II GZ 156/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 marca 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 764/08 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 18 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyznał J. L. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (pkt 1) a w pozostałym zakresie wniosek oddalił (pkt 2). W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd I instancji stwierdził, że postanowieniem z dnia 4 lutego 2009 r. Sąd ten odmówił J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ponadto postanowieniem z dnia 7 lipca 2009 r. odmówiono J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt II GZ 206/09 i postanowieniem z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt II GZ 207/09 Naczelny Sąd Administracyjny – po rozpoznaniu zażaleń J. L. – uchylił powyższe postanowienia i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. W motywach zaskarżonego postanowienia stwierdzono też, że skarżąca w dniu 25 stycznia 2010 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. We wniosku tym podała, iż jest osobą niepracującą, a jej mąż uzyskuje dochody w wysokości ok. 3000 zł miesięcznie. W ramach wydatków wskazała uiszczenie raty kredytu w kwocie 1900 zł miesięcznie, opłat stałych w wysokości 570 zł miesięcznie i wydatków na leki i rehabilitację w kwocie 200 zł. Sąd wskazał, że skarżąca jest współwłaścicielką działki o pow. 1778 ha, zabudowanej domem mieszkalnym parterowym o pow. 130 m2 i murowanym budynkiem gospodarczym o pow. 56 m2. Sąd przywołując treść art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) wywiódł, iż biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącej oraz wskazania zawarte w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W ocenie Sądu I instancji skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W zażaleniu z dnia 29 marca 2010 r. (data stempla pocztowego na kopercie k. 251 akt sąd.) skarżąca podniosła, iż odnosi się ono do postanowienia w części dotyczącej odmowy przyznania pełnomocnika z urzędu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w tej części i uwzględnienie wniosku lub uchylenie w tym zakresie postanowienia i przekazanie wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że kasację może wnieść tylko radca prawny lub adwokat, a na wynajęcie takiego jej nie stać. Wskazała, że Sąd zwolnił ją od ponoszenia kosztów przyjmując, iż nie jest w stanie ich uiścić nawet w wysokości 100 zł, a jednocześnie odmawia jej przyznania prawa pomocy w dalszym zakresie, w sytuacji gdy wynajęcie pełnomocnika znacznie przekroczy kwotę 100 zł. Skarżąca zarzuciła, że oddalenie zażalenia pozbawi ją rzeczywistego dostępu do sądu i środka odwoławczego, co obrazi art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z wyżej wskazanymi osobami. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Jak podkreśla się w doktrynie przesłanka negatywna z art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. J. Harczuk "Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy", ZNSA 2007, Nr 5, s. 69 i n.). Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca w dniu 12 kwietnia 2010 r. (k. 256 akt sąd.) udzieliła pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu R. R. Co prawda skarżąca na wezwanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, czy podtrzymuje zażalenie oświadczyła, iż pełnomocnik pomógł jej nieodpłatnie w sprawie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Celem jej wniosku jest ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia kasacji (oświadczenie z 27 lipca 2010 r., k. 351 akt sąd.). Jednakże treść znajdującego się w aktach pełnomocnictwa nie pozwala przyjąć, że skarżąca w niniejszej sprawie nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Zakres pełnomocnictwa z dnia 12 kwietnia 2010 r. obejmuje bowiem umocowanie radcy prawnego do reprezentowania skarżącej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. oraz do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie VII SA/Wa 764/08, a także do reprezentowania jej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z akt sprawy wynika także, że ustanowiony w oparciu o powyższe pełnomocnictwo radca prawny podjął stosowne czynności procesowe i reprezentuje skarżącą w tym postępowaniu. Między innymi pełnomocnik ten wniósł zażalenie na postanowienie Sądu I instancji odrzucające skargę kasacyjną (k. 260 akt sąd.), a także złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wniesioną skargą kasacyjną (k. 274 akt sąd.) oraz zażalenie na postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (k. 301 akt sąd.). Po wezwaniu skarżącej za pośrednictwem ustanowionego w sprawie pełnomocnika, skarżąca w złożonym wyjaśnieniu nie wskazała, aby pełnomocnictwo z dnia 12 kwietnia 2010 r. zostało wypowiedziane (k. 351 akt sąd.). Także pełnomocnik skarżącej nie zawiadomił Naczelnego Sądu Administracyjnego, aby pełnomocnictwo to zostało wypowiedziane. Zatem w świetle treści art. 42 § 1 p.p.s.a. brak było podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego na mocy pełnomocnictwa udzielonego mu w dniu 12 kwietnia 2010 r. To oznacza, że skarżąca pozostaje z radcą prawnym w stosunku prawnym w rozumieniu art. 246 § 3 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności dotyczące zmiany stanu faktycznego należało uwzględnić w postępowaniu zażaleniowym (por. R. Hauser, "Postępowanie zażaleniowe przed Naczelnym Sądem Administracyjnym", ZNSA 2005/2–3, s. 19 i n.). Skoro skarżąca aktualnie jest reprezentowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się w niniejszej sprawie, wobec treści art. 246 § 3 p.p.s.a. brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do Sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, w sytuacji gdy strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Tym samym brak było podstaw do uwzględnienia zażalenia. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.