II SA/Sz 492/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak /spr./, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2008 r. sprawy ze skargi R. O. na postanowienie Komendanta Policji z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku. Komendant Miejski Policji, działając na podstawie art. 133 ust. 1, art. 135 j ust. 1 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (j.t. Dz. U. z 2007 r., Nr 43, poz. 277 ze zm.), orzeczeniem z dnia (...), nr (...), uznał nadkomisarza R O, specjalistę Referatu I Sekcji Techniki Kryminalistycznej Komendy Miejskiej Policji winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego polegającego na tym, że w dniu (...),. jako funkcjonariusz Policji, będąc zobowiązanym do zachowania drogi służbowej, zwrócił się pismem datowanym na dzień (...),. do Komendanta Głównego Policji, tj. czynu określonego w art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji w zw. z § 16 Zarządzenia nr 21 Komendanta Głównego Policji z dnia 20 maja 1993 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji. Jednocześnie Komendant Miejski Policji odstąpił od wymierzenia R O kary. R O złożył od tego orzeczenia odwołanie. Postanowieniem z dnia (...)., nr (...), Komendant Wojewódzki Policji, w oparciu o art. 133 ust. 8 pkt 1 i art. 135k ust. 3 ustawy o Policji, odmówił przyjęcia odwołania od orzeczenia nr (...),Komendanta Miejskiego Policji z dnia (...). W uzasadnieniu postanowienia organ powołał się na następujące ustalenia faktyczne. Zaskarżone przez nadkom. R O orzeczenie zostało przesłane pocztą za zwrotnym poświadczeniem odbioru na adres S, ul. (...), wskazywany przez obwinionego w dokumentach jako adres do korespondencji, ponieważ przebywał on na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. Przesyłka była podwójnie awizowana przez pocztę i nastąpił jej zwrot. Po raz pierwszy awizowano ją w dniu 27 listopada 2007 r. Powtórne awizowanie nastąpiło w dniu 5 grudnia 2007 r. a następnie odesłano nieodebraną przesyłkę 13 grudnia 2007 r. Odwołanie od zaskarżonego orzeczenia nadkom. R O złożył w Wydziale Prezydialnym KWP w dniu 18 lutego 2008 r. W dalszej części uzasadnienia Komendant Wojewódzki Policji przywołując treść art. 135p ust. 1 ustawy o Policji oraz art. 131 § 1, art. 132, art. 133 i art. 139 § 1 Kodeksu postępowania karnego, stwierdził, że doręczenie orzeczenia nadkom. R O nastąpiło z siódmym dniem po pozostawieniu w dniu (...),. drugiego awiza, czyli w dniu (...),. Wniesienie odwołania powinno więc nastąpić do dnia 19 grudnia 2007 r. Złożenie zatem odwołania w dniu 18 lutego 2008 r. nastąpiło z uchybieniem terminu do jego wniesienia, co uzasadniało wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia odwołania. R O zaskarżył powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W złożonej skardze sformułował zarzut nierozpoznania przez organ prowadzący postępowanie dyscyplinarne wniosku o ustanowienie obrońcy z urzędu, czym pozbawił go prawa do faktycznej obrony i procesowej reprezentacji. Uprawnienie związane z możliwością skorzystania z obrońcy z urzędu skarżący wyprowadził z art. 8 ust. 2 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie R O, wobec orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 19 marca 2007 r. o niekonstytucyjności art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji, na podstawie którego skarżący mógł ustanowić obrońcę spośród funkcjonariuszy Policji, ustawa o Policji nie zawiera obecnie przepisów, które uznać można za podstawę prawną do ustanowienia kogokolwiek obrońcą w postępowaniu dyscyplinarnym. R O podniósł, że zgodnie z art. 135f ust. 10 ustawy o Policji, w czasie prowadzenia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do obwinionego zwolnionego od zajęć służbowych z powodu choroby, organ miał obowiązek uzyskania zgody lekarza, który orzekł czasową niezdolność obwinionego do służby. Skarżący wskazał, że w toku prowadzonego postępowania lekarz psychiatra wystawiał mu kilkunastokrotnie zwolnienie z powodu czasowej niezdolności do służby. Prowadzący postępowanie dyscyplinarne w imieniu organu rzecznicy dyscyplinarni zasięgali opinii lekarza tylko kilkukrotnie i okazjonalnie na początku postępowania. Tymczasem pisemnych zgód lekarza na prowadzenie postępowania z udziałem obwinionego winno być tyle samo ile wystawionych zwolnień. Skarżący podał, że jego stan zdrowotny (psychiczny) mógł w toku postępowania się zmieniać, ewoluować i pogarszać, co mogło prowadzić do nierozpoznawania