I OSK 1471/09

Dnia 3 listopada 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2009 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych B.L., D.L., R.L. i J.L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2009 roku sygn. akt I SA/Wa 633/08 odrzucającego skargę B.L., D.L., R.L. i J.L. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2006 roku sygn. akt I SA/Wa 67/06 postanawia: oddalić skargi kasacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 czerwca 2009 r. odrzucił skargę B.L., D.L., R.L. i J.L. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 67/06. W skardze z dnia 24 kwietnia 2008 r. B.L., D.L., R.L. i J.L. wnieśli o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 67/06 zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2006 r. o odrzuceniu skargi B.L., D.L. i J.L. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 23 listopada 2005 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym przez Sąd terminie braków formalnych skargi w postaci nadesłania czterech odpisów skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2309 złotych. Postanowienie z dnia 8 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 67/06 o odrzuceniu skargi stało się prawomocne od dnia 23 marca 2006 r. Jako przesłankę wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym skarżący wskazali wykrycie okoliczności faktycznych i środków dowodowych, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy, a z których wnioskodawcy nie mogli skorzystać w poprzednim postępowaniu. W ich ocenie, nastąpiła znaczna zmiana cen nieruchomości i nie mogą pozostać pokrzywdzeni wyceną z roku 2004, jak na obecne warunki rażąco zaniżoną i nieadekwatną do wartości rynkowej ziemi. Równocześnie stanęli na stanowisku, że nastąpiło naruszenie prawa materialnego poprzez odrzucenie skargi w dniu 8 lutego 2006 r., podczas gdy wnioskodawcy nie będący profesjonalistami zobowiązani do złożenia odpisu skargi złożyli te same egzemplarze, jedynie opatrzone inną datą. W świetle tych okoliczności wnioskodawcy uznali, że ich skarga jest uzasadniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 3 października 2008 r. wezwał skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie jej trzech odpisów oraz uprawdopodobnienie okoliczności świadczących o zachowaniu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłali brakujące odpisy skargi oraz wskazali, że w dotychczasowym postępowaniu sądowym skarżący nie korzystali z pomocy prawnika. O instytucji wznowienia postępowania sądowego dowiedzieli się w marcu 2008 r. w momencie zakończenia toczącego się przed Sądem Okręgowym w Łodzi z udziałem skarżących postępowania sądowego. Pełnomocnik oświadczył także, że również wówczas skarżący powzięli wiadomość, że przytoczone wyżej okoliczności w postaci zmiany cen nieruchomości mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowego i niezwłocznie złożyli taką skargę w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Na rozprawie w dniu 16 czerwca 2009 r. podniesiono dodatkowo, że treść złożonych w toku postępowania sądowoadministracyjnego pism skarżących wskazuje, iż nie rozumieli oni istoty postępowania sądowoadministracyjnego, a zatem w efekcie pozbawieni byli możliwości działania w toku postępowania sądowego. Ponadto R.L. nie posiadał zdolności procesowej w rozumieniu art. 26 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), co w świetle art. 271 pkt 1 tej ustawy uzasadnia wznowienie postępowania. Pełnomocnik skarżących uznał również, że wobec naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązków wynikających z art. 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na skutek niewykonania obowiązku w postaci wyraźnego poinformowania skarżących przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie mogą korzystać z pomocy pełnomocnika z urzędu skarżący zostali pozbawieniu możliwości działania w toku postępowania sądowoadministracyjnego, co uzasadnia jego wznowienie. Odrzucając skargę o wznowienie postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w rozpatrywanej sprawie ustawowa podstawa wznowienia nie wystąpiła. Ustalając, czy złożona skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia Sąd I instancji uznał, że sytuacja taka zachodzi wówczas, gdy powołana w skardze podstawa wznowienia ma w danej sprawie charakter rzeczywisty, to jest zachodzi związek pomiędzy powołaną podstawą a treścią rozstrzygnięcia sądowego. Strona skarżąca powołując zatem jako przesłankę wznowieniową późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2). Chodzi