I OSK 341/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.), Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia WSA del. do NSA Monika Nowicka, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.P. i D.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2008r. sygn. akt I SA/Wa 752/08 w sprawie ze skargi W.P. i D.B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2007r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz W.P. i D.B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 30 października 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 752/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.P. i D.B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 10 marca 2008 r. nr MSP/DERRiUA/1950/08KG i DERRiUA-KB-0212-13/08, którą utrzymana została w mocy decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia 10 września 2007 r. nr RR.IX.2.7725-16/05. Decyzjami tymi odmówiono potwierdzenia posiadania przez ww. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J.P. – poprzednika prawnego – nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z tego względu, iż organy stwierdziły, że w chwili repatriacji w 1958 r. J.P. nie był właścicielem nieruchomości, gdyż utracił majątek w wyniku upaństwowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że podstawą prawną decyzji była ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji praw do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), która w art. 2 stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje, gdy właściciel pozostawionych nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na b. terytorium RP oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. Z analizy akt sprawy wynika, że J.P. powrócił do Polski w ramach akcji repatriacyjnej, której podstawą była umowa z dnia 25 czerwca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem PRL, a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej, która to umowa w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające mogły wywieźć mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzać mieniem wg swego uznania np. poprzez zbycie nieruchomości, wpłaty środków pieniężnych do Banku ZSRR ze zleceniem przekazania na swój rachunek w NBP – wywodził Sąd. Z twierdzeń spadkobierców J.P. wynika, że w momencie opuszczenia ZSRR nie był już właścicielem nieruchomości w miejscowości H., gmina P., d. woj. wileńskie, gdyż została ona już wcześniej znacjonalizowana na rzecz ZSRR, zatem trafne jest stanowisko organów, że J.P. nie spełniał wszystkich przesłanek art. 2 ww. ustawy i nie mógł nabyć prawa do rekompensaty. Reprezentowani przez radcę prawnego, W.P. i D.B. wnieśli skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i rozpoznania skargi bądź, po uchyleniu, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie prawa materialnego: – art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż prawo do rekompensaty nie przysługuje osobom repatriowanym, które na skutek decyzji politycznych podjętych w związku z działaniami wojennymi utraciły prawo własności do majątku nieruchomego pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego. Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżony wyrok, jak i decyzje organów obu instancji naruszają prawo materialne, stanowiące podstawę zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Odmowa potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich ojca nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nastąpiła z tego powodu, że organy uznały, że J.P. nie spełniał przesłanek, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), dalej "ustawa o rekompensacie". Przepis ten stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił ją z przyczyn, o których mowa w art. 1, 2) posiada obywatelstwo polskie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że chodzi o przesłankę, o której mowa w pkt 1 art. 2, przy czym zdaje się, iż to niespełnienie wymogów ma dwa aspekty: opuszczenie dawnego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na mocy aktu nie wymienionego w art. 1 i nieposiadanie w dacie repatriacji tytułu własności do nieruchomości. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Art. 1 ust. 1 i 1a ww. ustawy wymienia expressis verbis akty i umowy, na podstawie których nastąpiło wypędzenie obywateli polskich z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z akt sprawy wynika, iż J.P. nie opuścił swojej nieruchomości na podstawie żadnego z tych aktów, gdyż miało to miejsce na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Jednak art. 2 ust. 2 ustawy o rekompensacie stanowi, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie może ulegać wątpliwości, że opuszczenie przez J.P. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mieściło się właśnie w normie tego przepisu. Już z przepisów poprzedzających ust. 2 wynika, że wypędzenie lub opuszczenie terytorium RP mogło nastąpić z różnych przyczyn i na mocy różnych aktów prawa międzynarodowego w nich wymienionych, ale jak się okazuje nie były one jedynymi aktami. Kolejnym była właśnie umowa z 1957 r., która już w swoim tytule mówiła o dalszej repatriacji. W świetle art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wyrażonej w nim zasady również nie ma żadnych podstaw do tego aby różnicować obywateli w ubieganiu się przez nich o przyznanie słusznie należnych im praw. Zwłaszcza, że ust. 2 art. 1 ustawy o rekompensatach przewiduje, że o rekompensatę mogą ubiegać się także inne osoby, tj. takie, które nie mieszczą się w uregulowaniach ust. 1 i 1a. Przepis ten bowiem mówi o innych okolicznościach związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Nie ulega żadnej wątpliwości, że przymusowa repatriacja z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywateli polskich związana była z wojną rozpoczętą w 1939 r. i wiadome jest, że obywatele polscy opuszczali swoje dotychczasowe miejsca zamieszkania w czasie wojny, tuż po niej i dalej w latach późniejszych. W niniejszej sprawie taka właśnie inna okoliczność miała miejsce. J.P., jak wynika z akt sprawy i wyjaśnień skarżących, był zmuszony opuścić dotychczasowe miejsce pobytu i uczynić to na podstawie umowy z 1957 r. i gdyby nie wojna rozpoczęta w 1939 r. nie znalazłby się w takiej sytuacji. Skutkiem wojny 1939 r. było nie tylko to, że musiał on z rodziną opuszczać byłe terytorium RP, ale także i to, że jego mienie zostało znacjonalizowane. W jego sytuacji prawa, które miała zapewniać umowa z 1957 r. były iluzoryczne, albowiem wcześniej pozbawiono go możliwości rozporządzania swoim mieniem wg własnego uznania, bowiem mienia już nie posiadał. Z tego powodu, tj. braku przez ich ojca nieruchomości w dacie repatriacji, nie można czynić zarzutu skarżącym i pozbawiać ich prawa do rekompensaty. Osoby, które opuszczały swoje mienie na podstawie aktów wymienionych w ust. 1 i 1a art. 1 w rezultacie zostały go pozbawione z przyczyn przez siebie niezawinionych i w takiej samej sytuacji był J.P., który repatriował się na skutek innych okoliczności. On także nie posiadał mienia, tyle, że został go pozbawiony na skutek działań obcego państwa. Sytuacja prawna repatriantów była zatem taka sama. Opuścili swoje miejsce zamieszkania i nie posiadali w związku z tym nieruchomości. Wszystko to było wynikiem wojny rozpoczętej w 1939 r. i dla takich osób ustawa o rekompensacie ją przewiduje. Z powyższych względów należy uznać, że J.P. należy zaliczyć do osób, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o rekompensacie, a tym samym, że spełnione zostały przesłanki do uzyskania prawa do rekompensaty, o których mowa w art. 2 tej ustawy. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 i art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).