II SA/Lu 370/08

WyrokWSA w Lublinie2008-10-28

Skład orzekający: Ewa Ibrom, Witold Falczyński, Jerzy Stelmasiak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w związku z decyzją administracyjną orzekającą o nabyciu nieruchomości na cele publiczne, podlega zwrotowi na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa na podstawie umowy cywilnoprawnej, zawartej w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w związku z decyzją administracyjną orzekającą o nabyciu nieruchomości na cele publiczne, podlega zwrotowi na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nabycie takie, nawet jeśli nastąpiło na wniosek właściciela, jest objęte zakresem tego przepisu, jeśli alternatywą było wywłaszczenie, a nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie umowy cywilnoprawnej w 1989 r. Organ I instancji umorzył postępowanie, uznając, że nie doszło do wywłaszczenia. Organ II instancji uchylił tę decyzję i orzekł zwrot nieruchomości, stwierdzając, że nabycie na podstawie ustawy z 1985 r. daje podstawę do zwrotu. Prezydent Miasta zaskarżył decyzję organu II instancji, argumentując, że nabycie było dobrowolne, a nie przymusowe. Sąd oddalił skargę.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę Prezydenta Miasta na decyzję Wojewody.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca ), Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Protokolant Referent stażysta Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2008 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości i zwrotu wypłaconego odszkodowania oddala skargę. Wnioskiem z dnia 20 grudnia 2004 r. J. K. wystąpił do Prezydenta Miasta L. o zwrot nieruchomości oznaczonej numerem 1/6 o pow. 0,4437 ha położonej w L. przy ul. B.. Podał, że nieruchomość ta została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z przeznaczeniem pod budownictwo wielorodzinne. Złożony wniosek nie został rozpoznany przez Prezydenta Miasta L., który przekazał go (na żądanie strony) Wojewodzie - z prośbą o wyznaczenie innego organu do załatwienia przedmiotowej sprawy. Wobec powyższego Wojewoda postanowieniem z dnia 2 [...] 2005 r. wyznaczył Starostę jako organ właściwy do załatwienia powyższej sprawy. W trakcie postępowania organ I instancji dokonał oględzin nieruchomości na podstawie których ustalił, że nie została ona zabudowana, porośnięta jest starymi drzewami i krzewami owocowymi. Decyzją z dnia 23 [...] 2005 r. (poprzedzoną dwukrotnym przeprowadzeniem rozprawy administracyjnej) Starosta umorzył postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Jako podstawa prawna podane zostały art. 105 § 1 k.p.a. i art. 216 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2603 ze zm.). W uzasadnieniu organ ten wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została sprzedana dnia 2 lutego 1989 r. przez J. K. na rzecz Skarbu Państwa. Nabycia nieruchomości dokonano na wniosek właściciela z uwzględnieniem decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w L. z dnia 30 grudnia 1988 r. orzekającej o nabyciu przedmiotowej działki na cele budownictwa mieszkaniowego - wielorodzinnego na podstawie art. 50 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Następnie Wojewoda stwierdził nieważność ww. decyzji, a J. K. w formie aktu notarialnego złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego przy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, podnosząc, iż zostało ono złożone pod wpływem błędu w mylnym przekonaniu, że ciążył na nim obowiązek złożenia takiego oświadczenia wynikający z decyzji, która następnie została unieważniona. W ocenie organu I instancji w rozpatrywanej sprawie nie doszło do wywłaszczenia, gdyż nabycie prawa własności nieruchomości nastąpiło w drodze umowy na wniosek właściciela (uzasadniony jego złym stanem zdrowia). W związku z tym zawarta umowa cywilnoprawna nie może być traktowana jako wskazująca nabycie na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, o którym mowa w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż została poprzedzona wnioskiem właściciela. Zdaniem organu instytucję wywłaszczenia zawsze należy wiązać z przymusowym odjęciem praw, których nie można uzyskać w drodze umowy. W związku z powyższym organ uznając, iż stronie nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości umorzył na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie jako bezprzedmiotowe. Od decyzji powyższej J. K. reprezentowany przez adwokata złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie jako nieuwzględniającej istotnych faktów w sprawie, a tym samym niesłusznej i krzywdzącej. Zdaniem skarżącego nowelizacja przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez dodanie do art. 216 tej ustawy ust. 2 pkt 3 oznacza, iż przepisy ustawy w obecnie obowiązującym brzmieniu należy również wprost stosować do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, co oznacza, że również do przedmiotowej nieruchomości, która została nabyta na podstawie przepisów tej ustawy. Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 7 kwietnia 2008 r. uchylił na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zaskarżoną decyzję w całości i orzekł zwrot przedmiotowej nieruchomości na rzecz J. K.. Jednocześnie zobowiązał wnioskodawcę do zwrotu (na konto Urzędu Miasta L.) zwaloryzowanego odszkodowania pobranego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w kwocie 92.669,80 zł, która uległa rozłożeniu na 10 równych rocznych rat płatnych do 31 grudnia każdego kolejnego roku kalendarzowego z wyjątkiem pierwszej raty płatnej w terminie 14 dni od daty wydania decyzji. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Zatem - zdaniem organu odwoławczego - każde nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie przewidzianym tą ustawą, daje byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercy możliwość ubiegania się o jej zwrot na zasadach określonych w art. 136 tej ustawy. Organ II instancji zaznaczył, że konstrukcja art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje, iż przepis ten ma zastosowanie do całej ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości a nie tylko do konkretnych przepisów tej ustawy dotyczących wywłaszczania nieruchomości. W rozstrzyganym przypadku nabycie nieruchomości nastąpiło na podstawie aktu notarialnego, a celem nabycia działki była budowa osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego "Rudnik". Do chwili obecnej nieruchomość pozostaje niezagospodarowana i nie rozpoczęto na niej żadnych prac związanych z realizacją celu nabycia, co oznacza, iż nieruchomość ta, stanowiąca obecnie własność gminy L., stała się zbędna na cel wywłaszczenia i podlega zwrotowi. Organ odwoławczy wskazał nadto, iż obowiązek zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania pobranego przez wnioskodawcę uzasadnia treść art. 140 ust. 1 i 2, natomiast jej wysokość została ustalona stosownie do treści art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skargę na powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł Prezydent Miasta L., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący decyzji tej zarzucił naruszenie prawa, a w szczególności art. 136 w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uzasadniając powyższe stanowisko wskazał, że zakres pojęcia "nabycie" użytego przez ustawodawcę w art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy odczytywać biorąc pod uwagę wnioski wynikające z analizy aktów prawnych wymienionych w art. 216 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy. Taki sposób wykładni wskazuje, że nabycie o którym mowa w art. 216 ust. 2 pkt 3, podobnie jak nabycie wymienione w punktach 1 i 2 niniejszego ustępu jest nabyciem przymusowym dokonywanym na wniosek podmiotu wyposażonego we władztwo administracyjne. W przedmiotowej sprawie nie miało miejsca przymusowe nabycie, lecz zbycie działki całkowicie dobrowolne, a inicjatorem zawarcia umowy był sam właściciel. W tej sytuacji art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może stanowić podstawy zwrotu przedmiotowej działki. Natomiast zawarta umowa cywilnoprawna podlega przepisom Kodeksu cywilnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. O oddalenie skargi wniósł również J. K., wskazując na bezzasadność zarzutów skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej. Jest to kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zaś argumenty podniesione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Bezspornym jest, iż w przedmiotowej sprawie decydujące znaczenie ma treść art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "ustawą", zgodnie z którym przepisy rozdziału 6 działu III ustawy (t.j. przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Warto w tym miejscu podkreślić, iż chodzi o stan prawny obowiązujący po wejściu w życie przepisów noweli z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492) zmieniającej przywołany przepis z dniem 22 września 2004 r. Przypomnienie to jest istotne, gdyż powyższa nowela nie pozostaje bez wpływu na sposób dokonywania wykładni przepisu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy. Wykładnia tego przepisu powinna rozstrzygnąć wynikły pomiędzy stronami spór, czy treść przepisu obejmuje nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie umowy kupna-sprzedaży, dokonanej w formie aktu notarialnego w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Rzeczą bezsporną w przedmiotowej sprawie jest, iż działka nr 1/6 położna w L. przy ul. B., o której zwrot ubiega się J. K. została przez niego sprzedana Skarbowi Państwa w formie umowy cywilnoprawnej w dniu 2 lutego 1989 r., a zatem w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Do rozstrzygnięcia pozostaje zatem kwestia podstawy nabycia przedmiotowej nieruchomości. Jednakże ustalenie, czy nieruchomość została nabyta na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości czy tylko w okresie jej obowiązywania wymaga odniesienia się do unormowań tej ustawy obowiązujących w dacie nabycia nieruchomości. Wskazać zatem należy, iż ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w dacie zawarcia umowy sprzedaży przewidywała kilka możliwości