytkowanie wieczyste przysługujące Spółdzielni Mieszkaniowej nie wygasło i nie zostało rozwiązane. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo podniósł, że o niezbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia nie może przesądzać fakt jej oddania Spółdzielni Mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Rację należy przyznać Miastu S., że organy obu instancji, rozstrzygając o zwrocie na rzecz J. B. nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], nie wyjaśniły istotnej dla sprawy kwestii mogącej stanowić przeszkodę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Kierownik Urzędu Rejonowego w S. i Wojewoda [...] nie wyjaśnili bowiem, czy dysponentem tej nieruchomości, w dacie orzekania, był Skarb Państwa bądź Miasto S. Uszło uwadze organów, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek m.in. ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1993 r., sygn. akt III AZP 24/93, LEX nr 10916). Organ orzekający o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, prócz analizy przesłanek z art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, musiał bowiem uwzględnić aktualny w dacie orzekania stan prawny nieruchomości. Decyzja o zwrocie nieruchomości nie może bowiem doprowadzić do sytuacji, w której prawo użytkowania wieczystego obciążałoby nieruchomość będącą własnością osoby fizycznej (art. 232 KC). Wydana w takich warunkach decyzja kolidowałaby z istniejącym na gruncie stanem prawnym, a nadto byłaby niewykonalna, skoro Skarb Państwa jak i gmina nie mogłyby zwrócić nieruchomości, nad którymi utraciły władanie w momencie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej. W niniejszej sprawie ma to o tyle znaczenie, że działka nr [...], w skład której wchodzą wywłaszczone działki nr [...] została przekazana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej w S. na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] lutego 1983 r., Rep. [...] (pismo Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] stycznia 1991 r., nr [...]). Wobec tego należało uznać, że skoro organy obu instancji nie wyjaśniły stanu prawnego istniejącego na przedmiotowym gruncie, to decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1993 r. i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia [...] listopada 1992 r. zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 KPA, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji wyjaśni, czy i od kiedy wywłaszczona nieruchomość o pow. [...] m2 została obciążona prawem użytkowania wieczystego oraz wyjaśni przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, mając na uwadze aktualny w dacie orzekania stan faktyczny i prawny, wpierw jednak rozważy kwestię wyłączenia się od załatwienia sprawy biorąc pod uwagę stanowisko judykatury wyrażone w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 19 maja 2003 r., sygn. akt OPS 1/03, ONSA 2003/4/115 (z pisma Prezydenta Miasta S. z dnia 15 lipca 2008 r., wynika, że działki nr [...] weszły w całości w skład działki nr [...], która stanowi własność Miasta S., co potwierdza prawomocna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1994 r., nr [...]). Odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów Sąd zauważa, że sam fakt przeznaczenia przedmiotowego terenu pod zieleń osiedlową w planie zagospodarowania (skarżący nie sprecyzował czy chodzi o plan zagospodarowania przestrzennego, czy o plan zagospodarowania osiedla) nie mógł stanowić przeszkody do zwrotu, ponieważ na gruncie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. decydujące znaczenie miało ustalenie stanu zagospodarowania działek nr [...] na cel wywłaszczenia, a nie ich przeznaczenia. Jeżeli zaś chodzi o podnoszoną kwestię istnienia na części przedmiotowego gruntu infrastruktury podziemnej, trzeba zauważyć, że budowa takiej infrastruktury - z natury rzeczy - nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA 1088/99, LEX nr 57175; wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 777/06, LEX nr 258375). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.