więc o sytuację, w której przy wiedzy Sądu o tych faktach czy dowodach w momencie orzekania zapadłoby bądź mogłoby zapaść rozstrzygnięcie innej treści. W złożonej skardze o wznowienie postępowania sądowego skarżący nie podali żadnych takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które w tym stanie rozstrzygania mogłyby mieć wpływ na treść zapadłego postanowienia o odrzuceniu skargi, a z których nie mogli skorzystać w poprzednim postępowaniu. Brak jest bowiem związku przyczynowego pomiędzy okolicznościami wskazanymi przez skarżących jako podstawa wznowienia, a treścią rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2006 r. odrzucającego z przyczyn formalnych złożoną skargę. Ponadto dokonując oceny okoliczności, że R.L. w dacie wydawania kwestionowanego postanowienia nie posiadał zdolności procesowej w rozumieniu art. 26 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd I instancji uznał, że i ten argument nie może odnieść zamierzonego skutku. Skarga o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 271 § ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje tylko tej stronie, która była nienależycie reprezentowana i przez to ona sama lub jej organ lub ewentualny przedstawiciel ustawowy nie wiedzieli o toczącym się postępowaniu. R.L. jako małoletni uczestnik postępowania administracyjnego, nie mógł samodzielnie złożyć skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa. Skarżącymi w tej sprawie byli B.L. (matka R.L.), oraz bracia D.L. i J.L., którzy tę skargę podpisali. Jak wynika z akt sprawy w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zakończonym kwestionowanym postanowieniem skarżącą była m.in. matka R.L. – B.L. Jako rodzic była ona także jego ustawowym przedstawicielem. W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do uznania, że R.L. jako małoletni został pozbawiony możliwości działania w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że trzymiesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2006 r. zostało skutecznie doręczone B.L. w dniu 20 lutego 2006 r. W tym samym dniu również R.L. dowiedział się o jego wydaniu. Trzymiesięczny termin do ewentualnego wniesienia na podstawie art. 271 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargi o wznowienie postępowania sądowego minął zatem bezskutecznie w dniu 20 maja 2006 r. Sąd I instancji podkreślił nadto, że wraz z doręczeniem skarżącym odpisu kwestionowanego postanowienia zostali oni pouczeni o przysługujących im środkach jego zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej i jej wymogach formalnych oraz o trybie i zasadach umożliwiających skarżącym skorzystanie z prawa pomocy obejmującego także możliwość ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Fakt, że skarżący nie byli reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego nie oznacza braku należytej reprezentacji. Brak należytej reprezentacji strony występuje wtedy, gdy przedstawiciel ustawowy strony nie mającej zdolności procesowej utracił ten przymiot, nie oznacza natomiast braku pełnomocnika procesowego. Skargi kasacyjne od powyższego rozstrzygnięcia złożyli skarżący. W uzasadnieniu zarzucono naruszenie art. 271 pkt 2, art. 280 § 1, art. 282 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 6 p.p.s.a. w związku z art. 45 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi o wznowienie postępowania sądowego pomimo wydania przez WSA postanowienia o odrzuceniu skargi z naruszeniem art. 6 p.p.s.a. w związku z art. 45 p.p.s.a. Zarzucono także naruszenie art. 271 pkt 2, art. 277, art. 280 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 26, art. 27 i art. 33 p.p.s.a. w związku z art. 101 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jako kolejny zarzut wskazano art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 i art. 276 p.p.s.a., a także naruszenie art. 134 i art. 135 § 1 w związku z art. 276 p.p.s.a. poprzez pozostawienie w obrocie prawnym rozstrzygnięcia wydanego z naruszeniem art. 67 § 1, art. 75 oraz art. 168 § 1 i art. 270 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Złożone w rozpatrywanej sprawie skargi kasacyjne, formalnie odpowiadają przedstawionym wymogom, jednakże podniesionych w nich zarzutów nie można uznać za usprawiedliwione. W skargach kasacyjnych podniesiono zarzut naruszenia art. 271 pkt 2, art. 277, art. 280 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 26, art. 27 i art. 33 p.p.s.a. w związku z art. 101 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 