I OSK 146/09
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2009-11-10
Skład orzekający: Barbara Adamiak, Małgorzata Borowiec, Janusz Furmanek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zstępny osoby, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu, może uzyskać nieodpłatnie własność działki, jeśli po śmierci osoby uprawnionej faktycznie włada tą nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, a ustalenia organów w tym zakresie budzą wątpliwości?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego i procesowego. Sąd stwierdził, że ustalenia stanu faktycznego dotyczące faktycznego władania nieruchomością przez zstępnego, będące przesłanką do przyznania własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, budzą wątpliwości co do zgodności z zasadą prawdy obiektywnej i nie zostały wystarczająco uzasadnione przez organy.Stan faktyczny
J. J. złożył wniosek o nieodpłatne przyznanie na własność działek, które dzierżawił po swojej matce, która z kolei dzierżawiła je po swoich rodzicach (dziadkach wnioskodawcy), którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu. Organy administracji odmówiły przyznania własności, uznając, że J. J. nie spełnia przesłanek z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności nie włada faktycznie nieruchomościami w zakresie odpowiadającym uprawnieniom osób uprawnionych. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. J. J. wniósł skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz J. J. kwotę 297 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Borowiec sędzia del. NSA Janusz Furmanek Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 października 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 391/08 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeniesienia prawa własności działek 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego Rzeszowie na rzecz J. J. kwotę 297 (dwieście dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Podaniem z [...] grudnia 2005 r. skierowanym do Urzędu Gminy w Niebylcu J. J. zwrócił się o przyznanie nieodpłatnie na własność działek o nr ewid. [...],[...],[...] położonych w G. wskazując, że jest wnukiem byłych właścicieli i "zasiedziałym dzierżawcą". Wnioskodawca wskazał, że działki te dzierżawiła I. J., umowa dzierżawy wygasła, ale on opłacał nadal podatek od tych nieruchomości. Jako przesłankę uzasadniającą uwzględnienie podania J. J. wskazał, iż dziadkowie winni byli jego matce - I. J. określoną kwotę pieniędzy na podstawie ugody zawartej przed Sądem Powiatowym w Strzyżowie (kopię tej ugody z [...] listopada 1965 r. dołączono do źródłowego wniosku), ale warunku tego nigdy nie spełnili. Wnioskodawca wskazuje ponadto na chorobę psychiczną matki i fakt sprawowania nad nią opieki. Podanie to Wójt Gminy Niebylec przekazał według właściwości Staroście Strzyżowskiemu. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że działki nr [...] i [...] stanowią własność Gminy Niebylec, zaś działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych. W trakcie postępowania Wójt Gminy Niebylec udzielił pełnomocnictwa M. M.-Ł., inspektorowi Urzędu Gminy Niebylec do działania w sprawie przeniesienia prawa własności działek, wskazanych we wniosku J. J. (k. 43 akt organu I instancji).
Prowadząc postępowanie w tej sprawie Starosta Strzyżowski decyzją z [...] października 2006 r. nr [...] odmówił przeniesienia prawa własności działek nr [...],[...],[...] położonych w G. Odwołanie od tej decyzji wniósł J. J.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] listopada 2006 r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W decyzji kasacyjnej zalecono, aby ustalić w toku postępowania, czy i w jaki sposób J. J. użytkuje przedmiotowe działki, dokonując ustaleń odrębnie w stosunku do każdej z nich, ustalić jaki charakter ma użytkowanie części tych działek przez inne osoby i czy ma ono stały czy okazjonalny charakter oraz wydać rozstrzygnięcie uwzględniające poczynione ustalenia, rozważając przy tym różną jego treść w odniesieniu do poszczególnych działek.
