I GZ 200/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. – F. H. "A." na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 29 września 2008 r., sygn. akt I SA/Go 625/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. – F. H. "A." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] maja 2008 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 29 września 2008 r., sygn. akt I SA/Go 625/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej pochodzenia towarów. W uzasadnieniu postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny podał m.in., że w zakresie wykazania zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się ona w opisanej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sytuacji. Rozstrzygnięcie sądu zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sąd I instancji przedstawił dokonane w sprawie ustalenia wskazując, iż skarżący złożył oświadczenie, że nie osiąga żadnych dochodów oraz, że koszty utrzymania rodziny wynoszą 3.000 zł. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało zaś według Sądu dostatecznych danych, koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący ograniczył się w nim do przedstawienia informacji świadczących o złym stanie majątkowym i braku dochodów. Nie wskazał jednak żadnych informacji pozwalających wyjaśnić sytuację, w której małżonkowie nie osiągając dochodów wydają miesięcznie na utrzymanie 3.000 zł. Sąd zauważył, że w oświadczeniu skarżący wskazał jedynie, że jego żona uzyskiwała dochody na podstawie umowy o pracę w kwocie 281 zł. Wyjaśnienie w zakresie sposobu pokrywania wydatków znalazło się dopiero w oświadczeniu skarżącego z dnia 24 lipca 2008 r. i dnia 19 sierpnia 2008 r., w którym wskazał on, iż źródłem pokrycia wydatków jest dobrowolna pomoc finansowa ojca i jego teściów. Sąd podkreślił, że taka sytuacja spowodowała, iż dane zawarte w oświadczeniu o stanie majątkowym stały się dla Sądu niewiarygodne. Nadto w ocenie Sądu decydując o przyznaniu prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko sytuację wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe innych członków rodziny zobowiązanego do alimentacji. Szczególnie zaś zdaniem Sądu rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Sąd uznał za nieuprawnione twierdzenie skarżącego, że duża ilość spraw toczących się przed sądem, a co za tym idzie znaczna wysokość wpisów, przy braku przyznania prawa pomocy ograniczy skarżącemu konstytucyjne prawo do sądu, ponieważ, mimo, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu, nie wskazał on konkretnych spraw, ani nie sprecyzował kosztów, jakie musiał ponieść w związku z tymi sprawami. Tym samym twierdzenia T. K. zostały uznane przez Sąd I instancji za niewystarczające, ponieważ skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powyższego postanowienia T. K. złożył zażalenie, w którym wniósł o zmianę wydanego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub o uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. W. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał, że przedmiotowe postanowienie jest dla niego krzywdzące, ponieważ wykazał on ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Nadto zauważył, że przed Sądem toczy się kilkadziesiąt spraw, których łączny koszt poniesiony do tej pory to suma bliska 10.000 zł. Suma ta została wygospodarowana przez skarżącego ze środków otrzymanych od ojca i teściów. T. K. podał także, że trwanie postępowania prokuratorskiego uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, zaś żona skarżącego jest zatrudniona z dochodami brutto ok. 300 zł. Zdaniem wnoszącego zażalenie odmowa udzielenia prawa pomocy jest równoznaczna z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez niezawisły Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organ celny za dostatecznie udowodnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje zatem na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i przedstawione przez stronę dowody. Sąd dokonuje oceny, czy spełnione zostały w sprawie przedmiotowe przesłanki, koniecznym jest jednak rzetelne przedstawienie przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez Sąd. Na początku swoich rozważań Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Skarżący, na którym, jak już podkreślono, spoczywa ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek zaistnienia sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny, dostarczył Sądowi dane niekompletne lub sprzeczne. Ponad okoliczności wyszczególnione już przez Wojewódzki Sad Administracyjny należy podać, że T. K. oświadczył, iż w pokryciu wydatków codziennych w kwocie 3.000 zł miesięcznie pomaga mu ojciec oraz teściowie. Nadto we wniesionym zażaleniu skarżący oświadczył, że koszt związany z prowadzonymi sprawami przed Sądem w ostatnich dwóch latach to suma bliska 10.000 zł, którą również wygospodarował ze środków otrzymanych od ojca i teściów. Na potwierdzenie tego faktu nie przedłożył jednakże żadnych dowodów w postaci oświadczeń rodziny, czy też nie uprawdopodobnił (mimo wezwania Sądu) możliwości finansowych pomagających członków rodziny do udzielenia wskazanej, przecież niemałej pomocy finansowej. Nadto skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodu, w związku z czym zaniechał złożenia wymaganych przez Sąd deklaracji podatkowych. Jednocześnie do akt sprawy załączono umowę o pracę na czas określony z panem C., w której to umowie przewidziano, że T. K., jako pracodawca wypłaca panu C. miesięczne wynagrodzenie w wysokości 400 zł. Naczelny Sąd Administracyjny dopatrzył się w przedstawionej sytuacji niekonsekwencji, skoro bowiem prowadzona działalność nie przynosi T. K. żadnych dochodów (czego także nie udokumentowano w żaden sposób), czym skarżący tłumaczy brak przedłożenia deklaracji podatkowych, to niezrozumiałe dla Sądu pozostaje skąd, zważywszy wszystkie inne podnoszone okoliczności, T. K. czerpie środki na comiesięczne wypłacanie wynagrodzenia swojemu pracownikowi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie Sąd I instancji ocenił przedstawione przez stronę dokumenty i oświadczenia jako niewystarczające do odtworzenia sytuacji majątkowej skarżącego lub niewiarygodne i w konsekwencji odmówił T. K. przyznania prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom zawartym we wniesionym zażaleniu nie udowodnił on ponad wszelką wątpliwość, iż nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu od skargi. Także Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że rzeczywista sytuacja skarżącego nadal pozostaje nieznana. Należy zaś podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dalszego dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.