280 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy (art. 281 p.p.s.a.). Badanie pod kątem dopuszczalności wznowienia, o którym mowa w cytowanych wyżej przepisach, nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem bowiem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Podstawą tej oceny są w zasadzie twierdzenia zawarte w skardze. Uznać zatem należy, że na wstępnym etapie, sąd administracyjny odrzuca skargę o wznowienie postępowania, która w ogóle nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia opisanych w przepisie działu VII p.p.s.a., względnie, gdy powołana podstawa treściowo odpowiada powyższym przepisom, ale już tylko na podstawie oceny akt sprawy sąd władny jest ocenić, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia. Z drugim z tych przypadków mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że przepisu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. nie sposób odczytywać bez uwzględnienia pozostałych przepisów ustawy, a w szczególności art. 277 p.p.s.a. Uznać zatem należy, że brak zdolności procesowej strony stanowić może samodzielną podstawę wznowienia jedynie w przypadku, gdy jednocześnie strona nie była należycie reprezentowana. Odmienna interpretacja cytowanych przepisów prowadziłaby do sytuacji, w której każdy przypadek występowania przed sądem strony nie posiadającej zdolności procesowej automatycznie mogłoby prowadzić do wznowienia postępowania sądowego, niezależnie od tego w jaki sposób strona była reprezentowana w postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu objętym skargą o wznowienie, R.L. był stroną oraz, że doręczano mu korespondencję. Jednocześnie jednak stroną tegoż postępowania była jego matka B.L., a więc przedstawiciel ustawowy strony. Wbrew twierdzeniom skarg kasacyjnych, okoliczność, że matka R.L. jest osobą chorą psychicznie oraz niezdolną do pracy, nie powoduje utraty po jej stronie przymiotu przedstawiciela ustawowego, bowiem powyższe może być wyłącznie konsekwencją ubezwłasnowolnienia. Słusznie zatem Sąd I instancji stwierdził, że okoliczność ta nie ma charakteru ustawowych podstaw wznowienia i na tej podstawie odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Nie doszło do naruszenie art. art. 271 pkt 2, art. 280 § 1, art. 282 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 6 p.p.s.a. w związku z art. 45 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi o wznowienie postępowania sądowego pomimo wydania przez WSA postanowienia o odrzuceniu skargi z naruszeniem art. 6 p.p.s.a. w związku z art. 45 p.p.s.a., które to naruszenie polegało na braku pouczenia stron postępowania o możliwości złożenia wniosku o przyznania prawa pomocy wraz z wezwaniem ich do uzupełnienia braków skargi. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej obowiązek wynikający z art. 6 p.p.s.a. nie może być postrzegany w sposób absolutny, a zatem Sąd nie jest obowiązany pouczać stronę o możliwości złożenia wniosku o przyznania prawa pomocy na każdym etapie postępowania, a w szczególności z treści pism procesowych wnioskować, że strona nie rozumie istoty postępowania sądowego. Pouczenie o możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy został przesłane skarżącym wraz z postanowieniem o odrzuceniu skargi i nie sposób uznać, jak to wywodzi skarga kasacyjna, że w tym momencie postępowanie było na etapie uniemożliwiającym jego dalsze, skuteczne prowadzenie. Co więcej jednak, nawet po tym pouczeniu skarżący nie skorzystali z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Trudno zatem mówić o pozbawieniu skarżących możności obrony swoich praw. Całkowicie niezrozumiały wydaje się zarzut strony zmierzający do podważenia prawomocności postanowienia o odrzuceniu skargi. Stwierdzenie, że postanowienie odrzucające skargę nie jest postępowaniem prawomocnym bezwzględnie eliminuje możliwość rozpoznania skargi o wznowienie postępowania, bowiem skarga ta przysługuje wyłącznie od orzeczeń prawomocnych. Konsekwencją byłoby zatem odrzucenie skargi kasacyjnej niezależnie od przesłanek w niej wskazanych. Trudno również uznać, że uzasadnienie postanowienia Sądu I instancji zostało nieprawidłowo sporządzone, a zatem że doszło do naruszenia art. 141 § 4 ustawy. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odpowiada wszelkim wymogom wskazanym w tymże przepisie. Inną kwestią pozostaje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie zaakceptował przedstawionego przez Sąd I instancji stanowiska. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.