II OSK 1847/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Paweł Miładowski Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 414/08 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 10 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] grudnia 2007 r. w przedmiocie odmowy wymeldowania. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z [...] grudnia 2007 r. Wojewoda Mazowiecki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej: ustawa o ewidencji ludności, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z [...] września 2007 r., którą organ ten, po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na wniosek P. K., odmówił wymeldowania M. K. z pobytu stałego w budynku przy ul. A. w W. Według orzekającego w sprawie organu, postępowanie dowodowe nie wykazało, że M. K., zameldowany w budynku znajdującym się przy ul A., nie posiadający jednak do niego tytułu prawnego, w sposób trwały opuścił ww. lokal. Zeznania części świadków, z których wynikać miało, iż lokal był niezamieszkany, stały w sprzeczności z ustaleniami kontroli meldunkowej. Okoliczność nieodbierania przez M. K. korespondencji do niego kierowanej sama w sobie nie świadczyła zaś o tym, że wymieniona osoba w spornym lokalu nie zamieszkuje. Zebrany materiał dowodowy dowodził, że częste nieobecności M. K. pod adresem miejsca pobytu stałego były związane z jego częstymi wyjazdami z synem na turnieje tenisowe. Oddalając skargę na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za prawidłowe ustalenia poczynione w rozstrzyganej sprawie. W ocenie Sądu, posiadanie przez M. K. kluczy do spornego lokalu, fakt, iż znajdują się w nim rzeczy osobiste wymienionego, korzystanie z budynku potwierdzone przeprowadzonymi oględzinami, a także to, że był on widywany w miejscu pobytu stałego przez sąsiadów stanowią wystarczającą podstawę do uznania, że M. K. nie zrezygnował z uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym jest zameldowany. Udokumentowana w trakcie postępowania okoliczność częstych wyjazdów M. K. pozwalała uznać za niesłuszny podniesiony przez skarżącego zarzut, iż o fakcie opuszczenia miejsca pobytu przez M. K. winno świadczyć nieodbieranie przez niego korespondencji pod adresem A. Sąd zauważył jednocześnie, że postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie, wbrew stanowisku prezentowanemu przez stronę przeciwną, nie potwierdziło okoliczności zamieszkiwania M. K. pod innym adresem (adresem zamieszkania żony i syna). Wprawdzie, jak słusznie zauważył skarżący, z akt sprawy wynika, że M. K. odbierał korespondencję kierowaną na ten adres, niemniej jednak przesyłki pocztowe nie były odbierane przez M. K. bezpośrednio, tylko awizowane i odbierane po pewnym czasie, co może świadczyć o fakcie informowania go przez osoby zamieszkałe pod ww. adresem o konieczności ich odbioru. Odnosząc się do zarzutu bezkrytycznego przyjęcia za dowód w sprawie wyniku kontroli meldunkowej, do której z uwagi na okoliczność, że była ona zapowiedziana, M. K. mógł się przygotować, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż zgodnie z art. 79 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Protokół z przeprowadzonej kontroli meldunkowej mógł zatem stanowić dowód w sprawie, skoro oględziny w budynku przy ul. A. w W. przeprowadzone zostały przez organ zgodnie z przepisami prawa. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył P. K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie. Zaskarżonemu wyrokowi, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 15 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności polegające na niewłaściwej ich wykładni poprzez przyjęcie, że fakt, iż M. K. dysponuje kluczami do lokalu przy ul. A. w W., a w trakcie oględzin lokalu lodówka była pełna żywności stanowią obiektywne - a nie subiektywne - okoliczności, które wskazują na to, że M. K. nie miał zamiaru opuszczenia lokalu, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez niewłaściwe, sprzeczne z art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 p.p.s.a. uznanie, że nie istnieją obiektywne okoliczności umożliwiające stwierdzenie, iż M. K. nie ma zamiaru