II GSK 817/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 30 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. A. i L. P. Spółki jawnej w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 104/09 w sprawie ze skargi P. A. i L. P. Spółki jawnej w Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 104/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalił skargę P. i C A. i L. P spółka jawna w Ł (zwaną dalej: skarżącą) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 lutego 2009 r. nr 117/2009 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek. Sąd orzekał w oparciu o następujący stan faktyczny w sprawie. Wnioskiem z dnia 9 października 2008 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu o rozłożenie na raty zadłużenia wynikającego z zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia 19 sierpnia 2008 r. oraz o umorzenie odsetek. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową wywołaną dekoniunkturą oraz wzrostem cen środków produkcji. Decyzją z dnia 10 grudnia 2008 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu odsetek figurujących na koncie spółki z uwagi na brak całkowitej nieściągalności zadłużenia. W dniu 5 stycznia 2009r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucono brak odniesienia się do zdolności strony do zapłaty należności oraz naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Decyzją z dnia 6 lutego 2009 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie m. in. art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu z dnia 10 grudnia 2008 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że przeanalizował dokumenty zgromadzone w sprawie, w tym aneks do porozumienia z dnia 24 października 2003 r. w sprawie spłaty zadłużenia kredytu, szczegółowy wykaz wszelkich wymagalnych długów, zawiadomienie Sądu Rejonowego w L. dotyczące hipoteki na nieruchomości będącej własnością Spółki, listę środków trwałych, bilans firmy za 2007 rok i za okres I - VII 2008 r. W ocenie organu, nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, wskazane w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zachodzi bowiem przypadek ich całkowitej nieściągalności, ani możliwość zastosowania ust. 3a, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Organ podał, że zadłużenie spółki objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego Rewiru VI przy Sądzie Rejonowym w L. Ze względu na skuteczną egzekucję, nie można uznać, że zaszły przesłanki ustawowe kwalifikujące należności z tytułu odsetek jako całkowicie nieściągalne, gdyż jedynie umorzenie postępowania egzekucyjnego - w drodze postanowienia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego lub komornika sądowego - powoduje spełnienie przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie została również spełniona przesłanka stwierdzenia całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 2, bowiem nie doszło do sytuacji, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe, ani na podstawie pkt 4, gdyż nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Zdaniem organu, nie została spełniona także przesłanka całkowitej nieściągalności wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 4a z uwagi na wysokość zadłużenia z tytułu odsetek. Wobec Spółki nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy, który dotyczy wyłącznie osób fizycznych. Zdaniem organu, nie zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 w/w ustawy, na podstawie której stwierdza się całkowitą nieściągalność, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, bowiem – jak wynika z przedłożonych przez skarżącą dokumentów – Spółka prowadzi działalność gospodarczą oraz posiada majątek ruchomy i nieruchomy. Nie ma w ocenie organu merytorycznego znaczenia argument dotyczący zdolności Spółki do uregulowania zaległości, ponieważ fakt dokonywania przez Spółkę spłaty zaległości wobec banku niewątpliwie wpływa na jej sytuację finansową, ale nie może obligować Zakładu do umorzenia należności z tytułu odsetek. Nie jest także argumentem przemawiającym za umorzeniem odsetek brak możliwości spłaty w ratach całości zadłużenia, tj. składek i odsetek z uwagi na konieczność wywiązywania się w pierwszej kolejności ze spłaty rat kredytu bankowego. Brak dochodów pozwalających na opłacenie zadłużenia nie powinien być bowiem równoważony ze środków stanowiących przychód Zakładu. W skardze do sądu administracyjnego, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie : - art. 7 i 77 kpa poprzez zaniechanie dokonania ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza ustalenia majątku spółki, z którego może być prowadzona egzekucja w stosunku do wielkości zadłużenia, w tym odsetek za zwłokę z tytułu zaległości w składkach na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego; - art. 107 § 3 kpa poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, zwłaszcza brak odniesienia się do całości argumentacji przedstawionej przez stronę w aspekcie zdolności strony do zapłaty całości zaległości z tytułu składek; - art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1997r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez wadliwą wykładnię tych przepisów i błędne przyjęcie, że prowadzenie egzekucji przeciwko stronie mogłoby doprowadzić do ściągnięcia tych należności oraz odsetek, w sytuacji gdy mienie przedsiębiorstwa stanowi zabezpieczenie długów bankowych i prowadzenie względem niego egzekucji, nie może doprowadzić do ściągnięcia kwot większych od wydatków egzekucyjnych. Oddalając skargę Spółki na powyższą decyzję z dnia 6 lutego 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wskazał, że podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek stanowią przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Sądu I instancji, wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla Zakładu tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek, o czym świadczy użycie zwrotu "mogą". W ocenie Sądu I instancji, zebrany materiał dowodowy nie pozwolił na przyjęcie całkowitej nieściągalności. Spółka błędnie – zdaniem Sądu – zarzuciła organowi niewyjaśnienie sytuacji majątkowej dłużnika w aspekcie istnienia przesłanki umorzenia, wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Organ nie może samodzielnie badać, czy dłużnik nie ma majątku nadającego się do egzekucji, gdyż stan taki musiałby być stwierdzony przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego (art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy). Również przesłanka oczywistości trudna jest do uwzględnienia w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo prowadzone przez Spółkę działa i przynosi zyski. Jak wskazał Sąd I instancji, istnieje możliwość dochodzenia należności od osób trzecich tj. wspólników spółki, którzy odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zobowiązania spółki i wspólników. Sąd I instancji podzielił pogląd organu, że nie można przerzucać na Zakład kosztów niepowodzeń finansowych w działalności gospodarczej, spłacając jednocześnie innych, komercyjnych wierzycieli. Według Sądu I instancji, w chwili obecnej wniosek o umorzenie zaległości jest przedwczesny. Dopiero załamanie sytuacji finansowej spółki uzasadniałoby uwzględnienie wniosku, bowiem wtedy zachodziłaby sytuacja niewypłacalności. W przeciwieństwie zaś do procedur upadłościowych, układowych i naprawczych, Zakład nie ma możliwości rezygnacji z części wierzytelności w celu ratowania dłużnika przed stanem zapaści finansowej w obopólnym interesie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca spółka, która domagała się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w L. oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.)., poprzez brak zastosowania tego przepisu i oddalenie skargi, mimo naruszenia niżej wskazanych przepisów prawa materialnego, podczas gdy zachodziły przesłanki do uchylenia kwestionowanej skargą decyzji administracyjnej. Zarzuciła również naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1997 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez wadliwą wykładnię tych przepisów i błędne przyjęcie, że prowadzenie egzekucji przeciwko stronie mogłoby doprowadzić do ściągnięcia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek za zwłokę w sytuacji, gdy mienie przedsiębiorstwa spółki stanowi zabezpieczenie długów bankowych i prowadzenie względem niego egzekucji nie może doprowadzić do ściągnięcia kwot większych od wydatków egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazała, że stan faktyczny sprawy, który był podstawą orzekania przez Sąd I instancji jest w istocie niesporny. Wynika z niego, iż skarżąca Spółka posiada zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie należności głównej ponad 500.000 zł oraz odsetek o wartości 210.000 zł. Niespornym jest również i to, że jedynym wartościowym składnikiem majątkowym skarżącej jest nieruchomość. Zdaniem spółki, Sąd I instancji dokonał wadliwej oceny stanu faktycznego w świetle art. 28 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd bowiem nie odniósł się – w sposób racjonalny do argumentacji strony skarżącej – iż w istocie wszczęcie postępowania egzekucyjnego w zakresie zmierzającym do wyegzekwowania należności spornych zarówno w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne, jak i odsetek, nie może doprowadzić do ściągnięcia kwot wyższych aniżeli wydatki związane z egzekucją. W ocenie skarżącej w stanie faktycznym sprawy brak jest możliwości zastosowania innej wykładni art. 28 ust. 2 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, aniżeli wykładnia funkcjonalna przepisu. Powołany przepis musi mieć odniesienie do położenia majątkowego skarżącej. Jest oczywistym, że gdy ta Spółka osiąga dochód na poziomie 11-12 tysięcy złotych, z czego 5 tysięcy zł musi spłacać na poczet długów bankowych zabezpieczonych hipotecznie, a dalsze 5 tysięcy zł byłoby przeznaczone na pokrycie długu z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w zakresie należności głównej, to w żadnym wypadku Spółka nie byłaby w stanie spłacać odsetek, których umorzenia dochodzi. Prawidłowe rozumienie przepisu musi prowadzić do wniosku, że w każdym przypadku gdy jest oczywiste, że wpływy z egzekucji nie przekroczą wydatków, to istnieje podstawa do przynajmniej częściowego umorzenia należności z tytułu składek. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje. Skarga kasacyjna , co wynika z zarzutów sformułowanych w petitum tej skargi, została oparta na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a, polegającej na naruszeniu prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię. Tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej jest oczywiście niezasadny. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Przepis art. 28 pkt ust. 5 i 6 ww. ustawy jest jasny w swej treści. Zatem do rozstrzygnięcia sprawy wystarczyło bezpośrednie zrozumienie tekstu prawnego. Bowiem zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zachodzi, gdy: - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należy podkreślić, że przepis ten został także właściwe zastosowany. Bowiem, jak wynika z ustaleń faktycznych – nie kwestionowanych przez stronę skarżącą – w sprawie nie wystąpiły przesłanki uprawniające organ do umorzenia należności wymienione w omawianym przepisie, gdyż naczelnik właściwego urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie wydali postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak majątku spółki, z którego można prowadzić egzekucję, jak również nie zaistniała "oczywistość", że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i osiąga przychód z tej działalności oraz posiada majątek ruchomy i nieruchomy. Odmienna ocena sytuacji majątkowej, przedstawiona przez stronę skarżąca w skardze kasacyjnej, nie uprawnia do wyprowadzenia wniosku o wadliwej wykładni wskazanego przepisu czy też jego niewłaściwym zastosowaniu. Należy wskazać, że kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Autor skargi kasacyjnej nie podniósł zarzutu, wadliwej oceny kontroli przez Sąd postępowania poprzedzającego wydanie decyzji uznaniowej. Aczkolwiek z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że podnoszone są zarzuty które mogłyby odnosić się do podstawy wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jednak takie zarzuty w tej skardze nie zostały podniesione. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalił, na podstawie art. 184 p.p.s.a.