II GZ 332/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 4 grudnia 2008 r.; sygn. akt II SA/Sz 351/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2008 r.; nr [...] w przedmiocie wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 4 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 351/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] marca 2008 r., nr [...] w przedmiocie wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej, odmówił przyznania prawa pomocy J. G. w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że po otrzymaniu wezwania do uiszczenia należnego wpisu od wniesionej skargi skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Stwierdził, że wykreślenie jego działalności z ewidencji działalności gospodarczej pozbawiło go prawa do pracy oraz dochodów. Żona skarżącego choruje, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada majątku, a w utrzymaniu pomaga im syn. Z formularza wniosku wynika, że skarżący mieszka z żoną i dwoma dorosłymi synami w mieszkaniu o pow. 64 m2. Nikt z rodziny nie uzyskuje dochodów. W toku postępowania skarżący był wzywany do nadesłania dokumentów potwierdzających dane niezbędne do oceny jego sytuacji materialnej, m.in. dotyczących zarobków synów, czego nie uczynił również po przedłużeniu terminu do złożenia tych dokumentów. Ostatecznie pismem z 22 października 2008 r. Sąd zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: wskazanie źródła utrzymania, z którego ponosi koszty utrzymania siebie i rodziny, nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, złożenie oświadczenia w zakresie tytułu prawnego do przysługującego mu lokalu, nadesłanie zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w K. potwierdzającego fakt, że żona wnioskodawcy zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku – w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Sąd uznał, że skarżącemu nie można przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ nie przedstawił wystarczających dowodów na istnienie sytuacji uzasadniającej zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy. Treść art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne i aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub stanu rodzinnego strony, jest ona zobowiązana do złożenia dodatkowego oświadczenia. Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie złożył bowiem wymaganych dokumentów w sytuacji, gdy jego oświadczenia z kolejnych pism są ze sobą sprzeczne. W zażaleniu J. G. wniósł o uchylenie w całości powyższego postanowienia, gdyż Sąd "bezprawnie i łamiąc prawo konstytucyjne RP pozbawił go prawa do pomocy prawniczej w sprawie zawiłej i skomplikowanej", o zmianę tego postanowienia oraz zwolnienie z opłaty sądowej od zażalenia. Skarżący stwierdził, że Sąd naruszył jego prawa, mimo że udokumentował tragiczne położenie materialne swojej rodziny poprzez złożone do sądu oświadczenia. Sąd pominął okoliczność, że nie mógł on złożyć dokumentów z Urzędu Skarbowego, gdyż nie rozlicza się w tym urzędzie, bo nie ma pracy, majątku ani żadnych dochodów, a utrzymuje się z pomocy dzieci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpatrując zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), dokonuje oceny, czy Sąd I instancji naruszył prawo przez uchybienie przepisom prawa materialnego w wyniku jego błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania lub też przez uchybienie przepisom postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. nie naruszył przepisów dokonując oceny, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie daje podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadto art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie, lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Prawo pomocy ma na celu wsparcie w dochodzeniu swoich praw przed sądem jednostek znajdujących się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. W związku z faktem, iż przyznanie prawa pomocy jest stosowane na zasadzie wyjątku od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), jego przyznanie jest uzależnione od wypełnienia przewidzianych ustawą przesłanek. Zawarty w treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wymóg "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji. Rozwiązanie takie związane jest z okolicznością, iż to wnioskodawca jest najbardziej zainteresowany w przyznaniu mu prawa pomocy i dlatego powinien podejmować wszelkie działania w celu udokumentowania swej trudnej sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w niniejszej sprawie działanie Sądu I instancji, mające swe oparcie w art. 255 p.p.s.a., zasługuje na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, tj. okoliczności mających znaczenie dla rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji słusznie skupił się na okoliczności, że skarżący nie nadesłał dokumentów, do złożenia których Sąd zobowiązał go zarządzeniem z 15 października 2008 r. (k. 38 akt). Należy podkreślić, że w wezwaniu poinformowano stronę o rygorze odmowy przyznania prawa pomocy w przypadku niezastosowania się do wezwania. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji braku pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08). W niniejszej sprawie ma to tym większe znaczenie, że oświadczenia skarżącego zawierają niespójne stwierdzenia, m.in. o stanie rodziny pozostającej na jego utrzymaniu (k. 17-18, k. 22 i k. 29 akt). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.