stale zamieszkiwać w spornym lokalu. Pogląd ten przyjęty został przez Sąd na skutek błędnej i niewszechstronnej oceny dowodu w postaci kontroli meldunkowej i nieuwzględnienia faktu, że w sytuacji, gdy osoba wobec której ma być orzeczone wymeldowanie, jest w trybie art. 79 k.p.a. zawiadamiana o terminie kontroli meldunkowej zawsze może się do niej przygotować i stworzyć wrażenie, iż lokal jest przez nią zamieszkiwany. W ocenie skarżącego, z powyższej przyczyny ustaleń tak przeprowadzonej kontroli nie można bezkrytycznie uznać za obiektywne, gdyż są one zawsze wypadkową subiektywnego nastawienia "osoby wymeldowywanej". Zdaniem skarżącego, w uzasadnieniu wyroku brak jest wszechstronnej oceny obiektywnie ustalonych w sprawie okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W powiązaniu z przepisami procedury sądowoadministracyjnej (art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a.) skarżący powołał jedynie jeden przepis z ustawy procesowej, która podlegała zastosowaniu przez organy orzekające w sprawie (art. 79 k.p.a.). Uzasadnienie stawianego zarzutu, jeżeli uwzględnić jego bezpośrednie brzmienie, wykracza przy tym wyraźnie poza zakres normowania wyznaczony przez przepisy zawarte w podstawie skargi kasacyjnej. Jest to skutkiem tego, że formułowany przez skarżącego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania sprowadza się w rozpoznawanej sprawie do rozważenia, czy ustaleniom faktycznym poczynionym przez organy administracji, zaakceptowanym następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, przypisać można generalną cechę poprawności, wyrażającej się w ich normatywnej zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Tymczasem, zaskarżony przepis art. 79 k.p.a., po pierwsze, przyjmuje, że jednym ze środków dowodowych są oględziny, co stanowi uszczegółowienie kodeksowej zasady otwartego katalogu dowodów, wymienionej w art. 75 § 1 k.p.a., a po drugie, określa sposób korzystania przez organ z tego środka. Istotą oględzin jest dokonanie przez organ prowadzący postępowanie za pomocą własnych zmysłów spostrzeżeń odnoszących się do rzeczy (osoby) i jej istotnych cech. Jeżeli zatem skarżący w uzasadnieniu stawianego zarzutu wskazuje, że ocena, iż M. K. stale zamieszkuje w lokalu przy ul. A. została przyjęta przez Sąd na skutek błędnej i niewszechstronnej oceny dowodów, w tym dowodu z oględzin, to w istocie rdzeń tak formułowanej wadliwości rozmija się z przesłankami zastosowania art. 79 k.p.a. Należałoby go poszukiwać w naruszeniu przez organ, i w konsekwencji Sąd kontrolujący wydaną przez ten organ decyzję, przepisów odnoszących się nie tyle do rodzaju dowodów, jakie w świetle kodeksu postępowania administracyjnego mogą zostać w postępowaniu użyte, co regulacji normujących postępowanie dowodowe (wyjaśniające). Z uzasadnienia skargi kasacyjnej, ale nie z jej podstawy, wywieść niewątpliwie bowiem można, że skarżący dopuszcza co prawda pogląd, iż zamieszkiwanie w spornym budynku M. K. mogło wynikać z przeprowadzonej kontroli meldunkowej, tym niemniej okoliczność ta była niejako "mistyfikacją" i na podstawie całokształtu materiału dowodowego nie została - zdaniem skarżącego - w żaden sposób udowodniona. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był ograniczyć przedmiot kontroli do oceny formalnoprawnych warunków przeprowadzenia przez organ administracji oględzin budynku przy ul. A. w W., która - w świetle akt sprawy - nie budziła żadnych istotnych zastrzeżeń. Ustalony podstawami skargi kasacyjnej przedmiot kontroli nie dopuszczał natomiast, by w kontekście przywołanej podstawy normatywnej rozstrzygnięta być mogła trafność twierdzenia, że nieuzasadnione jest wyprowadzanie z wyglądu poszczególnych pomieszczeń w budynku mieszkalnym przy ul. A. oceny o jego normalnym, codziennym użytkowaniu, gdy osoba, której kontrola miała dotyczyć, miała pełną świadomość tego, że badanie przesłanki stałego przebywania w lokalu, oparte będzie na tej właśnie podstawie. Ma rację skarżący, gdy twierdzi, że oględziny lokalu, dokonywane w ramach kontroli meldunkowej, muszą być traktowane jako środek dowodowy szczególnego rodzaju w przypadku, gdy