II SA/Wa 886/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Janusz Walawski, Sędzia WSA - Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej, Protokolant - Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2008 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego za okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej oddala skargę. W dniu 16 maja 2008 r. K. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w O. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego za okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Decyzja została podjęta w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] Dowódca [...] Okręgu Wojskowego w [...] zwolnił K. A. z zawodowej służby wojskowej. Następnie, na wniosek skarżącego, Wojskowe Biuro Emerytalne w O. w dniu [...] stycznia 2003 r. wypłaciło świadczenie pieniężne za okres jednego roku po zwolnieniu ze służby w wysokości 25.874,40 zł. Z kolei decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. o zwolnieniu ze służby. W związku z powyższym Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w O. decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. orzekł o obowiązku zwrotu uposażenia wraz z odsetkami i wezwał do zwrotu świadczenia emerytalnego, czego skarżący nie wykonał. W konsekwencji Wojskowe Biuro Emerytalne wniosło przeciwko K. A. pozew o zapłatę części uposażenia wypłaconego w związku z decyzją o wypowiedzeniu stosunku służbowego. Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2007 r., sygn. akt [...] oddalił pozew wskazując, że obowiązująca w dniu wypłaty uposażenia ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy nie przewidywała zwrotu otrzymanego świadczenia. Możliwości takiej nie wniosła również aktualnie obowiązująca ustawa z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Natomiast regulację tę, należy traktować jako lex specialis w stosunku do rozwiązań Kodeksu cywilnego, a zatem żądanie zwrotu uposażenia Sąd uznał za niezasadne. Powyższe stanowisko podzielił również Sąd Okręgowy w O., który wyrokiem z dnia [...] listopada 2007 r., sygn. akt [...] oddalił apelację od wyroku Sądu Rejonowego w O. Rozkazem personalnym z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zwolnił K. A. ze służby. W związku z powyższym Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w O. decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 95 pkt 1 i art. 96 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, przyznał K. A. świadczenie pieniężne przysługujące przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, czyli za okres od 1 lutego 2008 r. do 31 stycznia 2009 r., w wysokości 19.104 zł. Przy ustalaniu wysokości świadczenia uwzględnione zostało wypłacone już wcześniej dwunastomiesięczne uposażenie za okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. w wysokości 25.874,40 zł. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego wyjaśnił ponadto, że powyższe świadczenie przysługuje żołnierzowi jednorazowo i tylko w przypadku zwolnienia ze służby pełnionej nieprzerwanie przez 15 lat. Z uwagi natomiast na stwierdzenie nieważności decyzji z 2002 r., organy wojskowe przyjęły, iż nie można uznać, by decyzja z 2002 r. wywołała skutek w niej wyrażony, ponieważ stwierdzenie nieważności decyzji oznacza jej pierwotną bezskuteczność. W sytuacji skarżącego przyjęcie, że pełnił nieprzerwanie służbę wojskową, bez wliczania faktycznej przerwy w jej pełnieniu, rodzi prawo do otrzymania świadczenia za okres roku po zwolnieniu ze służby, jednak z uwagi na jednorazowość tego świadczenia, konieczne jest uwzględnienie wcześniej wypłaconej kwoty z tego samego tytułu. W odwołaniu od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w O. K. A. podniósł, że nie zgadza się z wyliczoną przez organ wysokością świadczenia i wniósł o wypłacenie jej w pełnej wysokości w kwocie 44.978,40 zł, tzn. bez potrącenia wcześniej wypłaconej kwoty 25.874,40 zł. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, w szczególności: art. 95 w zw. z art. 96 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez przyznanie świadczenia w kwocie niewynikającej z tych przepisów, naruszenie art. 107 § 1 i § 3 Kpa poprzez brak podania podstawy prawnej dokonanego potrącenia, naruszenie art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 Kodeksu pracy, poprzez dokonanie potrącenia należności nieprzewidzianych w tych przepisach i wbrew treści art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy. Skarżący stwierdził, że Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w O. o potrąceniu wcześniej wypłaconej kwoty orzekł bez podania podstawy prawnej, a zgodnie z treścią art. 103 ust. 1 ustawy o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Do uposażenia należy zaliczyć również należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Zdaniem skarżącego podstawy potrącenia powyższej należności nie wskazuje również Kodeks pracy, w którym uregulowano kwestie związane z potrąceniem należności z wynagrodzenia za pracę. K. A. powołał się także na treść wymienionych wyżej wyroków Sądu Rejonowego w O. oraz Sądu Okręgowego w O., w których Sądy te uznały, że obowiązujące przepisy nie dają podstawy do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, stąd też, zdaniem skarżącego, nie ma podstaw do potrącenia tych należności. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Minister Obrony Narodowej utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w O. z dnia [...] lutego 2008 r. Minister uznał, że przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wyraźnie stanowią, że z tytułu jednego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, żołnierz może otrzymać tylko jedno świadczenie za okres roku po zwolnieniu ze służby. Z uwagi na stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. o zwolnieniu skarżącego ze służby, należało przywrócić stan prawny sprzed wydania wadliwej decyzji. W konsekwencji wypłacone w dniu [...] lutego 2003 r. świadczenie należy uznać za nienależnie wypłacone oraz zaliczyć w poczet świadczenia przysługującego skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. i z uwagi na brak podstaw prawnych do wypłaty dwóch świadczeń posiadających charakter jednorazowy. Organ wyjaśnił również, że nie domagał się zwrotu świadczenia, za to dokonał jego zaliczenia w poczet spornego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. A. wniósł o uchylenie ww. decyzji i zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 95 w zw. z art. 96 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez przyznanie świadczenia w kwocie niższej niż przewidziana tymi przepisami, naruszenie art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 Kodeksu pracy, poprzez dokonanie potrącenia należności nieprzewidzianych w tych przepisach, art. 498 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy - obowiązującej w dacie wypłaty uposażenia (obecnie art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), przez dokonanie potrącenia, pomimo braku przesłanek z art. 498 Kodeksu cywilnego. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania: art. 107 § 1 i § 3 kpa, poprzez brak podania podstawy prawnej dokonanego potrącenia. Skarżący wywodził, że wyliczona przez organ administracji publicznej kwota świadczenia nie wynika z przepisów prawa, ponieważ nie stanowi dwunastokrotności jego ostatnio pobieranego miesięcznego uposażenia wraz z dodatkami o charakterze stałym. Nadto organ dokonał faktycznego potrącenia wcześniej wypłaconej kwoty 25.874,40 zł, ale nie wskazał przy tym podstawy prawnej tego potrącenia. Dalej skarżący dowodził, że ani przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ani ustawa Kodeks cywilny, nie dają uprawnienia do dokonania ww. potrącenia. K. A. podniósł również zarzut przedawnienia ewentualnego roszczenia wskazując, że o ile roszczenie o zwrot świadczenia byłoby zasadne, to i tak uległoby przedawnieniu, na co wskazał również Sąd Rejonowy w O. w wyroku z dnia [...] sierpnia 2007 r., sygn. akt [...]. Ponadto skarżący wywodził, że przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie przewidują instytucji zwrotu należności, a on sam nie wyrażał zgody na dokonanie potrąceń. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe rozważania faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, iż bezsporne jest w sprawie, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do otrzymania przez okres roku po zwolnieniu ze służby świadczenia wypłacanego co miesiąc w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby (art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.). Natomiast istota sporu sprowadza się do ustalenia prawidłowej kwoty tego świadczenia w sytuacji, gdy już wcześniej wypłacono skarżącemu takie świadczenie w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem ze służby w 2003 r. Decyzja z dnia [...] listopada 2002 r. o zwolnieniu K. A. ze służby została wyeliminowana z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jej nieważności decyzją z [...] września 2006 r. Wyjaśnić zatem należy, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Zatem przykładając skutki prawne nieważności decyzji do przedmiotowego stanu faktycznego oraz stanu prawnego wynikającego z obowiązującej wówczas ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) należy podnieść, że zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. w znaczeniu prawnym nie było. Skuteczne prawnie zwolnienie K. A. z zawodowej służby wojskowej miało więc miejsce tylko raz, tj. w 2008 r. Zatem stosownie do treści art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżącemu, zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w 2008 r., przysługiwało z tytułu tego zwolnienia tylko jedno roczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym należne na ostatnio zajmowanym stanowisku, zgodnie z treścią art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Konieczne jest również odróżnienie prawa do uzyskania świadczenia z art. 95 pkt 1 powołanej wyżej ustawy od ustalenia wysokości tego świadczenia, ponieważ uprawnienie do świadczenia powstaje z mocy prawa - w związku ze zwolnieniem ze służby, natomiast do wojskowego biura emerytalnego należy kwestia wyliczenia kwoty przysługującego świadczenia. W rozpatrywanej sprawie w 2003 r. wypłacono skarżącemu świadczenie w związku ze zwolnieniem ze służby, ale zwolnienie to uznano później za wadliwe i to od samego początku oraz usunięto jego skutki prawne. W związku z usunięciem skutków prawnych wadliwego zwolnienia ze służby należało również wyjaśnić kwestię skutków faktycznych, w tym i związanych z wypłatą odpowiednich świadczeń na rzecz żołnierza. Art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują zwrotu przez żołnierza świadczenia pobieranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby i taka decyzja nie została wydana. Natomiast Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w O. ustalając w decyzji z dnia [...] lutego 2008 r. wysokość przysługującego świadczenia słusznie zaliczył w poczet należnego świadczenia kwotę wypłaconą już wcześniej, a zatem wyeliminował także skutki faktyczne decyzji usuniętej z obrotu prawnego. Nie sposób się również zgodzić z zarzutem skarżącego naruszenia przez Ministra Obrony Narodowej cytowanego wyżej art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem skarżącego Minister Obrony Narodowej dokonał potrącenia pomimo braku przesłanek z art. 498 Kodeksu cywilnego i bez podania podstawy prawnej takiego potrącenia. Wprawdzie skarżący zauważa, że w zaskarżonej decyzji użyto sformułowania o dokonaniu zaliczenia na poczet przysługującego świadczenia wcześniej wypłaconej kwoty, to jednak faktycznie oznacza ono potrącenie tej kwoty. Wyjaśnić zatem należy, że potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym ustalił wysokość przysługującej kwoty świadczenia. Podkreślenia wymagają również rozwiązania przyjęte w art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z których wynika, iż świadczenie roczne przysługuje żołnierzowi, który pełnił służbę nieprzerwanie przez okres co najmniej piętnastu lat. Zatem przyjmując rozumowanie skarżącego, że świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy należy się za każde zwolnienie ze służby, uznać należałoby, że w przypadku skarżącego świadczenie z 2008 r. w ogóle nie przysługuje, ponieważ nie został spełniony warunek nieprzerwanej piętnastoletniej służby z uwagi na przerwę w służbie w latach 2003 - 2006 (od dnia zwolnienia w 2003 r. do czasu stwierdzenia nieważności tej decyzji). Treść art. 95 ust. 1 oraz treść dopełniającego go art. 96 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z istoty swojej zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Inne rozumienie tego przepisu - uznanie, że świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia, w nadmierny sposób uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa), stąd takie interpretowanie powyższych przepisów naruszałoby prawa innych żołnierzy i w konsekwencji doprowadziłoby do ich nierównego traktowania. Prowadziłoby zatem do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.