przejścia własności nieruchomości nie stanowiących własności państwowej na rzecz skarbu Państwa. Zgodnie z art. 8 ust. 1 - stanowiącym przepis ogólny - nieruchomości nie stanowiące własności państwowej organy administracji państwowej i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz jednostki gospodarki uspołecznionej nabywają w drodze umowy, zawieranej na zasadach ogólnych. Przykładowo wskazać można na tryb nabywania nieruchomości położonych w granicach gruntów - ustalanych na podstawie miejscowych planów szczegółowych zagospodarowania przestrzennego - przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne. Zgodnie z art. 16 ust. 3 ustalenia planu zagospodarowania (...) stanowią podstawę podjęcia czynności związanych z nabyciem przez Państwo, w drodze umowy bądź wywłaszczenia, własności oraz użytkowania wieczystego nieruchomości położonych na gruntach przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne (...). Wskazać również należy, iż zgodnie z art. 50 ust.1, nieruchomość mogła być wywłaszczona, jeżeli była niezbędna na cele, m.in. uspołecznionego budownictwa mieszkaniowego (art. 50 ust.1 pkt 2) lub skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego (art. 50 ust.1 pkt 3). Istotna jest również treść art. 53 ust. 1 zastrzegającego, że wywłaszczenie może nastąpić na rzecz Państwa na cele i według zasad określonych w ustawie tylko wówczas, gdy nieruchomość nie może być nabyta w drodze umowy. Zatem ustawa uzależniała tryb wszczęci postępowania wywłaszczeniowego od braku możliwości nabycia nieruchomości w drodze porozumienia stron. Z tych też względów niewątpliwie umowa kupna-sprzedaży spełnia, jako cywilnoprawna forma nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, cechy "nabycia" nieruchomości w rozumieniu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy. Skoro - jak wyjaśniono - umowa cywilnoprawna odpowiada pojęciu "nabycia", do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia, czy umowa sprzedaży nieruchomości z dnia 2 lutego 1989 r. zawarta w przedmiotowej sprawie pomiędzy J. K., a działającym w imieniu Skarbu Państwa Zastępcą Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarowania Gruntami Urzędu Miejskiego w L. została sporządzona na podstawie ustawy o gospodarce gruntami, czy też ustawa ta nie stanowiła podstawy nabycia przedmiotowej nieruchomości. W ocenie Sądu organ II instancji zasadnie przyjął, iż ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stanowiła postawę nabycia przedmiotowej nieruchomości. Bezspornym w przedmiotowej sprawie jest, iż zgodnie z obowiązującym w dniu nabycia planem zagospodarowania przestrzennego przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była pod zabudowę mieszkaniową wielorodzinną. Zatem już samo przeznaczenie terenu ograniczało w sposób istotny zagospodarowanie działki. Ponadto nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje treść decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarowania Gruntami Urzędu Miasta L. z dnia 30 grudnia 1989 r. orzekającej o nabyciu przedmiotowej nieruchomości za ustaloną w niej kwotę. Uzasadnienie tej decyzji stanowiło, iż nieruchomość zgodnie z planem szczegółowym osiedla "Rudnik" przeznaczona jest do wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa oraz że jej właściciel wyraził zgodę na wcześniejsze jej nabycie. Decyzja ta oraz jej ustalenia zostały wprost zamieszczone w sporządzonym akcie notarialnym, a cena sprzedaży odpowiadała wartości ustalonej tą decyzją. Powyższe zatem jednoznacznie wskazuje, iż umowa cywilnoprawna nabycia nieruchomości, została zawarta w celu wykonania zobowiązania do nabycia własności nieruchomości, powstałego w wyniku wydania tej decyzji. Skoro umowa zawarta została w związku z zamiarem wywłaszczenia nieruchomości w celu przeznaczenia terenu pod urządzenie budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego osiedla "Rudnik", to nie może budzić wątpliwości, iż Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość na podstawie omawianej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W tym kontekście zaznaczyć należy, iż wprawdzie powyższa decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności wynikające z faktu, iż została wydana bez umocowania ustawowego, jednakże fakt ten sam w sobie nie oznacza, iż nabycie nie nastąpiło na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, skoro bezspornym jest, iż przedmiotowa nieruchomość była przeznaczona do wywłaszczenia na cele budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego pod planowane osiedle "Rudnik". Ponadto bez wpływu na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji jest fakt, iż J. K. sam wystąpił z wnioskiem o nabycie przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości. W ocenie Sądu nie można uznać – jak podnosi skarżący – iż, wola zbycia przedmiotowej nieruchomości była w pełni dobrowolna, gdyż jak wskazano powyżej jej alternatywą było wywłaszczenie nieruchomości. W trakcie rozprawy sądowej J. K. wyjaśnił, że wprawdzie przy sprzedaży nieruchomości istotnie powoływał się na zły stan zdrowia, ale