II SA/Bk 463/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 września 2008 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i prawne: Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] Rektor Uniwersytetu w B. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. Dziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu w B. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Dziekana Wydziału Prawa z dnia [...] marca 2003 roku w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ podał, iż dniu [...] marca 2003 roku Dziekan Wydziału Prawa Uniwersytetu w B. wydał decyzję o skreśleniu B. T. z listy studentów Wydziału Prawa Uniwersytetu w B., z powodu niezłożenia indeksu do zaliczenia semestru zimowego w roku akademickim 2002/2003. Podstawę tak wydanej decyzji był § 24 pkt 1 b Regulaminu Studiów Uniwersytetu w B., uchwalonego na posiedzeniu Senatu Uniwersytetu w B. w dniu [...] listopada 1998 roku i zatwierdzonego przez Ministra Edukacji Narodowej w dniu [...] stycznia 1999 roku. Ponadto organ wskazał, iż przedmiotowa decyzja uprawomocniła się po wysłaniu jej na adres zamieszkania B. T. (podany przez niego do akt studenta) i uznaniu skuteczności doręczenia na postawie art. 44 § 2 kpa, zaś skarżący faktycznie dowiedział się o jej istnieniu z pisma Dziekana Wydziału prawa datowanego na dzień [...] października 2003 roku. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził - mając na uwadze wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa - iż prawidłowo Rektor Uniwersytetu w B. decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2008 roku odmówił stwierdzenia jej nieważności z uwagi na brak przesłanek. Nie sposób bowiem dopatrzyć się w samej decyzji Dziekana, jak i w toku postępowania do niej wiodącego – naruszenia prawa, które powodowałoby jej nieważność. Organ odwoławczy zaakcentował końcowo, iż decyzja Dziekana ma oparcie w obowiązujących przepisach prawa, a w szczególności w Regulaminie Studiów Uniwersytetu w B., który przewiduje wprost sankcję za niezłożenie indeksu w terminie i jest nią - zgodnie z § 24 ust. 1 lit. b Regulaminu Studiów – skreślenie z listy studentów. Sankcja ta może być zastosowana z samego już powodu niedopełnienia przez studenta obowiązku złożenia indeksu. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem B. T. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Skarżący zarzucił kwestionowanej decyzji naruszenie § 24 Regulaminu Studiów Uniwersytetu w B. poprzez przyjęcie, iż brak określonego terminu do złożenia indeksu nie wyłącza zastosowania sankcji w postaci wykreślenia z listy studentów na skutek niezłożenie indeksu w terminu. W uzasadnieniu swego stanowiska skarżący podkreślił, iż jeżeli w Regulaminie Studiów Uniwersytetu w B. istniała sankcja w postaci wykreślenia z listy studentów na skutek niezłożenia indeksu w terminie powinna również istnieć wyraźna informacja o ostatecznym terminie dokonania w/w czynności. Oprócz bowiem Zarządzenia z dnia [...] czerwca 2002 roku, który określał datę zamknięcia semestru – w ocenie skarżącego – nie było żadnej informacji na temat ostatecznego terminu złożenia indeksu oraz ewentualnych skutków jego niezłożenia. Dodatkowo skarżący wskazał, iż czynność złożenia indeksu ma na celu wyłącznie rozliczenie roku danego studenta. Niedopełnienie wskazanego obowiązku nie stanowi zatem jednoznacznie o konieczności wykreślenia studenta. Jeżeli bowiem akta związane z osobą danego studenta pozwalają na ustalenie rzeczywistego przebiegu studiów to fakt niezłożenia przez niego indeksu w terminie nie może stanowić podstawy do skreślenia go z listy. Posiadana zaś przez Wydział Prawa Uniwersytetu w B. dokumentacja, w tym protokoły zaliczeń i egzaminów – sporządzane i przekazywane do Dziekanatu przez egzaminatorów – pozwalały w sposób bezsporny na ustalenie faktu pozytywnego złożenia przez skarżącego egzaminów i uzyskanie wymaganych zaliczeń, a tym samym zaliczenie I roku studiów. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zakwestionowanej decyzji w całości oraz decyzji skreślającej z listy studentów i zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu w B. podtrzymał dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazał, iż Zarządzenie Rektora Uniwersytetu w B. (w szczególności Zarządzenie nr [...] z dnia [...] czerwca 2002 roku) regulujące organizację każdego kolejnego roku akademickiego, jest oficjalnym aktem wskazującym terminy, w jakich dokonuje się czynności związanych z organizacją i przebiegiem studiów. Praktyka organizowania czynności związanych z procesem studiów poprzez wydawanie takich zarządzeń, upoważnia do stwierdzenia, że określenie "semestr zimowy kończy się z dniem [...] lutego 2003 r." oznacza, iż do tego czasu należy dokonać w indeksie studenta wpisu oznaczającego dopuszczenie do kontynuowania w kolejnym semestrze. Student nie jest dodatkowo wzywany do złożenia indeksu w innym określonym terminie, ponieważ termin ten w sposób niejako oczywisty oznacza konieczność dokonania przed nim wszelkich czynności niezbędnych do kontynuowania studiów. Zwyczajną koleją rzeczy jest skreślenie z listy studentów studenta, który w tak określonym terminie, indeksu nie złoży. Organ odwoławczy zaakcentował także, iż jest również zjawiskiem powszechnym sytuacja, w której skreślony student natychmiast po otrzymaniu decyzji o skreśleniu z listy studentów dopełnia obowiązku złożenia indeksu i decyzja o skreśleniu jest uchylana. Nie jest natomiast normalną sytuacja, w której student studiów dziennych pozostaje bez kontaktu z Uczelnią przez ponad 6 miesięcy (luty - wrzesień 2003 r.) i nie odbiera adresowanej do niego korespondencji. Dodatkowo organ podkreślił, iż stosunek uczelnia - student nie jest typowym stosunkiem administracyjno - prawnym. Zgodnie z art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do decyzji podejmowanych w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się Kodeks Postępowania Administracyjnego, ale zastosowanie to ma charakter odpowiedni. Ponadto w praktyce komunikacja pomiędzy Dziekanem Wydziału a studentami odbywa się często za pomocą informacji wywieszanych na tablicy ogłoszeń i to zazwyczaj wystarcza zwyczajnym studentom do tego, by wiedzieć, kiedy należy złożyć indeks do dziekanatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zarzuty i argumenty skargi nie podważają jej legalności, dlatego też skarga podlega oddaleniu. Punktem wyjścia dla oceny legalności wydanej w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, winna być istota nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, zmierzającego do wzruszenia decyzji w trybie nadzorczym. Postępowanie takie zawsze ma na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, której wady mają charakter kwalifikowany. Pod pojęciem "wady kwalifikowanej" należy rozumieć błąd wprost zauważalny nie dający się pogodzić z założeniami działania organu praworządnego państwa, z zasadą demokratycznego państwa prawnego i wymaganiami praworządności. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkowym, nadzwyczajnym instrumentem służącym ochronie porządku prawnego, stosowanym wyłącznie w takich przypadkach i w takim zakresie, jakie wynikają z art. 156 kpa. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca żądała stwierdzenia nieważności decyzji Dziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu w B. z dnia [...] marca 2003 roku w przedmiocie skreślenia z listy studentów B. T. Jako podstawę swego wniosku o stwierdzenie nieważności w/w decyzji w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa skarżący wskazał fakt nieokreślenia w regulaminie studiów daty złożenia indeksu. Powyższe w ocenie skarżącego wskazuje, iż skoro nie była precyzyjne określona data takiej czynności, organ administracji winien wezwać studenta do złożenia indeksu, określając przy tym termin, do kiedy ma to uczynić. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku - a wbrew twierdzeniom strony skarżącej - zarówno ustalenia faktyczne jak i rozważania prawne Rektora Uniwersytetu w B. są słuszne i jako takie zasługują na uwzględnienie. Organ ten bowiem dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego sprawy, w tym decyzji, o której stwierdzenie nieważności wnosił skarżący oraz wyczerpująco i przejrzyście uzasadnił podstawy prawne swego rozstrzygnięcia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni je aprobuje. Przechodząc do meritum sprawy podkreślić należy, iż przedmiotem oceny dokonywanej przez Sąd jest decyzja dotycząca odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie skreślenia z listy studentów, z uwagi na niezłożenie indeksu. W pierwszej kolejności należy mieć na uwadze, iż z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365) wynika zasada, zgodnie z którą do wszelkich "decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich" stosuje się odpowiednio przepisy kpa. Zważywszy na autonomię szkół, "decyzja organów uczelni" to nie w pełni to samo, co decyzja organu administracji. Nakaz odpowiedniego stosowania kpa należy rozumieć w ten sposób, iż wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie kodeksu, winny mieć także zastosowanie do decyzji rektora, chyba że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają. Rozważając tę kwestię należy mieć na uwadze, że Uniwersytet, tak jak każda uczelnia wyższa, jest zakładem administracyjnym. Jest to więc jednostka organizacyjna nie będąca organem państwowym ani organem samorządu, która została powołana do wykonywania zadań publicznych i jest uprawniona do nawiązywania stosunków administracyjno - prawnych. Zakład administracyjny (publiczny) jako jedna z form decentralizacji nie podlega władzy hierarchicznej organów administracji rządowej i sprawuje funkcje administracji publicznej samodzielnie, korzystając z władztwa zakładowego. Władztwo zakładowe nie jest jakimś samoistnym władztwem państwowym, lecz częścią tego władztwa, wynikającą z upoważnienia organów zakładu do abstrakcyjnych, jak i konkretnych regulacji na podstawie i w ramach ustaw. Istotę władztwa zakładowego stanowi więc zakres upoważnień dla organów zakładu do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z użytkownikami zakładu (w tym wypadku ze studentami), jak również z osobami, które znalazły się na terenie zakładu w innym charakterze (np. jako osoby pragnące skorzystać z księgozbioru biblioteki uniwersyteckiej). W zakładzie administracyjnym proces realizacji zadań publicznych przebiega w obrębie szeroko pojętej jego organizacji. Wynika to z faktu, że grupa społeczna złożona z użytkowników zakładu administracyjnego ma zawsze (w danym przedziale czasu) charakter mniej lub bardziej zamknięty. Stosownie natomiast do art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365) organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Według art. 189 ust. 1 tej ustawy student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminu studiów. Natomiast art. 190 ust. 1 stanowi, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni, zaś Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce; 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Szczegółowo kwestie te doprecyzowuje regulamin studiów, określony na każdej uczelni. W przedmiotowej sprawie podstawę materialno - prawną decyzji, o której stwierdzenie nieważności wnosi skarżący, stanowi Regulamin Studiów Uniwersytetu w B. uchwalony na posiedzeniu Senatu w dniu [...] listopada 1998 r. i zatwierdzony przez Ministra Edukacji Narodowej w dniu [...] stycznia 1999 roku. Zgodnie z treścią § 24 pkt 1 skreślenia z listy studentów następuje w wyniku: a. prawomocnego orzeczenia komisji dyscyplinarnej, b. rezygnacji ze studiów lub nie złożenia indeksu albo innych wymaganych dokumentów w celu rozliczenia roku (lub semestru) w przewidzianym terminie, c. przerwania studiów za zgodą dziekana, d. nieziszczenia opłaty za odpłatne zajęcia. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżący został skreślony z listy studentów pierwszego roku z uwagi nie złożenie indeksu w przewidzianym terminie. Władze uczelni przyjęły przy tym, że datą końcową złożenia indeksu jest data zakończenia semestru określona w Zarządzeniu Rektora Uniwersytetu w B. nr [...] z dnia [...] czerwca 2002 roku, gdzie wskazano, iż "semestr zimowy kończy się z dniem [...] lutego 2003 roku". Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela argumentację organu odwoławczego, który podkreślił, iż w/w zarządzenie jest oficjalnym aktem wskazującym terminy, w jakich dokonuje się czynności związanych z organizacją i przebiegiem studiów. Z pewnością zatem może ono konkretyzować datę wykonania obowiązków wynikających z ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, jak i z Regulaminu Studiów. Praktyka organizowania czynności związanych z procesem studiów poprzez wydawanie takich zarządzeń, upoważnia do stwierdzenia, że określenie "semestr zimowy kończy się z dniem 16 lutego 2003 r." oznacza, iż do tego czasu należy dokonać w indeksie studenta wpisu oznaczającego dopuszczenie do kontynuowania w kolejnym semestrze. Podkreślić przy tym należy, iż informacja o dacie zakończenia semestru jest częstokroć wywieszana na tablicy ogłoszeń uczelni, a ponadto każdy student może bez żadnych problemów uzyskać taką informację w Dziekanacie uczelni. Przy zachowaniu zatem należytej staranności o swoje interesy i przy minimum dbałości przy wykonywaniu swoich obowiązków wobec uczelni, nawet jeśli skarżący nie znał daty dziennej zakończenia semestru zimowego, mógł się o niej z łatwością dowiedzieć. Mimo tego skarżący nie kontaktował się z uczelnią przez pół roku i dodatkowo nie odbierał adresowanej do niego korespondencji. Mając zatem na uwadze niestosowanie się do obowiązków studenta, organ zobowiązany był podjąć działania zmierzające do skreślenia skarżącego z listy studentów i zastosowania dyspozycji określonych w Regulaminie Studiów Wydziału Prawa Uniwersytetu w B.. Działanie zatem organów obu instancji były jak najbardziej trafne i zasadne, przy tym zgodne z obowiązującymi w kpa regułami. Rzeczywiście odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego do tego typu spraw ma bowiem zapewnić tylko minimum procedury, niezbędne dla załatwienia spraw i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej i przyjętych w niej zasad komunikowania o rozstrzygnięciach organów uczelni (wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2002 roku, sygn. akt I SA 106/02, LEX nr 137851). O ile zatem to minimum procedury jest zachowane, nie może być mowy o naruszeniu procedowania w takich sprawach. Podkreślić ponadto należy, iż nie zasługuje na uwzględnienie drugi z argumentów skarżącego dotyczący tego, że czynność złożenia indeksu ma na celu wyłącznie rozliczenie roku danego studenta, zaś niedopełnienie wskazanego obowiązku nie stanowi jednoznacznie o konieczności wykreślenia studenta, gdyż akta związane z osobą danego studenta pozwalają na ustalenie rzeczywistego przebiegu studiów, nota bene wyprowadzony z wyroku NSA Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie z dnia 13 sierpnia 2002 roku, sygn. akt II SA/Kr 816/02. Wyrok ten bowiem został wydany w odmiennym stanie faktycznym, gdzie regulamin studiów nie przewidywał sytuacji skreślenia z listy studentów z powodu jedynie niezłożenia indeksu w przewidzianym terminie. Tym samym w stanie faktycznym tam przedstawionym możliwie było skreślenie z listy studentów jedynie z powodu nie zaliczenia semestru lub roku. W niniejszej zaś sprawie Regulamin Studiów – będący z mocy ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym obowiązującą regulacją prawną - jednoznacznie określa sytuacje kiedy dochodzi do skreślenia z listy studentów. Skarżący zaś swoich zachowaniem wyczerpał jedną z norm uprawniających do tego. Nieprzedłożenie przez studenta w terminie określonym przez władze uczelni indeksu dla dokonania wpisu o zaliczeniu roku lub semestru, stanowi przesłankę skreślenia z listy studentów w przypadku, gdy regulamin studiów uchwalony na podstawie art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365) tak stanowi. Mając powyższe na uwadze podnieść zatem należy, iż zarzuty i argumenty zawarte w skardze są nietrafne, a w sprawie brak jest podstaw, iż decyzja z dnia [...] marca 27 marca 2003 roku w przedmiocie skreślenia z listy studentów została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Tym samym nie było podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Stąd też należało orzec o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).