IV SA/Gl 330/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2008 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o. o. w P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] , nr [...], Powiatowy Inspektor Sanitarny w T., na podstawie art. 5 pkt 4 a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 z późn. zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, stwierdził u D. M. chorobę zawodową [...] wymienioną w poz. 7.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Rozstrzygnięcie to oparto na dwóch orzeczeniach, z dnia [...] i [...], Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S., która to placówka rozpoznała powołaną chorobę zawodową spowodowaną przez [...]. Dalej ustalono, że D. M. będąc zatrudniony od [...] do [...] na stanowisku kierownika pieczarkarni w zakładzie – [...] M. G. w P. pracował bezpośrednio przy uprawie pieczarek, następnie pracując w latach [...] w wytwórni podłoża pod uprawę pieczarek - Sp. z o.o. A w P. kolejno na stanowiskach: stażysty, instruktora, zaopatrzeniowca, specjalisty do spraw importu - eksportu, kierownika zaopatrzenia i od [...] do [...] w zakładzie – [...] R. W. w P. na stanowisku konsultanta do spraw handlowych, nie pracował bezpośrednio na stanowiskach produkcji podłoża pod uprawę pieczarek, ale z uwagi na nie hermetyczność procesu produkcyjnego i charakter czynników alergizujących podczas pracy był narażony na alergen występujący w środowisku pracy i można stwierdzić w wysokim prawdopodobieństwem, że nawet podczas sporadycznego narażenia miał kontakt z pyłami organicznymi lub bioaerozolami zawierającymi [...], rozpoznane jako czynnik przyczynowy stwierdzonej u niego choroby. W konkluzji stwierdzono, iż ostry początek choroby i obserwacja kliniczna w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w dniach [...] i [...], dodatni test eliminacji i ekspozycji zawodowej, wyniki badania serologicznego z antygenem promieniowców termofilnych, które są naturalnym elementem podłoża do produkcji pieczarek, potwierdzają związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy czynnikiem alergizującym a rozpoznanym schorzeniem. Zaznaczono również, iż D. M. w czasie pracy związanej z produkcją pieczarek, jak i okresowo pracując na stanowisku zaopatrzeniowca, kierownika zaopatrzenia lub handlowca na terenie firm produkujących podłoża do produkcji pieczarek miał kontakt z pyłami organicznymi lub bioaerozolami zawierającymi termofilne promieniowce, rozpoznane jako czynnik przyczynowy choroby stwierdzonej u niego choroby zawodowej. Po rozpoznaniu odwołania, R. W. właściciela zakładu – [...] w P. i wytwórni podłoża pod uprawę pieczarek - Sp. z o.o. A z siedzibą w P., Ś. Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, odnosząc się do zarzutów podzielił ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy D. M. oraz zajmowanych przez niego stanowisk oraz stwierdził, że w oparciu o ocenę wywiadu chorobowego, pracował on w warunkach narażających na ryzyko powstania rozpoznanej u niego choroby zawodowej – [...], wymienionej w poz. 7.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...). Nie kwestionował również, iż w latach [...] D. M. pracował bezpośrednio przy uprawie pieczarek, następnie w latach [...] pracując w wytwórni podłoża pod uprawę pieczarek - Sp. z o.o. A w P. i od [...] do [...] w zakładzie – [...] R. W. w P. w ekspozycji na czynniki etiologiczne mogące być przyczyną powstania [...]. Zauważył również, że orzeczenia kompetentnych placówek diagnostycznych, tj. Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] i Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...], rozpoznały u D. M. wymienioną wcześniej chorobę zawodową. Lekarze specjaliści powołanych placówek stwierdzili, że całokształt obrazu klinicznego daje pełne podstawy do rozpoznana wymienionej choroby zawodowej i uznania etiologii zawodowej tego schorzenia poprzez kontakt w środowisku pracy z biologicznymi czynnikami alergizującymi tj. promieniowcem termofilnym stanowiącym naturalny element podłoża do uprawy pieczarek. Zdaniem organu odwoławczego nie ma zatem podstaw by kwestionować powołane orzeczenia, oparte na przeprowadzonych specjalistycznych badaniach,. Odpowiadając na zarzuty obu złożonych odwołań organ odwoławczy wyjaśnił, że do właściwości jednostek medycznych należy rozpoznanie odpowiedniego rodzaju schorzenia i jego przyczyn, natomiast kwalifikacja schorzenia jako choroby zawodowej, jak i ustalenie związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy należy do kompetencji organów inspekcji sanitarnej. Ponadto odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśnił, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę uznaną za zawodową. Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że fakt ekspozycji D. M. na czynniki etiologiczne mogące być przyczyną powstania zewnątrzpochodnego alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych i jej rozpoznanie przez orzeczników kompetentnych placówek medycznych musiało skutkować wydaniem decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik Sp. z o.o. A z siedzibą w P. wniósł o uchylenie powyższej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił brak związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną chorobą a pracą u skarżącej z uwagi na czas zgłaszania i udokumentowania choroby, a także faktyczne warunki (sposób) wykonywania pracy, poprzez brak odniesienia się do okoliczności, że D. M. jedynie w okresie czterech miesięcy liczonych od dnia [...] był narażony w środowisku pracy na czynniki biologiczne o działaniu alergizującym i braku rozważenia tej kwestii w odniesieniu do treści orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie oraz zaniechanie czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności przeprowadzenia niezbędnych badań diagnostycznych, poza pirometrycznymi i gazometrycznymi np. w Instytucie Medycyny pracy [...] w Ł. i dopiero na ich podstawie wykazanie, czy całokształt obrazu klinicznego daje podstawę do stwierdzenia [...], jak również nie uwzględnienie negatywnej przesłanki jednego roku koniecznej do rozpoznania choroby zawodowej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa, określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., Sąd może zaskarżoną decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Dodatkowo w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd ten dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przesłanki materialno-prawne stwierdzenia choroby zawodowej określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, póz. 1115), zwane dalej w skrócie rozporządzeniem z dnia 30 lipca 2002 r., które ma zastosowanie do wszystkich postępowań administracyjnych w sprawach chorób zawodowych wszczętych w dniu wejścia w życie tego rozporządzenia lub później. Stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. chorobę zawodową można stwierdzić, jeżeli została ujęta w wykazie chorób zawodowych. Nadto, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że ta choroba spowodowana została działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, iż "choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w ścisłym związku przyczynowym z pracą. Dodatkowo przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, jak również warunki jej wykonywania. Jednakże niezbędnym warunkiem jej stwierdzenia jest uprzednie rozpoznanie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych, a następnie wykazanie, że do zachorowania doszło bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem na skutek działania w środowisku pracy czynników szkodliwych bądź w związku ze sposobem wykonywania pracy. Przedmiotem badania organów sanitarnych są, więc okoliczności stanowiące przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, czyli fakt istnienia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, ustalenie pracy w warunkach narażających na powstanie tej choroby oraz związku przyczynowego między chorobą zawodową a tymi warunkami. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy inspektor sanitarny na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego (§ 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r.). Jednocześnie z treści § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. wynika, że właściwymi do orzekania o rozpoznaniu lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej są tylko lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych wymienionych w tym przepisie. Choroba zawodowa [...] została wymieniona w pozycji 7.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. W sporządzonym dla potrzeb niniejszej sprawy orzeczeniu lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S., wydanym w dniu [...] i uzupełnionym drugim orzeczeniem tej samej Poradni z dnia [...] stwierdzono u D. M. powołaną wyżej chorobę zawodową. Zauważyć jednak przyjdzie, że badanie D. M. w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., na co wskazuje orzeczenie tego Instytutu z dnia [...] nr [...], przeprowadzono bez wskazanej w rozporządzeniu z dnia 30 lipca 2002 r. podstawy prawnej. Działanie takie jest niczym nieuzasadnione wobec treści § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. i braku złożonego przez samego pracownika – D. M. wniosku o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Skierowanie na takie badanie tylko i wyłącznie w oparciu pismo organu sanitarnego z dnia [...] (akta administracyjne karta - nr 30) nie zasługuje na aprobatę. Mając na uwadze powyższe, nie sposób uznać za zasadny zarzut sprecyzowany w skardze, dotyczący braku przeprowadzenia niezbędnych badań diagnostycznych, poza pirometrycznymi i gazometrycznymi np. w Instytucie Medycyny Pracy [...] w Ł. i dopiero na ich podstawie wykazanie, czy całokształt obrazu klinicznego daje podstawę do stwierdzenia [...]. W zaistniałych okolicznościach sprawy niedopuszczalne było badanie D. M. przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, a taką właśnie jest powołany Instytut z siedzibą w Ł. (por. § 5 ust. 3 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r.). W rozpoznawanej sprawie organy inspekcji sanitarnej są związane samymi tylko ustaleniami dwóch orzeczeń lekarskich wydanych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S. , z dnia [...] i [...] i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia D. M. kształtuje się odmiennie od wyników przeprowadzonych tam badań, stanowiących podstawę powołanych orzeczeń lekarskich. Trafnie podkreślił organ odwoławczy, że stwierdzenie choroby zawodowej wymaga wystąpienia przesłanek określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., a więc schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem jej wykonywania. Bezspornie w celu ustalenia istnienia w środowisku pracy D. M. czynnika szkodliwego, mogącego wywołać chorobę zawodową organ inspekcji sanitarnej obowiązany był przeprowadzić dochodzenie epidemiologiczne. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w toku postępowania przeprowadzona została ocena narażenia zawodowego we wszystkich zakładach pracy, w których był zatrudniony D. M. Akta w tej części zawierają "kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej" oraz "wywiad środowiskowy dotyczący przebiegu i warunków pracy zawodowej", jak również przesłuchano D. M. między innym na okoliczność warunków pracy u skarżącej. Powyższe ustalenia, mogły pozwolić organowi odwoławczemu na dokonanie samodzielnej oceny zebranego i uzupełnionego w sprawie materiału dowodowego i wyciągnięcie końcowych wniosków, które znalazły wyraz w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Odnosząc się wprost do zarzutów skargi wskazać należy, że organ odwoławczy zbadał wszechstronnie okoliczność jego narażenia podczas pracy u skarżącej kolejno na stanowiskach stażysty, instruktora, zaopatrzeniowca, specjalisty do spraw importu - eksportu, co wynika wprost z przeprowadzonego uzupełniającego dochodzenia epidemiologicznego, dlatego brak jest podstaw do kwestionowania jego wyników mimo przeciwnego w tym zakresie stanowiska skarżącej. W tej sytuacji, biorąc jednocześnie pod uwagę powołane wyżej orzeczenia lekarskie, które jednoznacznie wskazują na zawodową etiologię rozpoznanego schorzenia, organy sanitarne zasadnie przyjęły, że w przypadku D. M. zaistniały podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej. Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego upływu okresu, w którym występowanie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego u niej jako pracodawcy, Sąd podziela wyjaśnienia organu odwoławczego w tym zakresie zawarte w odpowiedzi na skargę. Otóż w myśl § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Tymczasem w sporządzonym w formie tabelarycznej wykazie stanowiącym załącznik do przedmiotowego rozporządzenia dla chorób zawodowych w kolumnie drugiej określono "okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego", a nie okres w jakim może nastąpić zgłoszenie lub rozpoznanie choroby zawodowej po zakończeniu pracy w narażeniu, tak jak stanowi § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. Zaistniała w tym zakresie rozbieżność ma istotne znaczenie bowiem zgodnie z art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy Rada Ministrów została upoważniona do określenia wykazu chorób zawodowych oraz szczegółowych zasad postępowania dotyczących zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w tych sprawach. Delegacja wskazana w tym przepisie nie zawiera natomiast upoważnienia dla Rady Ministrów do określenia okresu wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych. Ponadto do takiego okresu nie nawiązuje § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 kwietnia 2007 r. sygn. akt II OSK 1614/06 nie publik., również w tym zakresie zajął stanowisko, które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela, zgodnie z którym analiza treści przepisów rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. w zestawieniu z treścią przepisu art. 237 § 1 K.p. daje podstawę do stwierdzenia niezgodności z tym przepisem jako aktem wyższego rzędu - regulacji zawartej w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., w zakresie w jakim określono w nim okres wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych. Stanowi to brak zgodności postanowień załącznika do rozporządzenia z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższy stan prawny daje sądowi administracyjnemu podstawę do odmowy zastosowania w sprawie uregulowania zawartego w kolumnie drugiej tabeli wykazu chorób zawodowych. Nadto, Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku stwierdził, iż przedmiotowe rozporządzenie z dnia 30 lipca 2002 r. nie wskazuje okresu, w jakim po zakończeniu pracy w narażeniu winno nastąpić zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie, a więc regulacji, do jakiej odsyła § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. Natomiast zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. przy ocenie narażenia zawodowego w odniesieniu do czynników fizycznych uwzględnia się rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i okres narażenia zawodowego. Zatem przeprowadzone przez organ sanitarny postępowanie wyjaśniające nie naruszało obowiązujących w tym zakresie zasad wynikających z powołanych powyżej regulacji prawnych. Przyjdzie również zauważyć, że zgodnie z utrwalonym poglądem panującym w orzecznictwie sądów administracyjnych, aktualnym również na tle obowiązujących przepisów, wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę, lecz wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika szkodliwego tylko dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r. sygn. akt I SA 1640/93 opublik. ONSA 1995/1/28, wyrok NSA z dnia 27 lutego 1998 sygn. akt I SA 1862/97, LEX nr 45840). Dodatkowo stwierdzić przyjdzie, że do organów inspekcji sanitarnej i do sądów administracyjnych nie należy rozstrzyganie, który zakład ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy). Zatem doręczenie decyzji zakładowi pracy zgodnie § 8 ust 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazania zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika. Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom zawartym w skardze organy sanitarne nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego określonych w art. 7 i 77 K.p.a. i ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wniosek tych organów wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów (art. 80 K.p.a.). W konkluzji należy uznać, iż organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował i zastosował obowiązujące w tej sprawie przepisy prawa oraz ocenił zgromadzony materiał dowodowy, a w konsekwencji przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie naruszył przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak również prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Reasumując, skoro zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa, to skarga nie jest uzasadniona. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.