II SA/Łd 294/08

Dnia 29 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Protokolant Specjalista Lidia Porczyńska, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2008 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] nr [...]. ls Decyzją Nr [...] z dnia [...]. Wójt Gminy R. na podstawie art. 1-8, art. 14, art. 15 ust. 2, art. 20, art. 23-27, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia Ministra Polityki społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne w związku z §1, §4, §5 pkt 2 oraz §7-8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, art. 104, art. 107 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku M. F., odmówił świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dziecko M. F., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i z tytułu pokrycia wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła. Uzasadniając podstawy rozstrzygnięcia organ przywołał treść wskazanych w podstawie decyzji norm prawnych a następnie wyjaśnił, iż M. F. wraz z dziećmi jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,9450 ha przeliczeniowego. W 2006 roku strona uzyskała dochód z gospodarstwa w wysokości 11 283,85 zł, w tym też roku uzyskała dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w wysokości 13 475,64 zł. W 2006 roku również córka D. F. uzyskała dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w wysokości 284,05 zł. Organ ustalił, iż ogółem w 2006 roku rodzina Pani M. F. uzyskała łączny dochód w wysokości 25 043,54 zł, wszystkie kwoty zostały potwierdzone stosownymi zaświadczeniami urzędowymi. Tym samym miesięczny dochód rodziny wyniósł 2 086,96 zł co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 695,65 zł. Organ wskazał dalej, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 w/w ustawy, dochód rodziny strony w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe (504 zł), strona nie spełnia również przesłanek z art. 5 ust. 3 albowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (695,65 zł) przekracza kwotę uprawniającą rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę większą od kwoty odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalony tj. 48 zł, kwota przekroczenia wynosi 143,65 zł (504+48=552). Z przeprowadzonego wyliczenia organ wywiódł, iż strona przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia. Nadto dodał, iż od dnia 1 sierpnia 2006r. strona wydzierżawiła na okres 10 lat swoje gospodarstwo rolne, z akt sprawy nie wynika jednak by umowa została zawarta w celach emerytalno-rentowych, wskazał, iż fakt wydzierżawienia gospodarstwa pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Odwołując się od powyższej decyzji M. F. wyjaśniła, iż jest matką samotnie wychowującą dzieci, którym po śmierci męża stara się zapewnić godne utrzymanie i umożliwić naukę poza miejscem zamieszkania. Oświadczyła, iż jedynym źródłem dochodów jest praca, z której osiąga dochód w kwocie 617,39 zł netto stąd nieprawidłowe jest wyliczenie organów. Podniosła, iż nie osiąga żadnych dochodów z gospodarstwa rolnego, nie prowadzi żadnej działalności, ziemię uprawną wydzierżawiła nieodpłatnie, na potwierdzenie posiada umowę dzierżawy. Odwołująca podniosła, iż w rzeczywistości jedyna korzyść z gospodarstwa to niewielka ilość płodów rolnych, które wycenia na kwotę 100-200 zł i wskazuje, iż właśnie taka kwotę organ winien uwzględnić jako dochód otrzymywany z gospodarstwa rolnego. Ostatecznie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie należnego jej zasiłku wraz z dodatkami. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy kodeks postępowaniu administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając organ odwoławczy przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania i przywołał treść zastosowanych norm prawnych. Przechodząc do meritum Kolegium wyjaśniło, iż sporną kwestią jest dochód z gospodarstwa rolnego, które z dniem 1 sierpnia 2006r. M. F. wydzierżawiła. W aktach sprawy znajduje się kserokopia umowy, z której wynika, iż gospodarstwo rolne będące współwłasności strony i jej dzieci zostało wydzierżawione na okres 10 lat, umowa została zgłoszona w Starostwie Powiatowym w T.. Organ wyjaśnił, iż z przepisu art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, ze ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Z wykształconego na tym tle orzecznictwa sądowego wynika, iż umowa dzierżawy, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a-d ustawy o ubezpieczeniu .społecznym rolników, wydzierżawiającym pozostaje zawsze emeryt lub rencista, w rozumieniu w/w przepisów dlatego, że wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą, natomiast zawarcie umowy dzierżawy pozwala na uznanie, iż zaprzestał działalności; umowa dzierżawy jest zawierana w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała, lecz badanie celu umowy nie jest zadaniem organów prowadzących postępowanie administracyjne, gdyż cel umowy nie wymaga ustaleń, jeżeli wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista. Dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje uzasadnienia, iż wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne. Reasumując organ stwierdził, iż umowa dzierżawy zawarta przez stronę nie została zawarta stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż nie została zawarta w celu uzyskania prawa do emerytury lub renty. Tym samym dochód z gospodarstwa winien być wliczony do dochodu rodziny przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych. W dalszej części uzasadnienia organ II instancji powtórzył wyliczenia dochodu rodziny, na osobę w rodzinie i stwierdził, iż strona nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy stwierdził, iż nie znajdują oparcia wobec zgromadzonego materiału sprawy i jednoznacznie określonego kryterium dochodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zwróciła uwagę na swoją trudna sytuacją majątkową, na konieczność zapewnienia dzieciom utrzymania i godnego życia. Pozostała na stanowisku, iż wliczenie do dochodu jej rodziny dochodu z gospodarstwa, które wydzierżawiła, i z którego nie uzyskuje żadnych profitów jest krzywdzące. Podniosła, iż niezrozumiałe jest stwierdzenie organów, że umowa dzierżawy nie została zawarta w celach emerytalno-rentowych skoro jest w wieku, w którym renta jej nie przysługuje. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W stanie faktycznym sprawy, organ I instancji odmówił przyznania M. F. zasiłku rodzinnego na dziecko M. F. wraz z dodatkami. Jako uzasadnienie organ wskazał fakt przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie skarżącej, przy przyjęciu dla potrzeb obliczania dochodu rodziny w 2006 r. hipotetycznego dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,9450 ha przeliczeniowego. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 4 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 w/w ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł (art. 5 ust. 1 ustawy), bądź kwoty 583 zł, gdy w rodzinie jest dziecko z orzeczonym stopniem niepełnosprawności (art. 5 ust. 2 ustawy). Szczególną regulację w zakresie ustalania kryterium dochodowego w rodzinie zawiera norma art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po myśli tego przepisu, w przypadku gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Przepis ten zawiera zastrzeżenie, że w takiej sytuacji w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Zdaniem Sądu, organy obu instancji, tylko pozornie prawidłowo wyliczyły dochód w rodzinie skarżącej w roku 2006, w skład którego przyjęto wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia M. F., dochód z gospodarstwa rolnego i drobny dochód dziecka D.. W ocenie składu orzekającego, organy błędnie zinterpretował pojęcie dochodu użyte w treści art. 5 ust. 1 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 5 ust. 8 ustawy pozwala na przyjęcie do dochodu rodziny, dochodu z gospodarstwa rolnego jeżeli rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. W rozpoznawanej sprawie, pozostaje po za sporem, iż po tragicznej śmierci męża skarżącej w 2005 r. nie prowadziła ona gospodarstwa rolnego i nadal tego nie czyni. Gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione, a dzierżawa przynosi jedynie bardzo nikłe dochody w naturze ( około 200 zł. rocznie ). Skarżąca nie prowadziła też gospodarstwa rolnego, a jej źródłem dochodu była i jest praca najemna sprzedawczyni w sklepie. W tych okolicznościach automatyczne przyjęcie dla potrzeb wyliczenia dochodu rodziny, hipotetycznego dochodu z gospodarstwa rolnego obliczonego na podstawie tak zwanego hektara przeliczeniowego i dochodu jaki może on przynieść nie jest w ocenie Sądu uprawnione. Pojęcie "utrzymywać się" oznacza zaspakajać swoje potrzeby życiowe – wyżywić się, wyżyć. Pojęcia "utrzymuje się z gospodarstwa rolnego" nie można utożsamiać więc wyłącznie z faktem posiadania gospodarstwa rolnego ( patrz decyzja SKO w Krakowie z 18. 11. 2005 r. nr 1555/05/R ( OwSS 2006/3/69 ). Powyższej kwestii dotyczy również wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24. 10 2007 r. w sprawie II SA/Ol 920/07 ( LEX nr 340399 ), w którego tezie czytamy: "Utrzymywanie się z gospodarstwa rolnego" , o którym mowa w art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm. ) należy rozumieć przede wszystkim jako prowadzenie gospodarstwa rolnego i uzyskiwanie tą drogą środków utrzymania. Oznacza to, że szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego może zostać ustalony wobec posiadacza gospodarstwa rolnego, gdy stanowi on rzeczywiste źródło dochodów rodziny". Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela przytoczone poglądy, a przenosząc je na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż organy administracji nie wyjaśniły w sposób dostateczny faktycznych źródeł dochodu rodziny Pani M. F., czym naruszyły również art. 7 , 77 § 1 i art. 81 K.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego nie tylko, że nie musi powodować powstania dochodu, ale może również rodzić powstanie pewnych obowiązków czy zobowiązań finansowych. Nie można również wykluczyć, że cechy osobiste posiadacza ( właściciela ) gospodarstwa rolnego nie pozwalają mu na jego prowadzenie, np. brak umiejętności, stan zdrowia, wiek, a nadto potencjalny dzierżawca nie jest zainteresowany gruntem, tym bardziej, że zaliczony z niego dochód na rzecz rodziny skarżącej, według wyliczeń przestawionych przez organ musiałby być w całości oddawany przez dzierżawce wydzierżawiającym. Niekiedy jest i tak, że wobec braku zainteresowania gruntem właściciel wydzierżawia go jedynie za symboliczne opłaty po to, aby grunt rolny nie podlegał degradacji. Te wszystkie jednak okoliczności będą podlegały wyjaśnieniu w toku ponownego rozpoznania sprawy. Konkludując, wskazane wyżej naruszenie przepisów prawa o postępowaniu i prawa materialnego a w konsekwencji błędne, nieuzasadnione ustalenie "dochodu rodziny" skarżącej na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 8 ustawy, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Nie przesądzając wyników ponownie przeprowadzonego postępowania dowodowego organy administracji rozpoznając ponownie sprawę ustalą i wyjaśnią ponad wszelką wątpliwość stan faktyczny w sprawie, przy uwzględnieniu powyższych wytycznych i wskazań zawartych w uzasadnieni do wyroku i przy czynnym udziale stron. Wynik zaś ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego organy uzasadnią zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. przedstawiając uzasadnienie faktyczne i prawne zapadłej decyzji. Naruszenie przepisu art. 107 § 3 K.p.a. niezależnie od powołanych wcześniej uchybień procesowych stanowi samoistną podstawę do uchylenia decyzji administracyjnej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a) i litera c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi natomiast na charakter prawny rozstrzygnięcia (nie ma przymiotu wykonalności), nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art.152 p.p.s.a. LS