Starosta Strzyżowski decyzją z [...] października 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 118 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), odmówił J. J. przeniesienia prawa własności działek nr [...],[...],[...] położonych w G. Organ ustalił, że decyzją Naczelnika Gminy Niebylec z [...] kwietnia 1976 r. nr [...] przejęto nieodpłatnie na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne bez budynków, stanowiące własność R. i S. D. na podstawie aktów własności ziemi z [...] kwietnia 1976 r. Decyzja o przejęciu gospodarstwa stanowiła, że osobom przekazującym gospodarstwo przysługiwać będzie prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o obszarze ok. 0,50 ha, która miała zostać im przydzielona. W trakcie przeprowadzonej rozprawy w terenie wnioskodawca - J. J. wskazał obszar, który ma użytkować, obszar ten został oznaczony na załączniku do protokołu rozprawy. Konfrontując oświadczenie wnioskodawcy z zeznaniami świadka - S. K. Starosta przyjął, że J. J. użytkuje tylko część działki nr [...], na której znajdują się drzewa owocowe. Użytkowanie to polega wyłącznie na tym, że raz do roku zbiera owoce z drzew, nie użytkuje natomiast budynku mieszkalno-gospodarczego. Przyjęto także, że wnioskodawca nie użytkuje działki nr [...], gdyż użytkować ją ma od ok. 7 lat E. Ć. dla celu wypasu bydła. Działka nr [...] także nie jest użytkowana przez J. J., a w części użytkuje ją E. Ć. Organ I instancji stwierdził dalej, iż działką, która została przydzielona R. i S. D. (jego dziadkom) w następstwie przekazania nieodpłatnie gospodarstwa rolnego, była działka nr [...], co wynikać ma z rejestru ewidencji gruntów. S. D. zmarł w 1977 r., zaś R. D. w 1982 r.
Matka wnioskodawcy - I. J. wydzierżawiła działki nr [...],[...] i [...] od Skarbu Państwa umową dzierżawy z [...] listopada 1986 r., zaś dzierżawę tę kontynuował J. J., który przejął po I. J. gospodarstwo rolne umową notarialną z 29 grudnia 1989 r. Rep. A Nr [...]. Zdaniem Starosty J. J. obecnie wyłącznie okazjonalnie korzysta z części działki nr [...] w części oznaczonej żółtym kolorem na załączniku graficznym do protokołu rozprawy, zbierając owoce z drzew. Działka ta jest działką zabudowaną, zaś konieczną przesłanką do przeniesienia prawa własności takiej działki jest faktyczne i osobiste władanie lokalem mieszkalnym i pomieszczeniami gospodarskimi na niej zlokalizowanymi. Starosta przytoczył brzmienie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, następnie wskazał, iż działki nr [...] i [...] stanowią własność gminy Niebylec, działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych. Na podstawie aktu notarialnego z 17 lipca 2006 r. Rep. A Nr [...] na działkach nr [...] i [...] ustanowiono służebność przejazdu i przechodu pasem o szerokości 4 m na rzecz każdoczesnego właściciela działek o nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] położonych w J. Organ jako przesłankę uwzględnienia wniosku J. J., jako następcy po osobach uprawnionych - R. i S. D., eksponował konieczność faktycznego władania nieruchomościami, przy czym winno ono odpowiadać treści nieodpłatnego dożywocia oraz treści bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. Swoje wywody organ wspierał stanowiskiem zawartym w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 1998 r. oraz z 20 stycznia 2003 r. Stwierdził, że wnioskodawca do 1996 r. na podstawie umowy dzierżawy władał wszystkimi działkami objętymi źródłowym wnioskiem, co jednak nie odpowiada treści bezpłatnego użytkowania działki "dożywotniej", jak i lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. W konsekwencji stwierdzono, że J. J. nie spełnia żadnej z przesłanek wynikających z art. 118 ust. 1, 2 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Decyzję doręczono Wójtowi Gminy Niebylec.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] listopada 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 2 października 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 391/08, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeniesienia prawa własności działek, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd przedstawił wyniki kontroli zapewnienia udziału w postępowaniu Gminy Niebylec, oceniając, że nie ma podstaw do zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie było też w tym zakresie naruszenia przepisów procesowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Dalej Sąd przedstawił ustalenia stanu faktycznego sprawy. Niespornym jest, że dziadkowie skarżącego - R. i