IV SA/Wr 353/08

W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędzia WSA Wanda Wiatkowska- Ilków Protokolant Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zaliczki alimentacyjnej za nienależnie pobraną i zobowiązanie do jej zwrotu I. uchyla decyzje I i II instancji; II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., z dnia [...] r., [...], na podstawie której uznano świadczenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłacone J. Z., w okresie od 1 sierpnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r., za nienależnie pobrane oraz zobowiązano stronę do zwrotu kwoty w wysokości 170 zł łącznie z odsetkami ustawowymi, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż decyzją z dnia [...] r., [...], udzielono J. Z. zaliczki alimentacyjnej dla M. C., w kwocie 300 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. Następnie w dniu 11 października 2006 r. wszczęto postępowanie w sprawie zmiany wysokości przyznanego świadczenia, w związku z uzyskaniem przez J. Z. dochodu z tytułu renty. Decyzją z dnia [...]r. ([...]) zmieniono wskazaną wyżej decyzję w ten sposób, że wysokość zaliczki od dnia 1 października 2006 r. wynosiła po 170 zł miesięcznie. W dniu 25 września 2007 r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranej zaliczki i wydał decyzję z dnia [...] r., [...], uznającą zaliczkę alimentacyjną wypłaconą od dnia 1 sierpnia 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. w kwocie 170 zł za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Od powyższej decyzji odwołała się J. Z., podnosząc, iż telefonicznie informowała pracownika MOPS we W.o podjęciu zatrudnienia. Ponadto wskazała, że żądanie zwrotu kwot pobranych z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej jest dla niej bardzo poważnym obciążeniem, gdyż sama wychowuje córkę oraz w związku ze złym stanem zdrowia ponosi znaczne wydatki na leczenie i rehabilitację. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] r., [...], uznało, iż nie ma podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało, iż J. Z., składając wniosek o zaliczkę alimentacyjną została prawidłowo zapoznana z warunkami, od których zależy nabycie prawa do tego świadczenia. Dodatkowo, została ona właściwie pouczona o obowiązku informowania organu o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczeń, w szczególności o uzyskaniu dochodu, czego nie uczyniła, zatajając fakt podjęcia zatrudnienia. W tych okolicznościach organ słusznie wydał decyzję, w której uznał, iż zaliczka alimentacyjna za miesiąc sierpień 2007 r. pobrana była nienależnie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższe rozstrzygnięcie, J. Z. wskazała, iż znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej; jest osobą samotnie wychowującą czternastoletnią córkę oraz ponosi znaczne koszty leczenia i rehabilitacji w związku ze złym stanem zdrowia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. podtrzymało swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga wniesiona w rozpatrywanej sprawie jest uzasadniona, ale z powodów innych niż w niej podniesione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., wydając zaskarżoną decyzję, naruszyło przepisy postępowania ze skutkiem mającym wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255, ze zm.), osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zauważyć należy, iż warunkiem niezbędnym do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby w istocie do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne – pierwsza decyzja przyznająca świadczenie i druga decyzja nakładająca obowiązek zwrotu tegoż świadczenia Wskazać przy tym należy, iż powyższe stanowisko znajduje uzasadnienie w regulacji art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca wyraźnie bowiem wskazuje, że w sytuacji gdy uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, i osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, wówczas właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić właściwą ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której osoba prawo do świadczeń rodzinnych nabyła. Zatem organ, który uznał, iż dana osoba pobiera lub pobrała nienależne świadczenie rodzinne, winien najpierw usunąć z obrotu prawnego decyzję, na mocy której świadczenie zostało jej przyznane, względnie zmienić taką decyzję w odpowiednim zakresie. Dopiero po tym organ administracyjny może wydać decyzję nakładającą obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia. W analizowanej sprawie decyzja przyznająca świadczenia rodzinne za okres od 1 sierpnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. nie została ani uchylona, ani zmieniona. W konsekwencji pozostaje ona w dalszym ciągu w obrocie prawnym. Na marginesie zaakcentować należy, iż organ administracyjny wydając tego rodzaju decyzję, stosownie do art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, winien stosować przepisu Kodeksu postępowania administracyjnego jedynie w sprawach nieuregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Stanowisko powyższe znajduje także odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, zwłaszcza w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 06 grudnia 2005 r., I SA/Wa 331/05, w tezie którego Sąd zauważył, iż "warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu." Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.