VI SA/Wa 926/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Asesor WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek pt. "Sposób wytwarzania wyrobów serowych" nr 189252 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego S. P. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2007 roku Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] grudnia 2007 r. wniosku o unieważnienie patentu nr PL 189252 pt. "Sposób wytwarzania wyrobów serowych" wniesionego przez S., a udzielonego na rzecz S. P., L. na podstawie art. 89 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) oraz art. 10 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 roku (Dz. U. Nr 26 poz. 117) w związku z art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), dalej jako pwp orzekł o unieważnieniu wskazanego wyżej patentu i przyznał wnioskującej S. koszty postępowania w sprawie. Urząd Patentowy wyjaśnił, iż M. we wniosku o unieważnienie podniosła zarzut udzielenia patentu z naruszeniem art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości albowiem rozwiązanie objęte spornym patentem dotyczy sposobu wytwarzania sera z tzw. masy parzonej wg sposobu powszechnie znanego i stosowanego tak na terenie Polski jak i Europy jako sera parzonego typu mozarella, co potwierdza prywatna opinia prof. dr hab. inż. Z. Ś. Takie sery z masy parzonej wytwarza także (według odmiennego sposobu) S. W roku 2006 uprawniony z patentu skierował do Sądu Okręgowego w K. powództwo o zakazanie wnioskodawcy produkowania wyrobów o nazwie "Faruki, zakąska serowa", wywodząc, że S. narusza patent. W 1998 roku podczas pobytu na S. uprawniony z patentu zapoznał się z technologią wytwarzania wyrobów serowych w postaci nitek tzw. Korbaczy, produkowanych przez Panią G. od 1994 roku, sposobem znanym we wsi Z. od 100 lat, a następnie zakupił maszynę wyciągającą nitki serowe VSKN-01 od S. w L. Surowcem wyjściowym do wytwarzania wyrobów serowych jest świeży jednodniowy ser podpuszczkowy. W dniu [...] listopada 1999 roku S. P. zgłosił do Urzędu Patentowego wynalazek pt. "Sposób wytwarzania wyrobów serowych", na który w dniu [...] stycznia 2005 roku został udzielony patent. Wszystkie środki techniczne, którymi są czynności, operacje, procesy, ich kolejność, warunki, w których się odbywają jak: kwasowość, temperatura, czas, stosowany surowiec wyjściowy tj. świeży ser jednodniowy podpuszczkowy, substancje pomocnicze w technologiach korbaczy stosowanych na S. i w spornym patencie PL 189252 są identyczne. W związku z tym przedstawione rozwiązanie nie jest nowe. Nadto sposób wytwarzania wyrobów serowych objęty patentem, przed datą jego zgłoszenia do Urzędu Patentowego RP został udostępniony do wiadomości powszechnej przez jawne stosowanie na terenie S., a co więcej - technologia stanowiąca istotę wynalazku została udostępniona do w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do stosowania w publikacji Tadeusza Obrusiewicza pt. "Technologia Mleczarstwa" WSiP, Warszawa 1989 r., str. 227-230 dot. "Sposobu wytwarzania sera mozarella" oraz str. 188 dot. oszczypków i rolady ustrzyckiej. Tak więc istotne cechy patentu są środkami technicznymi znanymi ze stanu techniki. Urząd Patentowy przedstawił także stanowisko uprawnionego z patentu, który podkreślił, iż nie uzyskał wiadomości o sposobie wytwarzania wyrobów serowych od p. G., co wykazał już na etapie postępowania przed Sądem Okręgowym w K. Zakup urządzenia był niezbędny do znacznego poszerzenia zakresu przemysłowego zastosowania sposobu wytwarzania wyrobów serowych. Urządzenie do wyciskania było u p. G. zainstalowane w garażu i pokazano mu jedynie sposób wyciskania sera. Publikacje wskazane przez Wnioskodawcę znane były Urzędowi Patentowemu przy udzielaniu patentu, a sam wnioskodawca w zgłoszeniu P 375614 (data zgłoszenia [...] czerwca 2005 roku) ubiega się o ochronę na sposób wytwarzania sera podpuszczkowego parzonego przeznaczonego na faruki serowe. Zajmując stanowisko w sprawie Urząd Patentowy wskazał, iż stosownie do przepisów art. 89 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej patent może być unieważniony na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny i wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. W myśl art. 255 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy sprawy o unieważnienie patentu rozpatruje Urząd Patentowy RP w trybie postępowania spornego. Natomiast zgodnie z art. 315 ust. 3 powołanej ustawy ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu udzielonego przed wejściem w życie tej ustawy ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku. Ponadto, zgodnie z art. 255 ust. 4 ustawy Prawo własności przemysłowej Urząd Patentowy RP rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku, przy czym w myśl art. 2551 ust. 3 tej ustawy wniosek powinien zawierać wskazanie środków dowodowych. W przedmiotowej sprawie wynalazek pt: "Sposób wytwarzania wyrobów serowych" został zgłoszony w dniu [...] listopada 1999 roku, a więc w okresie obowiązywania cyt. wyżej ustawy o wynalazczości. Przepisy ustawy o wynalazczości, a w szczególności art. 10 i 11 (ze względu na charakter podnoszonych zarzutów), będą więc stanowiły podstawę prawną w zakresie oceny ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu. Organ uznał, iż wnioskujący posiada interes prawny w domaganiu się unieważnienia spornego patentu. Wskazał, iż rozstrzygnięcie zostało podjęte na podstawie materiałów znajdujących się w aktach sprawy tj. 1. wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] marca 2007 roku - str. 59-53, 2. oświadczenie p. Z. G. - str. 52-50, 3. faktura zakupu urządzenia wyciągającego - str. 49-47, 4. opis patentowy PL 189252 - str. 46-43, 5. oświadczenie p. M. Ż. - str. 42-41, 6. zaświadczenie Ministerstwa Zdrowia z B. - str. 40-39, 7. opinia prof. Z. Ś. - str. 15-14, 8. publikacja T. O. "Technologia Mleczarstwa" WSiP, W-wa 1989 - str. 89-85, 9. publikacja T. Ob. "Technologia Mleczarstwa" WSiP, W-wa 1984 - str. 83-79, 10. publikacja E. P., J. G. "Zarys chemii i technologii mleczarstwa" PWRiL 1986 - str. 78-75. Następnie organ przytoczył treść art. 10 ustawy o wynalazczości i opisał sposób wytwarzania wyrobów serowych zawarty w zastrzeżeniach patentowych konstatując, iż taki sam rodzaj obróbki wskazano w publikacji p. T. Obrusiewicza przy produkcji sera mozarella, a także innych serów wyrabianych z masy serowej parzonej. Również parametry prowadzenia poszczególnych etapów są analogiczne. Organ podkreślił, iż przy rozpatrywaniu wniosku przeanalizował wszystkie nadesłane materiały, załączniki, z których to wynika oczywistość przedstawionego rozwiązania. Natomiast nadesłane dowody nie wskazują jednoznacznie, że Pani G. prowadziła szkolenie uprawnionego, lub udostępniła mu załączony przepis. Dotyczy to również przepisu firmy L. W konkluzji Urząd Patentowy zajął stanowisko, iż przedstawione rozwiązanie jest oczywiste. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, S. P. - zwany dalej skarżącym - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 10 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 roku (Dz. U. Nr 26, poz. 117). oraz zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 7, 8, 77 § 1 i 2, 80, 81, 104 § 2 oraz 107 § 3 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał m.in., iż organ, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie wykazał, które elementy rozwiązania objętego patentem uznał za oczywiste i dlaczego. Dowody w postaci oświadczeń p. G., p. M. Ż. oraz opinii prof. Z. Ś. nie zostały zweryfikowane ani przez Urząd ani przez skarżącego. Zdaniem skarżącego organ nietrafnie odczytał istotę wynalazku chronionego patentem, którą jest, zgodnie z częścią pozamienną zastrzeżenia niezależnego nr 1, powtórny proces parzenia, krojenia i formowania wytworzonego w odrębnym i znanym ze stanu techniki dowolnym procesie technologicznym, gotowego sera podpuszczkowego, który to proces nie był znany w dacie zgłoszenia. Skarżący zaznaczył, iż organ nie przeciwstawił publikacji, w której są wymienione zastrzegane spornym patentem parametry ani nie przeciwstawił publikacji, w której jest podany sposób wytwarzania wyrobów serowych opierający się na powtórnym lub podwójnym procesie krojenia, dojrzewania i parzenia w gorącej kąpieli wyrobów serowych. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP, wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji administracyjnej z naruszeniem wymogów procesowych powoduje różne skutki w zależności od rodzaju tych naruszeń. Sąd administracyjny sprawuje funkcje kontrolne i w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych decyzji z prawem. Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 roku - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 roku Nr 119, poz. 1117) w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl, której ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu udzielonego przed wejściem w życie tej ustawy (22 sierpnia 2001 roku) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego patentu są zatem przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 roku o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) Postępowanie o unieważnienie patentu toczy się w trybie postępowania spornego - art. 255 ust. 1 p.w.p. Postępowanie to może być wszczęte tylko na wniosek i cechuje się kontradyktoryjnością stron. Urząd Patentowy orzekając w sprawie o unieważnienie patentu związany jest granicami wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę (art. 255 ust. 4 p.w.p.). Należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy, który żąda unieważnienia spoczywa ciężar wykazania, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu (art. 164 p.w.p.). Według art. 256 ust. 1 p.w.p., do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kpa. Wskazać należy, iż naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Została ona wyrażona w art. 7 kpa. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Tak więc organy administracji mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji (v. wyrok NSA z 17 października 2001 roku, sygn. I SA 1110/01, Lex nr 75516). Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Ponadto w ocenie Sądu spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 kpa wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody. Możliwość dokonania oceny legalności decyzji warunkowana jest spełnieniem wymogów formalnych określonych w art. 107 § 1 kpa. Uzasadnienie decyzji ma, bowiem na celu wykazanie procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Pamiętać należy, że uzasadnienie (faktyczne i prawne) stanowi integralną część decyzji. A zatem ocenie Sądu nie podlega jedynie jej osnowa, ale decyzja jako całość, łącznie z uzasadnieniem. Tym samym, więc uzasadnienie, którego treść nie pozwala na poznanie motywów, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy skutkuje wadliwością uzasadniającą uchylenie decyzji z tego powodu, że nie poddaje się kontroli i ocena jej legalności nie jest możliwa (por. wyrok NSA z 28 października 1998 roku, sygn. akt I SA/Gd 1651/96). Taki stan rzeczy zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, sprowadza się w głównej mierze do przywołania fragmentów przepisów ustaw - Prawo własności przemysłowej i ustawy o wynalazczości, które w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie. Przesłanki podjętego rozstrzygnięcia nie zostały w sposób dostateczny zindywidualizowane, a zatem Sąd nie miał możliwości zbadania, czy ocena dokonana przez organ jest prawidłowa. Przypomnieć należy, iż Urząd Patentowy w swoim rozstrzygnięciu winien powoływać się na odpowiednie dowody - wyniki przeprowadzonego porównania danego rozwiązania i stanu techniki - oraz przytoczyć przekonującą argumentację (wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2004 roku, sygn. akt II SA 2276/03, LEX nr 177403). W związku z tym wskazuje się, że w razie zaistniałego sporu zwłaszcza w kwestii nieoczywistości rozwiązania, Urząd Patentowy zasadniczo nie może poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia wspomnianego wyżej kryterium. Urząd Patentowy powinien dążyć do zebrania odpowiednich dowodów na poparcie swego stanowiska. Brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego w tym zakresie, a oparcie się jedynie na własnym przekonaniu, co do spełnienia przez wynalazek wspomnianego kryterium, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 maja 2005 roku, sygn. akt VI SA/Wa 2059/04, LEX nr 166084). Powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2004 roku, sygn. akt 6 II SA 