znaczenia podejmowanych czynności w sprawie. Skarżący zarzucił organom, że nie doręczyły orzeczenia dyscyplinarnego jego małżonce W O, którą ustanowił pełnomocnikiem we wszelkich sprawach administracyjnych i innych przed organami Policji na długo przed wszczęciem i prowadzeniem przedmiotowego postępowania dyscyplinarnego. R O wyraził ponadto w skardze swoją negatywną ocenę działań Komendanta Miejskiego Policji poprzedzających wydanie orzeczenia dyscyplinarnego. Odpowiadając na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Przeprowadzona kontrola zaskarżonego postanowienia, pod kątem jego zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że skarga jest zasadna, choć nie z przyczyn w niej podniesionych, lecz dostrzeżonych przez Sąd z urzędu. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Przedmiotem oceny Sądu stało się postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia (...), nr (...), wydane na podstawie art. 135 k ust. 3 ustawy o Policji, odmawiające przyjęcia odwołania R O od orzeczenia dyscyplinarnego Komendanta Miejskiego Policji z dnia (...), nr (...). W myśl art. 135k ust. 1-3 ustawy o Policji, postępowanie dyscyplinarne jest dwuinstancyjne. Od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji obwinionemu przysługuje odwołanie w terminie 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie składa się do wyższego przełożonego dyscyplinarnego za pośrednictwem przełożonego, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Wyższy przełożony dyscyplinarny odmawia przyjęcia odwołania, w drodze postanowienia, jeżeli zostało wniesione po terminie lub przez osobę nieuprawnioną albo jest niedopuszczalne. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Stosownie do art. 135p ust. 1 zd. 1 ustawy o Policji, w zakresie w niej nieuregulowanym do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych. W rozpoznawanej sprawie Komendant Wojewódzki Policji uznał, że orzeczenie dyscyplinarne Komendanta Miejskiego Policji zostało doręczone skarżącemu w trybie art. 133 § 1 kpk. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli doręczenia nie można dokonać w sposób wskazany w art. 132 (adresatowi osobiście lub w razie jego chwilowej nieobecności dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu, dozorcy lub sołtysowi, jeżeli podejmą się oddać pismo adresatowi), pismo przesłane pocztą pozostawia się w najbliższej placówce pocztowej operatora publicznego, a przesłane w inny sposób - w najbliższej jednostce Policji albo we właściwym urzędzie gminy. Przepis § 2 tego artykułu stanowi, że o pozostawieniu pisma w myśl § 1 doręczający umieszcza zawiadomienie w skrzynce do doręczania korespondencji bądź na drzwiach mieszkania adresata lub w innym widocznym miejscu ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono oraz że należy je odebrać w ciągu 7 dni; w razie bezskutecznego upływu tego terminu należy czynność zawiadomienia powtórzyć jeden raz; tak samo należy postąpić w razie doręczenia pisma administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi. Na mocy art. 141 kpk Minister Sprawiedliwości określił, w drodze rozporządzenia z dnia 18 czerwca 2003 r., szczegółowe zasady i tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu karnym (Dz. U. Nr 108, poz. 1022). Załącznik 1 tego rozporządzenia zawiera druk pokwitowania odbioru przesyłki. Ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego pokwitowania odbioru orzeczenia dyscyplinarnego wynika, że przesyłka była awizowana dwukrotnie: w dniu 27 listopada 2007 r. i w dniu 5 grudnia 2008 r. - a następnie zwrócona nadawcy jako niepodjęta. Jednakże pokwitowanie odbioru ani koperta, w której nadano orzeczenie nie zawierają jakiejkolwiek adnotacji doręczyciela o tym, że zawiadomienie o złożeniu pisma w placówce pocztowej na okres kolejno następujących po sobie 7 dni zostało umieszczone w jednym z miejsc wskazanych w art. 133 § 2 kpk, tj. w skrzynce do doręczania korespondencji bądź na drzwiach mieszkania adresata lub w innym widocznym miejscu). Brak podania przez doręczyciela informacji w tym zakresie uniemożliwia uznanie, że doręczenie zostało dokonane w sposób prawidłowy – zgodny z obowiązującymi regułami określonymi przez przepisy prawa (por. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2006 r., I OSK 528/05, Lex nr 194352, postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., I OSK 23/07, Lex nr 360227, wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 marca 2006 r., II SA/Wa 1889/05, Lex nr 202355). Źródła powyższego uchybienia należy upatrywać w tym, że Komendant Miejski Policji przy wysyłce korespondencji procesowej, wykorzystał druk zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, który nie spełnia wymogów stawianych tego typu pokwitowaniom zarówno w postępowaniu sądowym jak i administracyjnym w szerokim tego słowa znaczeniu. Skoro pokwitowanie odbioru orzeczenia dyscyplinarnego nie zawiera adnotacji o pozostawieniu przesyłki do odbioru w placówce pocztowej, umieszczeniu zawiadomienia o tym w skrzynce do doręczania korespondencji lub na drzwiach adresata, to nie można uznać, że doręczenie orzeczenia dyscyplinarnego z dnia 19 listopada 2007 r. było skuteczne. Odnosząc się do wyprowadzonego na gruncie art. 8 ust. 2 i art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zarzutu skargi, iż organy Policji prowadząc postępowanie dyscyplinarne nie zapewniły skarżącemu obrońcy z urzędu, należy zauważyć, że art. 42 ust. 2 Konstytucji stanowi, iż każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu. Nie ulega wątpliwości, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r., sygn. K 47/05, utracił moc art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji, który ograniczał prawo wyboru obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym jedynie spośród funkcjonariuszy Policji. Wraz z wejściem w życie w/w wyroku funkcjonariusze Policji uzyskali prawo do ustanowienia w postępowaniu dyscyplinarnym pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata. Znalazło to odzwierciedlenie w dodanym do art. 135f ust. 4a (mocą ustawy z dnia 28 marca 2008 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. N 86, poz. 521). Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, iż organy Policji winny zapewnić mu w toku postępowania prawo do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z cytowanym wyżej art. 42 ust. 2 Konstytucji, możliwość korzystania z obrońcy z urzędu winna wynikać z określonych ustawą przepisów. Ich brak w procedurze dyscyplinarnej nie może prowadzić do uznania, że organy Policji naruszyły prawo poprzez niezapewnienie skarżącemu obrońcy z urzędu, skoro nie miały ku temu oparcia w odpowiedniej regulacji ustawowej. Skład orzekający nie przychylił się również do sformułowanego w skardze zarzutu pominięcia w postępowaniu pełnomocnika R O w osobie jego małżonki W O. Analiza przepisów ustawy o Policji prowadzi do wniosku, że prawodawca przewidział możliwość brania udziału w postępowaniu dyscyplinarnym obwinionego lub jego obrońcy. Z art. 135f ust. 3 ustawy wynika, że ustanowienie obrońcy uprawnia go do działania w całym postępowaniu dyscyplinarnym. Brak jest natomiast podstaw do wyprowadzenia tezy, iż ustanowienie przez stronę obrońcy (pełnomocnika) bez powołania się na ten fakt w toku konkretnie prowadzonego postępowania, obliguje organ do badania, z urzędu, czy w danej sprawie strona chce występować osobiście, czy też poprzez pełnomocnika, któremu udzieliła pełnomocnictwa ogólnego do występowania we wszystkich sprawach przed organami Policji. Udział obrońcy (pełnomocnika) winien być zgłoszony w konkretnej sprawie. R O zarzucił Komendantowi Miejskiemu Policji, iż każdorazowe doręczenie przezeń zwolnienia lekarskiego obligowało organ do zasięgnięcia opinii lekarza, który winien wyrazić zgodę na jego udział w prowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym. Ustosunkowując się do tej kwestii należy zauważyć, że art. 135f ust. 10 ustawy o Policji zobowiązuje organ do zasięgnięcia zgody lekarza, który orzekł czasową niezdolność obwinionego do służby "w czynnościach dowodowych oraz zapoznania z aktami postępowania dyscyplinarnego". Zatem wbrew stanowisku skarżącego, przepisy nie wymagały, aby organ badał zdolność (świadomość) skarżącego przy podejmowaniu działań i czynności związanych z samym doręczeniem (odbiorem) orzeczenia dyscyplinarnego. Wykazanie przez skarżącego niemożności właściwej oceny skutków doręczenia mu orzeczenia dyscyplinarnego i sporządzenia odwołania, mogłoby stać się co najwyżej przesłanką uzasadniającą wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, jeżeli strona terminowi takiemu by uchybiła. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji zostało wydane z naruszeniem art. 135p ust. 1 ustawy o Policji w zw. z art. 133 § 1 i § 2 kpk, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł o jego uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia Sąd rozstrzygnął na mocy art. 152 w/w ustawy.