II FZ 197/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 822/08 w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił zmiany postanowienia tegoż Sądu z dnia 20 kwietnia 2009 r., odmawiającemu skarżącemu J.N. przyznania prawa pomocy. Wskazał w uzasadnieniu, że w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł te same okoliczności, co we wniosku już prawomocnie rozstrzygniętym – a mianowicie: że jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku, nie ma majątku, nie pobiera świadczeń z zaopatrzenia społecznego i pozostaje wraz z dwójką dzieci na utrzymaniu żony, pracującej za granicą i mieszkającej osobno, z którą zawarł umowę wyłączającą wspólność ustawową i z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Zarazem, pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających wskazane w oświadczeniu okoliczności, ani nie przedstawił zestawienia ponoszonych przez niego i jego rodzinę miesięcznych wydatków. Ponieważ skarżący nie podniósł żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą wcześniejszego stanowiska Sądu, nie można uznać, iż jego sytuacja uległa zmianie, a zwłaszcza pogorszeniu uzasadniającemu zmianę postanowienia odmawiającego przyznaniu mu prawa pomocy. W zażaleniu skarżący zarzucił, że Sąd nie może wymagać od niego rzeczy niemożliwych do spełnienia, gdyż jego żona pozostająca z nim w rozdzielności majątkowej i prowadząca osobne gospodarstwo domowe nie ma obowiązku wyjaśniania swojej sytuacji finansowej, ani też łożenia na skarżącego oraz pokrywania jego wydatków sądowych. Stwierdził, że żona oświadczyła, iż nie będzie więcej na niego łożyć, a on nie jest w stanie jej do tego przymusić. Podniósł także, że w innej sprawie zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przedstawił wydatki związane z prowadzeniem (jak wówczas błędnie przyjął) wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, ale i to nie doprowadziło do przyznania mu prawa pomocy. Podkreślił, że jego sytuacja finansowa jest trudna i nie może on ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co w myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy, zwłaszcza, że nie powinien być pozbawiony możliwości dochodzenia swych praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że prawidłowy jest pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że w przypadku, gdy wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy został już prawomocnie rozpoznany, ponowiony wniosek może być uwzględniony tylko wtedy, gdy nastąpiła zmiana okoliczności, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania tego prawa. W obecnie rozpoznawanej sprawie skarżący nie tylko nie wykazał zmiany tych okoliczności, ale wręcz podkreślił, że jego sytuacja jest taka sama, jak poprzednio. Musiało to prowadzić do odmowy zmiany postanowienia. Trzeba też wskazać, że skarżący myli się co do skutków zawarcia z żoną umowy majątkowej małżeńskiej oraz prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych przez każde z małżonków. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: K.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Dlatego też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz pomimo prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Pozostawanie jednego z małżonków na utrzymaniu drugiego z nich i wykonywanie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego przez osobiste starania o wychowanie dzieci sprawia, że sytuacja materialna małżonka nie pracującego zawodowo jest pochodną sytuacji materialnej małżonka, który zawodowo pracuje. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka nie pracującego, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy absolutnie niezbędne. Bezzasadne są zatem pretensje skarżącego, odnoszące się do żądania udzielenia przez niego szczegółowych wyjaśnień na temat budżetu, jakim rzeczywiście dysponuje na utrzymanie siebie i mieszkających z nim dzieci. Odmowa udzielenia takich wyjaśnień musi prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku. Z kolei odwołanie się przez skarżącego do wcześniejszych doświadczeń w ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy, z których wynika, że także udzielenie wspomnianych wyjaśnień nie gwarantuje sukcesu w podjętych staraniach, zdaje się wskazywać na pewną instrumentalizację treści składanych przez niego oświadczeń i próbę dopasowywania ich do spodziewanych oczekiwań organu rozpoznającego wniosek. Negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie nie jest przejawem ograniczenia mu drogi do sądu czy utrudnienia dochodzenia praw, ale wynika z realizacji ciążącego na organach sądowych obowiązku badania określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanek, od których spełnienia zależy przyznanie prawa pomocy. Wobec stwierdzenia, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie to oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.