lokal ten pozostaje w dyspozycji osoby zainteresowanej wynikiem kontroli. Moc dowodowa oględzin, która często z racji niezmienności przedmiotu badania, czy też niemożności poddania go niezauważonym modyfikacjom jest z zasady wysoka, musi w takim przypadku zostać słusznie ograniczona przez założenie, że osoba zainteresowana pozytywnym wynikiem kontroli podejmie działania zmierzające do nadania lokalowi cech pożądanych (prawem wymaganych). Miejsce przeprowadzania kontroli meldunkowej wśród innych środków dowodowych w tej mierze upodabniać się więc będzie do przesłuchania samej strony, które to przesłuchanie jest środkiem dowodowym o charakterze wyjątkowym i szczególnym właśnie z tej przyczyny, ze jest niejako "skażone" brakiem zachowania zasady prawdy obiektywnej. Pomiędzy abstrakcyjnie pojmowanymi cechami danej instytucji prawnej a znaczeniem dowodu z oględzin dla całokształtu ustaleń faktycznych czynionych przez organ w konkretnym postępowaniu zachodzi jednakże znacząca różnica. Powinna była ona zostać dostrzeżona przez wnoszącego skargę kasacyjną, albowiem nie da się skutecznie zakwestionować prawidłowości ustaleń stanu faktycznego sprawy, jeżeli podstawa skargi kasacyjnej ograniczona jest do zarzucenia Sądowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 79 k.p.a. Z art. 141 § 4 p.p.s.a. wynika obowiązek sądu nakazujący mu umieścić w uzasadnieniu wyroku określone elementy, w tym m.in. podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W tym zakresie skarga kasacyjna nie zawiera odpowiedniego uzasadnienia, co czyni wymieniony zarzut nieprawidłowo postawionym (art. 176 p.p.s.a.). Do uchylenia zaskarżonego wyroku nie mogło również doprowadzić postawienie Sadowi I instancji zarzutu opartego o podstawę kasacyjną wymienioną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Chodzi tu o zagadnienie umiejscowione w punkcie pierwszym skargi kasacyjnej, odwołujące się do błędnej wykładni przez Wojewódzki Sąd Administracyjny prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 15 ust. 2 i art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności). Wynika to z faktu, że wadliwa wykładnia przepisu prawa oznacza nieprawidłowe rozumienie treści normy prawnej. Zarzut oparty na tej kategorii błędu z reguły zmierza do dowiedzenia, że sąd orzekający mylnie zidentyfikował sytuacje, z których wystąpieniem norma prawna wiąże swoje zastosowanie. Tymczasem, w rozstrzyganym przypadku określonym okolicznościom faktycznym, na które wskazuje skarżący (zapełnienie lodówki żywnością, posiadanie kluczy do lokalu) nie zostało nadane takie właśnie znaczenie. Wnoszący skargę kasacyjną poprzez przytoczone argumenty starał się wykazać nie tyle, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił w sprawie znaczenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, które powinno zostać odrzucone jako niepoprawne, lecz że wyrażona w tym przepisie sytuacja opuszczenia miejsca pobytu stałego - w świetle innych zastosowanych środków dowodowych - w konkretnym przypadku została udowodniona. Nie ulega wątpliwości, że Sąd I instancji w żadnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie stwierdził, że to jedynie z wyglądem lokalu (budynku), sprowadzanym do ustalenia, iż w pomieszczeniach kuchennych znajduje się żywność, w szafach wiszą ubrania, czy że w łazience rozłożone są przybory toaletowe, powinna być wiązana ocena stałego w nim zamieszkiwania określonej osoby. Sąd podał, że z przeprowadzonej kontroli meldunkowej wynikało, że M. K. dysponował kluczami do budynku, w którym znajdowały się jego rzeczy osobiste, a pomieszczenia w nim znajdujące się wyglądały na zamieszkałe, o czym świadczyło wyposażenie kuchni, łazienki i sypialni. Okoliczności te, jeżeli sprowadzić je do abstrakcyjnej kategorii "opisu miejsca pobytu stałego", stanowiły element stanu faktycznego, który organ, na gruncie ustawy o ewidencji ludności, zobowiązany był ściśle wykazać, a Sąd wynik tego procesu dowodzenia, poddać kontroli legalności, nie można ich natomiast uważać za fragment procesu wykładni przepisu prawa, który mógłby podlegać zakwestionowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.