II OZ 891/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 9 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 67/08 o odmowie przyznania skarżącemu R. K. prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K., S. K. i Z. K. na postanowienie Wojewody W.-M. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wniesienia odrębnych podań do właściwych organów postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 67/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił skarżącemu R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując jako podstawę orzeczenia przepis art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, z późń. zm., zwanej dalej p.p.s.a). W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dodatkowych dokumentów źródłowych, niezbędnych do zbadania sytuacji materialnej skarżącego - tj. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów potwierdzających wysokość i rodzaj dotacji lub płatności ze środków publicznych przyznanych w ciągu ostatnich 12 miesięcy, kopii ostatniego wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych oraz kopii ksiąg rejestracji posiadanych zwierząt - skarżący nadesłał jedynie wyciąg z posiadanego rachunku bankowego za okres od 27 marca do 9 kwietnia 2008 r. Sąd podniósł, że w piśmie stanowiącym odpowiedź na wyżej wymienione wezwanie skarżący oświadczył, że w przesłanym wyciągu odnotowano przyznane mu dopłaty obszarowe i ONW w całości za rok 2007, a także, iż środki te zostały "w całości już wykorzystane". Tymczasem w ocenie Sądu na dzień przed złożeniem przez skarżącego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek zasobów pieniężnych, na rachunku bankowym skarżącego pozostawało jeszcze [...] zł. Powołując orzecznictwo NSA Sąd stwierdził, że nie jest zobowiązany do wyjaśniania powyższych rozbieżności, ale w sytuacji, gdy treść oświadczenia strony zawarta we wniosku nie znajduje pokrycia w aktach sprawy lub pozostaje w sprzeczności z innymi informacjami o sytuacji majątkowej strony istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Nadto nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje niezbędne dla oceny sytuacji materialnej skarżącego jest równoznaczne z niewykazaniem przez skarżącego, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sadowego. Sąd podkreślił, iż użyte w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to strona "ma przekonać sąd", iż stan jej posiadania uniemożliwia pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ skarżący nie uczynił zadość temu wymogowi Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do zawartego w sprzeciwie wniosku dowodowego Sąd podniósł, że art. 106 § 3 p.p.s.a. stwarza sądowi administracyjnemu możliwość przeprowadzenia na rozprawie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia sprawy i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Powyższe, w ocenie Sądu, oznacza, że przed sądem administracyjnym nie jest dopuszczalne przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z innych środków dowodowych - np. świadków. Bezzasadne byłoby według Sądu uzupełnianie materiału dowodowego "o bliżej nieokreślone dokumenty z akt innych spraw oraz zobowiązanie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do dostarczenia dokumentów dotyczących skarżącego." Pismem z dnia 3 lipca 2008 r. R. K. wniósł zażalenie na wyżej wymienione postanowienie z dnia 23 czerwca 2008 r. domagając się uchylenia postanowienia w całości wobec naruszenia przez Sąd przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego naruszenie przepisów polegało na nieuwzględnieniu jego wniosków dowodowych i tym samym nieprzesłuchaniu świadków mających wiedzę na temat stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał informacje, które już uprzednio zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że jest młodym rolnikiem i od kwietnia 2005 r. prowadzi jednoosobowo gospodarstwo rolne. Przed rozpoczęciem pracy w rolnictwie przez wiele lat był osobą bezrobotną. Prowadzi hodowlę bydła mlecznego, która od grudnia 2006 r. nie przynosi dochodów. Podał, że nie osiągał również dochodów ze sprzedaży cieląt. Do zażalenia skarżący dołączył kserokopie dwóch decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. w sprawie przyznania płatności ONW i w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych na rok 2007 oraz kserokopię Księgi rejestracji stada bydła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, a zatem nie może odnieść zamierzonego skutku. Podnieść należy, że powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc obejmującym zwolnienie od obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu było nieprzedstawienie przez skażanego na żądanie WSA w Olsztynie dokumentów, które miały potwierdzić wysokość dochodów osiąganych przez skarżącego. Ponieważ skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał jako jedyny dochód kwotę 20 000 zł stanowiącą przyznane mu na rok 2007 płatności ONW i płatności do gruntów rolnych, zasadnie WSA w Olsztynie wezwał go do przedstawienia kopii dokumentów potwierdzających wysokości uzyskanych płatności, a także kopii wyciągów z rachunków bankowych. Wobec tego, że skarżący prowadzi działalność w zakresie hodowli bydła zasadnym również było żądanie przedstawienia kopii Księgi rejestracji stada bydła. Przedmiotowych dokumentów (za wyjątkiem wyciągu z rachunku bankowego z dnia 12 kwietnia 2008 r.) skarżący nie nadesłał, oświadczając w piśmie z dnia 14 lipca 2008 r., że nie ma "żądanych kopii dokumentów ze środków publicznych" bowiem jedyne dopłaty jakie mu przyznano wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także, że bank nie przesyła mu wyciągów. Skarżący w ww. piśmie zawarł informację, że przesyła kopię Księgi rejestracji stada bydła, jednakże wśród załączników do przedmiotowego pisma brak było kopii Księgi. Należy zauważyć, że art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. nakłada wyłącznie na stronę ubiegającą się o uzyskanie dofinansowania z budżetu państwa - bowiem tym jest w istocie przyznanie stronie postępowania sądowego prawa pomocy - obowiązek uzasadnienia i uprawdopodobnienia okoliczności, które podaje we wniosku. Nie jest zatem, jak słusznie przyjął WSA w Olsztynie, rolą Sądu poszukiwanie informacji o stanie majątkowym strony, czy to w dokumentacji zgromadzonej przez organy administracji w toku prowadzonych postępowań administracyjnych zainicjonowanych wnioskami tej strony czy w aktach sądowych innych spraw ze skarg strony. Obowiązkiem skarżącego jest bowiem uzupełnianie dokumentacji gromadzonej w aktach na żądanie i zgodnie z zarządzeniami sądu. Jeśli więc w przypadku wniesienia o przyznanie prawa pomocy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do ustalenia jej stanu majątkowego lub wzbudzi wątpliwości strona, w myśl art. 255 p.p.s.a., ma obowiązek złożyć na wezwanie sądu, w szczególności dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego. Nieuzupełnienie natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zakreślonym przez sąd należy ocenić jako niewykazanie przez stronę, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć przy tym należy, że pogląd ten nie budzi wątpliwości w orzecznictwie (por.: m.in. postanowienie NSA z dnia 21 sierpnia 2007 r. sygn. akt I OZ 593/07, postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt I OZ 944/07). W sytuacji zatem, gdy skarżący R. K. nie przedstawił wymaganych przez WSA w Olsztynie dokumentów Sąd ten nie miał możliwości dokonania właściwej oceny sytuacji majątkowej skarżącego i w konsekwencji słusznie zdecydował o odmowie przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. Zasadnie również WSA w Olsztynie nie uwzględnił wniosku skarżącego o przesłuchanie świadków, w celu ustalenia jego sytuacji materialnej. Podnieść bowiem należy, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym. Wyjątek od tej zasady stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego sąd rozpoznając sprawę na rozprawie może, z urzędu lub na wniosek stron, przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów. Na gruncie cytowanego przepisu w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że w postępowaniu przed sądami administracyjnym nie może być prowadzone postępowanie dowodowe z zeznań świadków (por.: wyrok NSA z dnia 25 lutego 2000 r. sygn. akt I SA 428/99, LEX nr 55767). Dodatkowo wskazać należy, że odmowa przyznania prawa pomocy nie zamyka skarżącemu możliwości do złożenia nowego wniosku w przypadku zmiany jego sytuacji majątkowej w stosunku do rozpoznawanej na podstawie poprzedniego wniosku. Kierując się powyższymi względami Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.