1209/02; z dnia 1 marca 2004 roku, sygn. akt 6 II SA 2631/02; z dnia 25 marca 2004 roku, sygn. akt 6 II SA 2467/02, czy też z dnia 18 maja 2005 roku, sygn. akt VI SA/Wa 2059/04, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2004 roku, sygn. akt II GSK 899/04). Podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie Sąd nie badał meritum patentu a wyłącznie prawidłowość decyzji Urzędu Patentowego unieważniającej patent na wynalazek pt.: "Sposób wytwarzania wyrobów serowych". Być może rozstrzygnięcie organu jest prawidłowe jednakże z jego uzasadnienia nie wynika, w jaki sposób organ doszedł do takiej konkluzji. Skarżący podkreślał, iż istotą patentu jest sposób wytwarzania wyrobów serowych z serów podpuszczkowych już wytworzonych według znanych sposobów a istotne cechy patentu zawarte w zastrzeżeniach patentowych dotyczą tylko części obróbki tej masy serowej takich jak okres leżakowania, kwasowość, okres i temperatura kąpieli wodnych jak też sposób krojenia a także kolejność poszczególnych etapów cyklu przetwarzania masy, przy czym cykl ten jest dwukrotny. Tymczasem organ nie wykazał, że poszczególne etapy procesu technologicznego są znane, nie wskazał także, które z elementów spornego rozwiązania uznał za oczywiste natomiast posługując się dowodami pośrednimi i opierając swoje stanowisko na publikacji, znanej organowi, co wynika z akt administracyjnych, w dacie udzielania spornego patentu orzekł o jego unieważnieniu. W tym miejscu Sąd zauważa, iż organ w uzasadnieniu decyzji, jako dokumenty, na których oparł swoje rozstrzygnięcie o unieważnieniu spornego patentu przywołał pod pozycją nr 6, dowód wycofany przez wnioskującego oraz oświadczenia p. G. i firmy L. stwierdzając następnie, iż oświadczenia te nie wskazują jednoznacznie by skarżący poznał objęty patentem sposób wytwarzania wyrobów serowych będąc na Słowacji. W ocenie Sądu organ nie przeciwstawił dowodu na okoliczność, które z elementów chronionego rozwiązania wynikają w sposób oczywisty ze stanu techniki. Pamiętając, iż organ swoje rozstrzygnięcie w zasadzie oparł na publikacji T. O., wątpliwości budzi także brak odniesienia się organu w uzasadnieniu decyzji, do stanowiska wnioskodawcy wyrażonego w trakcie rozprawy przed Urzędem Patentowym w dniu [...] grudnia 2007 roku, który wyjaśnił do protokołu, iż "...u Obrusiewicza jest cykl jednodniowy, a wg patentu cykl dwudniowy..." k-121 akt administracyjnych. W tej sytuacji przesłanki unieważnienia patentu nr PL189252 pt. "Sposób wytwarzania wyrobów serowych" na podstawie art. 10 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 roku (Dz. U. Nr 26 poz. 117) nie zostały w sposób dostateczny zindywidualizowane, a zatem Sąd nie miał możliwości zbadania, czy ocena dokonana przez organ jest prawidłowa. Jak już wskazano wyżej, zgodnie z utrwalonymi poglądami doktryny i orzecznictwem sądów uzasadnienie decyzji ma na celu wykazanie prawidłowości procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Ma ono objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania w sprawie danego przepisu prawnego oraz umożliwić ocenę prawidłowości wydanej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ dokonał dokładnej analizy faktów i w jasny i zrozumiały sposób wyjaśnił zasadność przesłanek, jakimi się kierował przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Reasumując należy stwierdzić, iż Urząd Patentowy nie rozpoznał sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, a tym samym naruszył art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze uznając, iż zajmowanie stanowiska odnośnie trafności rozstrzygnięcia zawartego w uchylonej decyzji jest przedwczesne. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji przeprowadzi postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kpa, odniesie się do wszystkich okoliczności faktycznych i całego materiału dowodowego, który zgromadzi w sprawie, by następnie na jego podstawie podjąć decyzję administracyjną prawidłowo uzasadnioną o przekonywującej treści. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji orzeczenia. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na zasadzie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.