I GZ 204/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 20 października 2008 r. sygn. akt III SA/Gd 196/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zrzeczenia się prawa własności silnika samochodowego na rzecz Skarbu Państwa postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 20 października 2008 r., sygn. akt III SA/Gd 196/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G.odmówił R.L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] w przedmiocie zrzeczenia się prawa własności silnika samochodowego na rzecz Skarbu Państwa. W ocenie Sądu złożone przez wnioskodawcę w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach nie zawierają dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Zawarcie majątkowej umowy małżeńskiej nie świadczy o prowadzeniu przez wnioskodawcę samodzielnego gospodarstwa domowego, a jedynie kształtuje stosunki majątkowe istniejące w małżeństwie. Sąd powziął wątpliwości co do twierdzeń wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, w szczególności w świetle jego oświadczeń w przedmiocie uzyskiwanych dochodów w stosunku do kosztów utrzymania przy braku jakichkolwiek zasobów finansowych. W ocenie Sądu okoliczności te nie pozwalają przyjąć, że wnioskodawca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, którego istotą jest ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z wyżywieniem, a także eksploatacją zajmowanego lokalu. Sąd podał, że o przyznaniu prawa pomocy decyduje nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy z pominięciem majątku współmałżonka. W ocenie Sądu małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między nimi wspólności majątkowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. Sąd podkreślił, że wnioskodawca ma obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy. Sąd nie prowadzi dochodzenia, gdy wnioskodawca uchyla się od złożenia dokumentów umożliwiających pełną ocenę stanu majątkowego oraz jego możliwości płatniczych. Sąd uznał, że nie może bezkrytycznie przyjąć, że wnioskodawca utrzymuje się z zadeklarowanych dochodów w wysokości ok. 300 zł, przy uśrednionych wydatkach na podatki i media powyżej 200 zł miesięcznie. W ocenie Sądu wnioskodawca powołując się na ustrój rozdzielności majątkowej uchylił się od podania w oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach jakichkolwiek danych obrazujących stan majątkowy jego małżonki oraz uchylił się od przedłożenia na wezwanie dokumentów potwierdzających wysokość i źródło dochodów osiąganych przez nią dochodów i posiadanych zasobów finansowych. R.L. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę przez zwolnienie z opłaty kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.) i przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Odnosząc tą regulację do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że Sąd I instancji słusznie uznał, że wnioskodawca nie podał dostatecznych danych, które umożliwiłyby ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Strona obowiązana jest we wniosku zawrzeć osobiste oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Brak takiego oświadczenia skutkuje oddaleniem wniosku, ponieważ inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne spoczywa na wnioskodawcy, nie zaś na rozpoznającym wniosek. Złożone przez R.L. oświadczenia nie zawierały dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wnioskodawca nie podał żadnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej małżonki oraz informacji czy zamieszkują razem i w jakim stopniu małżonka partycypuje w kosztach prowadzenia gospodarstwa domowego. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej; k.r.i.o., oboje małżonkowie zobowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Powoływana przez wnioskodawcę okoliczność zniesienia wspólności ustawowej między małżonkami nie może zwalniać ich z powyższych obowiązków. Ponadto stosownie do art. 23 k.r.i.o. w trakcie trwania małżeństwa małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i z tej powinności nie może zwalniać ich pozostawianie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek pomocy wobec współmałżonka odnosi się również do prowadzonych przez niego spraw sądowych. Ustanowienie rozdzielności w drodze umowy kształtuje stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami w ten sposób, że każde z nich zarządza samodzielnie swoim majątkiem, jednak nie ma wpływu na obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie stwierdził, iż wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego możliwości płatniczych, a w konsekwencji odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.