S. D. na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w Niebylcu z [...] kwietnia 1976 r. nr [...] oddali Skarbowi Państwa grunty gospodarstwa rolnego o pow. 2,64 ha w zamian za świadczenia emerytalne. Z decyzji tej wynikało, że wyłączone z gospodarstwa budynki stanowić będą odrębny przedmiot własności, nadto oddającym grunty gospodarstwa przysługiwać miało prawo do bezpłatnego użytkowania "działki o obszarze 0,50 ha", która miała zostać przydzielona po wykonaniu decyzji o przejęciu gruntów gospodarstwa rolnego. Nie jest także sporne, że S. D. zmarł w 1977 r. zaś R. D. w 1982 r. Matka skarżącego - I. J., w dn. 4 listopada 1986 r. zawarła z Naczelnikiem Gminy Niebylec umowę dzierżawy nieruchomości, składających się z działek o nr [...],[...],[...] położonych w G. na czas określony do [...] września 1996 r. W związku z przejęciem gospodarstwa rolnego po swojej matce, skarżący na podstawie aktu notarialnego z 29 grudnia 1989 r. wstąpił w prawa i obowiązki dzierżawcy ww. działek. W takim stanie prawnym J. J. wniósł podanie o przeniesienie prawa własności tych działek na podstawie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ I instancji prowadząc postępowanie wyjaśniające ustalił ponadto, że skarżący użytkuje wyłącznie część działki nr [...], a użytkowanie to polega na zbieraniu owoców z drzew owocowych, jako pozostałości sadu. Nie jest użytkowany budynek mieszkalno-gospodarczy, który zlokalizowany jest na powyższej działce. Innych działek wnioskodawca nie użytkuje, działki te częściowo użytkuje od kilku już lat E. Ć. Zdaniem Sądu odmowa nieodpłatnego przeniesienia prawa własności ww. działek na skarżącego nie narusza prawa w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi.
Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników "osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki", zaś ust. 2 tego przepisu stanowi, że "osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków". W myśl z kolei art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników "z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków".
Sąd przytoczył wykładnię art. 118 ust. 2 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przyjętą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów 23 lutego 2007 r. Wyjaśniając reguły wykładni tego przepisu wskazano, że ustawodawstwo normujące przekazywanie gruntów gospodarstw rolnych w zamian za świadczenia emerytalne przez długi czas przewidywało, że nawet odrębna własność budynków, którą rolnik zatrzymywał przy przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, po jego śmierci przechodzi na własność Państwa. Dopiero ustawą z 2 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin (Dz.U. Nr 10, poz. 53) wprowadzono zmianę, polegającą na tym, że rolnik przekazujący gospodarstwo rolne nie tylko mógł zachować własność budynków, jako odrębny przedmiot nieruchomości, ale mógł zachować na własność działkę, na której wzniesiony był budynek. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników rozszerzyła w art. 118 ust. 2 uprawnienia dla osób, którym przysługiwało prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Ustawą z 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U Nr 58, poz. 280) uprawnienie do uzyskania własności działki zostało rozszerzone na zstępnych osoby uprawnionej, o której stanowi art. 118 ust. 2, jeżeli zstępny, po śmierci osoby uprawnionej, faktycznie władał daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom (dodany art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). W warunkach przedmiotowej sprawy Sąd podzielił stanowisko orzekających organów, że skarżący takiej przesłanki nie spełnia. Nie ulega wątpliwości, że J. J. władał przedmiotowymi działkami, przynajmniej w okresie trwania dzierżawy, która wygasła w 1996 r., nie było to jednak władanie w zakresie odpowiadającym uprawnieniom osoby uprawnionej, o jakim mowa w art. 118 ust. 2a w zw. z ust. 2 cyt. przepisu. Nie przysługiwało mu prawo do bezpłatnego korzystania z budynku, zlokalizowanego na działce nr [...]. W dacie rozstrzygania przez organy skarżący nie władał nawet faktycznie pozostałymi działkami ujętymi we wniosku, skoro władała nimi inna osoba (E. Ć.). Sąd wywodził, że w judykaturze wypowiedziano pogląd, eksponujący konieczność osobistego użytkowania nieruchomości przez zstępnego, ubiegającego się o przyznanie prawa własności. Nie spełnia tego warunku zstępny, który wyraził zgodę na jej uprawę i pobieranie pożytków przez inną osobę (wyrok NSA z 9 lipca 1998 r., SA/Bk 1482/97, ONSA 1999, nr 2, poz. 62).