faktycznie przyczyną sprzedaży była niemożność gospodarowania na nieruchomości z powodu jej przeznaczenia na budownictwo wielorodzinne. Nie można również uznać, iż strony umowy znajdowały się na równorzędnych pozycjach, co ma miejsce przy zawieraniu typowych umów cywilnoprawnych. Po pierwsze, co wskazano wyżej, wola byłego właściciela była ukształtowana perspektywą wywłaszczenia, a nadto strona sprzedająca pozbawiona była możliwości wyboru kontrahenta oraz negocjacji ceny, skoro elementy te zostały władczo określone w wydanej decyzji administracyjnej. Wszystkie powyższe argumenty uzasadniają stanowisko, iż nabycie przedmiotowej nieruchomości w niniejszej sprawie mieści się w hipotezie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy. Wobec tak dokonanych ustaleń należało rozpatrzyć sprawę w świetle przepisu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy, co uczynił organ II instancji. Również w zakresie tych ustaleń nie można skutecznie zarzucić organowi naruszenia prawa, skoro bezspornym jest, iż do dnia wydania zaskarżonej decyzji przedmiotowa działka pozostawała niezagospodarowana, a nawet nie rozpoczęto na niej prac związanych z realizacją celu nabycia. Oznacza to, iż stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, czyli podlega zwrotowi na rzecz byłego właściciela J. K.. W odniesieniu do zarzutów skarżącego będącego jednocześnie obecnym właścicielem przedmiotowej działki wskazać trzeba również, iż nie można uznać ich za uzasadnione. W szczególności bezpodstawny jest argument, iż wykładni art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy należy dokonywać w świetle pozostałych dwóch punktów niniejszego ustępu. Natomiast zakres pojęcia "nabycie" należy odczytywać biorąc pod uwagę wnioski wynikające z analizy aktów prawnych wskazanych w pkt 1 i 2 ust. 2 art. 216 ustawy tj. ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 ze zm.) oraz dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). W ocenie Sądu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy stanowi samodzielną normę prawną, w sposób jednoznaczny określającą zakres jej stosowania. Co więcej - wbrew twierdzeniom strony skarżącej - stanowisko to doznaje wzmocnienia właśnie na skutek porównania treści art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy z treścią dwóch pozostałych norm zawartych w pkt 1 i 2 tego przepisu. W przeciwieństwie do enumeratywnego wyliczenia w art. 216 ust. 2 pkt 1 przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli oraz wskazania w art. 216 ust. 2 pkt 2 jednego przepisu ustawy z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w art. 216 ust.2 pkt 3 ustawy ustawodawca odwołał się do całej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W związku z powyższym sformułowanie to nie może być odczytane inaczej, niż dążenie ustawodawcy do objęcia procedurą zwrotu wszelkich nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie tej ustawy, w warunkach odpowiadających wywłaszczeniu nieruchomości na cel publiczny, o ile spełnione zostaną warunki określone w rozdziale 6, działu III ustawy. Ten brak wyszczególnienia konkretnych przepisów, w odniesieniu do ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jest znaczący również z tego powodu, że w stanie prawnym obowiązującym do wejścia w życie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy problem możliwości zwrotu nieruchomości nabytych w drodze umowy był przedmiotem zainteresowania orzecznictwa i doktryny. Zarówno w piśmiennictwie jak i orzecznictwie dotyczącym poprzedniego stanu prawnego zwraca się uwagę na brak podstaw do utożsamiania umowy cywilnoprawnej z wywłaszczeniem w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy i na brak podstaw do rozszerzającej interpretacji unormowania przepisu art. 216. Tylko nabycie lub przejęcie nieruchomości wyraźnie wymienione w art. 216 uzasadnia zastosowanie dyspozycji tego przepisu (por. uzasadnienie wyroku TK z dnia 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, opubl. OTK 2001/7/216; uzasadnienie wyroku NSA z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 507/05, opubl. LEX nr 194064; Ewa Łętowska, glosa do wyroku NSA z dnia 20 czerwca 2001 r., sygn. akt II SA/Gd 2869/00, OSP 2002/4/53). Konsekwentnie jednak, wobec radykalnej zmiany stanowiska ustawodawcy, wprowadzającego w art. 216 ust.2 pkt 3 ustawy "nabycie na podstawie ustawy o gospodarki gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości", przyjąć trzeba dopuszczalność zwrotu nieruchomości nabytej na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej na skutek wydania decyzji administracyjnej – orzekającej o nabyciu nieruchomości za określoną cenę z uwagi na jej przeznaczenie do wywłaszczenia celem wykorzystania jej na cel publiczny, nawet w przypadku, gdy ówczesny właściciel nieruchomości znający jej przeznaczenie, sam składa wniosek o jej nabycie przez Skarb Państwa. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie zapadłe w niniejszym postępowaniu administracyjnym odpowiada prawu i z tego powodu - z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło