I SA/Kr 800/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 10 września 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] nr [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...], którą określono M. C. podatek od towarów i usług za sierpień 2000r. w kwocie 147 zł. postanawia: zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych ponad sumę 10 zł. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] nr [...], w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...], którą określono M.C. podatek od towarów i usług za sierpień 2000r. w kwocie 147 zł. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów M. C. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem J. C. ur. w [...]., synami : A. ur. w [...]., S. ur. w [...] B. ur. w [...]. , P. ur. w [...]. oraz córkami : K. ur. w [...]. , M. ur. w [...] A. C. choruje na padaczkę i niedorozwój umysłowy. B. C. jako dziecko podczas prac na gospodarstwie stracił oko. K. C. i M.C. uczą się . J. C. choruje na zanik mięśnia w nodze ale z powodu braku środków finansowych nie leczy się .M. C. leczy się natomiast w poradni zdrowia psychicznego. Ani J. C. ani M. C. nie prowadzili w 2007r. działalności gospodarczej. Na dochód rodziny składają się : wynagrodzenie J. C. z tytułu umowy o pracę w wysokości 1 126 zł. , renta socjalna A. C. z tytułu upośledzenia umysłowego w wysokości 534,38 zł. , należność za dzierżawę gruntu w wysokości 2000 zł. ,zyski z działalności gospodarczej prowadzonej przez S. C. w wysokości ok. 1800 zł. W 2007r. S. C. z tytułu tej działalności osiągnął dochód w kwocie 12 052 zł. przy przychodzie wynoszącym 174 504 zł. Zarówno M.C. jak i jej mąż nie posiadają kont bankowych. J. C. jest natomiast właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 3,24 ha z domem o pow. 216 m2 a syn ma dom o pow. 110 m2 . Nieruchomość rolna w części oddana jest w dzierżawę firmie inżynieryjno budowlanej "C" J. C. sp. j. z siedzibą w P. a w części użytkowana przez rodzinę w celu zaspokajania potrzeb żywnościowych. Wszystkie uzyskiwane płody rolne są konsumowane przez rodzinę C. Bieżące wydatki rodziny obejmują: opłaty z tytułu korzystania z sieci wodociągowo kanalizacyjnej - 1 321,80 zł. oraz 844,35 zł. , opłaty za energię elektryczną - 77,25 zł. oraz 288,82 zł. , opłatę za telefon w kwocie 379,84 zł. Strona Skarżąca podnosi ponadto, iż gospodarstwo rolne obciążone jest hipoteką przymusową w kwocie 400 000 zł. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 30 września 2002r. Nr 153, poz. 1270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą . Działalność gospodarcza, wiąże się bowiem ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.(por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84) Warto zauważyć ponadto, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. M. C. czynnie uczestniczy w prowadzeniu gospodarstwa poprzez zajmowanie się domem i wychowywanie dzieci .Posiadane przez rodzinę nieruchomości przynoszą plony, które przeznaczane są na konsumpcję własną. Z dzierżawy części nieruchomości uzyskiwana jest kwota 2000 zł. Budżet rodziny zasilany jest ponadto wynagrodzeniem J. C., rentą A. C. i dochodem z działalności gospodarczej S. C. w łącznej sumie 3 460,38 zł. W rękach rodziny znajdują się dwa domy o pow. 216 m2 i o pow. 110 m2. Posiadanie w/w nieruchomości pozwala na zaciągnięcie kredytu lub pożyczki i w ten sposób uzyskanie środków na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto jak już zostało wspomniane osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych winna poczynić oszczędności we wszelkim możliwym zakresie, zwłaszcza w zakresie wydatków niekoniecznych. Tymczasem strona skarżąca na rozmowy telefoniczne międzynarodowe wydała wg nadesłanej faktury ok. 109,7 zł. (plus VAT). Nie świadczy to więc o konsekwentnym ograniczaniu wydatków. Biorąc powyższe pod uwagę zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Warto bowiem przypomnieć, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak - Molczyk,( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628) Orzecznik wziął jednak pod uwagę w swojej ocenie fakt , iż przed tut. Sądem prowadzonych jest 14 spraw ze skargi J. C. (sygn. I SA/Kr 814 - 827 /08) oraz 22 sprawy ze skargi M. C. (sygn. I SA/Kr 876 - 807 /08) W obliczu takiej ilości postępowań pokrycie całych kosztów sądowych we wszystkich z nich byłoby obciążeniem zagrażającym egzystencji rodziny. Stąd też orzecznik stanął na stanowisku, iż zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych, w każdej ze spraw, ponad symboliczną kwotę 10 zł. będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. W związku z tym , na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 30 września 2002r. Nr 153, poz .1270) orzeczono jak w sentencji.