Argumenty skarżącego wyrażające się w negowaniu poprawności przepisów, na podstawie których jego dziadkowie przekazali gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa nie mogły mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Sąd nie mógł ponadto objąć swą kontrolą prawidłowości ustalenia służebności, bowiem nie mieści się to w kognicji sądu administracyjnego. Nie mogło mieć znaczenia także i to, że skarżący opiekuje się swą chorą psychicznie matką, a dziadkowie byli jej winni pewną kwotę pieniędzy. Ta ostatnia zresztą kwestia, mająca swe źródło w tym, że ugodą sądową z 6 listopada 1965 r. zawartą przed Sądem Powiatowym w Strzyżowie (k. 2 akt administracyjnych organu I instancji), powodowie - I. J. i J. J. zobowiązali się do opróżnienia budynku mieszkalnego, stanowiącego własność R. i S. D., położonego w G. i oddania go w stanie wolnym, zaś R. i S. D. zobowiązali się do zapłaty powodom kwoty 15 000 zł, potwierdza, iż matce skarżącego nie przysługiwało prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich położonych w G. Skarżącemu, skoro nie spełniał przesłanki z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zasadnie starosta odmówił przekazania na własność i nieodpłatnie wymienionych w decyzji enumeratywnie działek. Pozytywna decyzja nie może stanowić - jak się wydaje oczekiwanej przez skarżącego - swoistej rekompensaty z tytułu wywodzenia, że warunki ww. ugody nie zostały przez R. i S. D. spełnione.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.
J. J. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na zarzutach:
1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), poprzez przyjęcie, że nie spełnia warunków w nich zawartych do przyznania prawa działek opisanych w decyzjach;
2) naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez oddalenie skargi, pomimo że postępowanie przed organami administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiały ustalenie prawidłowego stanu faktycznego w sprawie.
Na tych podstawach wnosił o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania;
2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodził o nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Zarzucił, że z przekazanego gospodarstwa rolnego zostały wyłączone budynki, które stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Zarzucił wadliwe ustalenie, że w dacie wydania decyzji nie władał faktycznie nieruchomościami, o przyznanie których się ubiega, co zdaniem Sądu jest przeszkodą nieodpłatnego przekazania nieruchomości. Wywodził, że w chwili złożenia wniosku faktycznie władał przedmiotowymi działkami nieprzerwanie od 1989 r. kiedy wstąpił w prawa i obowiązki dzierżawcy działek w miejsce swojej matki I. J. wobec przejęcia gospodarstwa rolnego po niej. I. J. władała nieruchomością od 1986 r. jako dzierżawca na podstawie umowy zawartej z Naczelnikiem Gminy Niebylec. Wskazał, że od 1989 r. opłacał podatek rolny. Dopiero po złożeniu wniosku w grudniu 2005 r. gmina zaprzestała naliczania podatku rolnego. Okoliczność ta nie została uwzględniona przez Sąd. Wywodził, że w dniu złożenia wniosku władał nieruchomością i ten stan faktyczny powinien zostać uwzględniony, a nie stan istniejący w dniu wydania decyzji. Zmiana stanu faktycznego nie może być oceniana na jego niekorzyść.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie błędnej wykładni a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania art. 118 ust. 2a ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 1, poz. 16 ze zm.). Według art. 118 ust. 2a tej ustawy "z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków". Zarzucając błędną wykładnię art. 118 ust. 2a powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak wywodu co do wyprowadzenia innej wykładni tego przepisu. Uzasadnienie skargi kasacyjnej zostało oparte na niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu. Z art. 118 ust. 2a powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należy wyprowadzić założony w tym przepisie hipotetyczny stan faktyczny, do ustalenia którego obowiązany jest organ orzekający w sprawie. Z art. 118 ust. 2a wynika, że elementami konstytutywnymi hipotetycznego stanu faktycznego jest ustalenie zarówno aspektu podmiotowego, jak i przedmiotowego. Aspekt podmiotowy to ustalenie, czy składający wniosek jest zstępnym osoby, której przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu (art. 118 ust. 1) lub prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu (art. 118 ust. 2). Aspekt przedmiotowy wyznaczają dwie przesłanki: - po pierwsze, przesłanka władania faktycznego działką gruntu; - po drugie, przesłanka ograniczająca żądanie do zakresu odpowiadającego uprawnieniom przysługującym osobie przekazującej gospodarstwo rolne Państwu.
W sprawie prawidłowe ustalenie wystąpienia przesłanek wyznaczających aspekt przedmiotowy budzi zastrzeżenia, co do zgodnego z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie można z materiału dowodowego (sporządzonych protokołów) w powiązaniu z uzasadnieniem decyzji Starosty Strzyżowskiego wyprowadzić, że ustalenie stanu faktycznego odpowiada regułom wynikającym z zasady ogólnej prawdy obiektywnej. Trudno przyjąć jako wyczerpujące ustalenie stwierdzenie "zderzenia twierdzenia wnioskodawcy z zeznaniami świadka - S. K.". Nasuwają się zastrzeżenia z jakich względów organ dał wiarę zeznaniom świadka, a odrzucił oświadczenie wnioskodawcy (takim określeniem posługuje się sporządzony protokół w sprawie). Jeżeli było to oświadczenie złożone w trybie art. 75 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, obalenie domniemania prawdziwości winno być uzasadnione, a takim uzasadnieniem nie jest stwierdzenie o przyznaniu większej mocy dowodowej zeznaniom świadka. Dotyczy to też twierdzenia, że wnioskodawca nie użytkuje działki nr 553 "gdyż użytkuje ją od ok. 7 lat E. Ć. dla celu wypasu bydła". W protokole brak zeznań E. Ć., który w znacznej części opiera się na oświadczeniach (wyjaśnieniach) J. J., którym organ nie dał wiary.
Dla ustalenia wystąpienia pierwszej przesłanki przedmiotowej - przesłanki władania faktycznego działką gruntu istotne jest ustalenie przeznaczenia rolniczego tych działek. Tak np. jeżeli działka gruntu zagospodarowana jest na sad, to trudno odrzucić faktyczne władanie stwierdzając, że J. J. zbiera wyłącznie jabłka. W razie gdy działki gruntu przeznaczone są na pastwisko to ustalenia władania faktycznego nie można oprzeć na ustaleniu, że na tych pastwiskach bydło wypasa E. Ć., bez ustalenia na jakich to podstawach wyłącza się spełnienie przesłanki przedmiotowej.
Ustalenia stanu faktycznego nie mogą wywoływać wątpliwości co do braku wystąpienia przesłanki przedmiotowej - faktycznego władania działką gruntu. Takie wątpliwości są na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w aktach sprawy. Z tego względu zarzut niewłaściwego zastosowania art. 118 ust. 2a powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest zasadny. Tym samym zasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 185 § 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło