I OZ 49/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 404/08 o: 1) odmowie przyznania A. B. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, 2) przyznaniu A. B. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie skreślenia z listy uczestników studium doktoranckiego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie A. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie skreślenia z listy uczestników studium doktoranckiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w osobie referendarza sądowego postanowieniem z dnia 16 września 2008 r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na skutek sprzeciwu skarżącego, stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie to utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 26 listopada 2008 r., odmówił A. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznał mu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (od dnia 27 kwietnia 2007 r.) i nie osiąga żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców, z którymi mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo. Matka pobiera emeryturę w kwocie 1134,10 zł netto miesięcznie, a ojciec w wysokości 1751,46 zł netto miesięcznie. Wspólny miesięczny dochód netto rodziców wynosi zatem 2885,56 zł. Skarżący podał również, że w 2006 r. i 2007 r. prowadził działalność gospodarczą, z której poniósł stratę w 2006 r. w kwocie 1540 zł, zaś w 2007 r. w wysokości 3117 zł. Dodał, iż zamieszkuje 120 km od Sądu i nie posiada środków finansowych na opłacenie adwokata, który jest mu potrzebny do prowadzenia sprawy. Oświadczył też, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Wobec tak kształtującego się dochodu rodziny skarżącego, Sąd uznał, że jest on w stanie uiścić koszty postępowania na obecnym jego etapie, a zatem wpis od skargi w kwocie 200 zł oraz pozostałe, potencjalne koszty, na które złożyć się mogą ewentualne wpisy od środków odwoławczych oraz opłat kancelaryjnych. Natomiast, co do kwestii ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu Sąd, mając na uwadze to, że skarżący jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnego majątku i pozostaje na utrzymaniu rodziców, a także fakt zamieszkiwania skarżącego ok. 120 km od Sądu, a co za tym idzie konieczność ponoszenia kosztów związanych z ewentualnym przybyciem w celu choćby zapoznania się z aktami sprawy, przychylił się do jego wniosku w tym zakresie. Sąd dodał ponadto, że okoliczność, iż skarżący w latach 2006 i 2007 poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ działalność ta została przez skarżącego w 2007 r. zlikwidowana, co potwierdza fakt, że został on od dnia 27 kwietnia 2007 r. zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Ponadto ze złożonych zeznań podatkowych wynika, iż skarżący w 2006 r. poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 13.028 zł, zaś przychód wyniósł 11.488 zł, a w 2007 r. koszty wyniosły 14.263 zł, a przychód 11.146 zł, co oznacza że skarżący posiadał wówczas środki finansowe umożliwiające poniesienie powyższych kosztów uzyskania przychodu, a tym samym nie był pozbawiony źródeł dochodu. A. B. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosząc, iż jest ono sprzeczne z orzecznictwem sądowoadministracyjnym i orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz rażąco narusza prawo do Sądu i rzetelnego procesu wynikające z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, art. 45 Konstytucji RP oraz art. 246 i 255 u.p.p.s.a. Zaakcentował, że Sąd I instancji nie ustosunkował się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Ponadto, zdaniem skarżącego, Sąd nie uwzględnił faktu, że jest on osobą bezrobotną, a zatem nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżący dodał , że w innych sprawach Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Dodatkowo wskazać należy, że ocena sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy winna uwzględniać analizę dochodów i rzeczywistych obciążeń oraz stałych wydatków wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy bowiem mieć na względzie art. 87 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek niesienia pomocy spoczywa również na innych członkach rodziny, w tym również na rodzicach. Z konstrukcji przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika wprawdzie, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, jednakże podkreślenia wymaga, iż w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przedmiotowej sprawie ustalono, że wspólny miesięczny dochód rodziców skarżącego wynosi 2.885,56 zł. Jednakże dla oceny sytuacji finansowej skarżącego, niezbędne jest również ustalenie wysokości kosztów utrzymania jego oraz jego rodziny, jak również wyjaśnienie czy skarżący posiada inne obciążenia lub zobowiązania, które mają wpływ na jego sytuację majątkową. Mając zatem na względzie treść art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd pierwszej instancji powinien wezwać skarżącego do udzielenia powyższych informacji, które, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, są niezbędne dla ustalenia realnych możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów postępowania. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w postanowieniu.