II GSK 514/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędziowie Andrzej Kuba NSA Maria Myślińska (spr.) Protokolant Grzegorz Heleniak po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 marca 2009 r. sygn. akt VII SA/Wa 924/08 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie refundacji kosztów leczenia uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 924/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu skargi A. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie refundacji kosztów leczenia w punkcie I. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2007 r., Nr [...], w punkcie II. oddalił skargę w pozostałej części, w punkcie III. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części opisanej w punkcie I, a w punkcie IV. przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na rzecz adwokata koszty nieopłaconej pomocy prawnej oraz 22% podatku od towarów i usług. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym. A. M. wnioskiem z dnia 24 maja 2006 r. zwróciła się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w R. o refundację zabiegu operacyjnego endoprotezoplastyki stawu biodrowego lewego sposobem BHR w NZOZ C., ul. B. w W. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., Nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w R. odmówił zrefundowania kosztów zabiegu. W uzasadnieniu organ powołał się na przepis art. 132 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.), zgodnie z którym podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez Fundusz Zdrowia jest umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawarta pomiędzy świadczeniodawcą a dyrektorem oddziału wojewódzkiego Funduszu. NZOZ C. nie zawarł umowy z NFZ, w związku z czym tego rodzaju świadczenie nie podlega refundacji. Po rozpatrzeniu odwołania Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., Nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. A. M. zgodnie z zawartym w decyzji pouczeniem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Sąd ten wyrokiem z dnia 20 lutego 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 1877/06, stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r., stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku oraz zasądził ze środków budżetowych WSA w W. kwotę 305 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd stwierdził, że decyzja organu I instancji została wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia polegającego na sfinansowaniu leczenia operacyjnego i hospitalizacji przez podmiot, który nie ma podpisanej umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Po wydaniu jednak tej decyzji zmienił się stan faktyczny sprawy, bowiem w dniu 14 czerwca 2006 r. skarżąca podpisała umowę na zabieg operacyjny z Kliniką C. i w okresie od dnia 27 czerwca 2006 r. do dnia 1 lipca 2006 r. przebywała w ww. Klinice w związku z leczeniem operacyjnym. Decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2006 r. została wydana po poniesieniu przez skarżącą rzeczywistych kosztów leczenia we wskazanej wyżej Klinice, a zatem decyzją tą organ II instancji orzekł w przedmiocie odmowy refundacji tych kosztów. Zdaniem Sądu decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej, co z godnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., Nr [...], Dyrektor P. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w R. umorzył postępowanie dotyczące zrefundowania kosztów zabiegu endoprotezoplastyki stawu biodrowego lewego sposobem BHR w NZOZ C. Decyzja ta stała się prawomocna od dnia 13 lipca 2007 r. A. M. pismem z dnia 27 grudnia 2007 r. wniosła o zwrot kosztów leczenia szpitalnego w całości bądź części, w tym kosztów przebytego zabiegu w wysokości 32600 zł. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., Nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w R. umorzył postępowanie dotyczące zwrotu kosztów poniesionych przez wnioskodawczynię na zabieg endoprotezoplastyki stawu biodrowego lewego sposobem BHR w NZOZ C. W dniu 22 lutego 2008 r. A. M. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., Nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w R. z dnia [...] czerwca 2006 r. uchylił tę decyzję, stwierdził nieważność decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w R. z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz umorzył postępowanie w I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu skargi A. M., zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 924/08 w punkcie I. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2007 r., Nr [...], w punkcie II. w pozostałej części skargę oddalił, w punkcie III. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części opisanej w punkcie I, a w punkcie IV. przyznał ze środków budżetowych WSA w W. kwotę 305 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W skardze kasacyjnej A. M. zaskarżyła powyższy wyrok w części dotyczącej punktu II, wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W., a także "o zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu." Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono "naruszenie art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a., art. 141 § 4 p.u.s.a., art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi." W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej przedstawiał przebieg postępowania administracyjnego i zarzucił dodatkowo naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a., ponieważ w jego ocenie nie jest jasne "czy rozstrzygnięcie nastąpiło w granicach danej sprawy" oraz które postępowanie Sąd umorzył. Konieczne jest zatem "uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania". Uzasadniając zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zarzucono, iż Sąd I instancji nie wyjaśnił powyższej kwestii i nie odniósł się do podniesionych w skardze regulacji zawartych w prawie międzynarodowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazane. Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w niniejszej sprawie nastąpiła nieważność postępowania w świetle art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wobec naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. W składzie Sądu I instancji, który wydał zaskarżony wyrok brali udział sędziowie I. O. i P. G., którzy również brali udział w wydaniu w tej samej sprawie wyroku z dnia 20 lutego 2007 r. W dotychczasowym orzecznictwie ukształtowanym w drodze wykładni przytoczonych wyżej przepisów prawa "panuje" jednolity pogląd, że ze względu na konstytucyjną zasadę bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy interpretować nie tylko jako odnoszący się do sytuacji, gdy sędzia brał udział w postępowaniu przed niższą bądź wyższą instancją w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, ale również do sytuacji, gdy sędzia brał udział w tej samej sprawie w wydaniu orzeczenia kasatoryjnego nie zaskarżonego do Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 1110/08, wyrok NSA z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt II GSK 274/08, wyrok z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 683/08). Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancji procesowej, polegającej na bezstronności sędziego utożsamianej z obiektywizmem rozumianym m.in. w ten sposób, że sędzia nie powinien uczestniczyć w kolejnej kontroli decyzji, biorąc wcześniej udział w wydaniu wyroku kasacyjnego. Wyłączenie sędziego ma zapewnić także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości (art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych – Dz. U. z 1997 r. Nr 38, poz. 167 oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności – Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284). Reasumując stwierdzić należy, że udział sędziów I. O. i P. G. w wydaniu zaskarżonego wyroku, w sytuacji gdy brali wcześniej udział w wydaniu w tej sprawie wyroku kasacyjnego z dnia 20 lutego 2007 r., jako sędziów wyłączonych z mocy ustawy, skutkuje nieważność postępowania z mocy art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie spawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. W tej sytuacji bezprzedmiotowa staje się ocena wyroku wydanego w nieważnym postępowaniu. Ubocznie wypada zauważyć, że pewne wątpliwości interpretacyjne dot. art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. definitywnie zostały usunięte aktualnym brzmieniem art. 18 § 1 pkt 6a dodanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2009 r., Nr 221, poz. 1736).