II OZ 1157/08

Dnia 5 listopada 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wiesław Kisiel po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1243/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art.246 § 2 pkt 2 i art.254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002, nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a"), postanowieniem z dnia 3 października 2008 r., IV SA/Wa 1243/08, odmówił przyznania Stowarzyszeniu [...] prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że Stowarzyszenie winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Stowarzyszenie może pozyskać środki finansowe na swą działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art.33 ust.1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 Prawo o stowarzyszeniach, tekst jednolity Dz.U. 2001, nr 79, poz.855 ze zm.). Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskiwać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06). Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, ale nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W ocenie Sądu I instancji brak jest możliwości przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na niewykorzystanie przez skarżącego możliwości na zgromadzenie środków finansowych, przewidzianych w prawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie [...] wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Statut stowarzyszenia przewiduje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli członkowie stowarzyszenia wyrażą taka wolę. Obecnie jednak Stowarzyszenie nie prowadzi i nie ma zamiaru prowadzenia działalności gospodarczej. Działalność Stowarzyszenia, polegająca na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki, nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia. Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców Warszawy oraz dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego, realizuje więc cele istotne dla całej społeczności. Stowarzyszenie wskazało, iż nie ma żadnych środków na poniesieni jakichkolwiek kosztów postępowania, czym spełniło przesłankę z art.246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Zaskarżone postanowienie stanowi, zdaniem strony, niezrozumiałe odstępstwo od jednolitej praktyki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego polegającej na zwalnianiu Stowarzyszenia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art.246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ). Na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Sąd I instancji trafnie bowiem wskazał na fakt, iż Stowarzyszenie, chcąc realizować samodzielnie wybrane przez siebie cele statutowe, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Członkowie Stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. (postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., II OZ 317/08). Niezarobkowy charakter celów stowarzyszeń (art.2 ust.1 Prawa o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art.34 Prawa o stowarzyszeniach). Całkowita rezygnacja przez Stowarzyszenie z prowadzenia działalności gospodarczej nawet w zakresie koniecznym dla zdobycia środków na opłacenie kosztów sądowych, prowadziłoby do nieusprawiedliwionego przerzucenia części kosztów statutowej działalności Stowarzyszenia na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności – na podatników. Tymczasem celem wprowadzenia do porządku prawnego prawa pomocy jest zagwarantowanie pomocy finansowej Państwa tym podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków, które należało przewidzieć rozpoczynając statutową działalność. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art.184 w związku z art.197 § 2 P.p.s.a.