II SA/Kr 610/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Sędziowie NSA Jan Zimmermann / spr. / WSA Aldona Gąsecka-Duda Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2008 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego S. B. kwotę 200 / dwieście / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania II SA/Kr 610/08 UZASADNIENIE W dniu [...] lutego 1995 r. B.B. wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego w B. o zwrot niewykorzystanej części nieruchomości, składającej się z działek nr [...], [...] i [...], które zostały wywłaszczone decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] 1972 r. na cel budowy hotelu robotniczego w B. Działki te weszły w skład nowoutworzonej działki o nr [...]. Działki wywłaszczone od chwili wywłaszczenia stanowiły współwłasność M.P. i B. B. Decyzją z dnia [...] Wojewoda T. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...]1990 r. przez Hutę A. prawa wieczystego użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa położonej w B, oznaczonej jako dz. nr [...]. Sprawę zwrotu nieruchomości prowadził Starosta Powiatowy w B . Przyjął on, że żądanie zwrotu obejmuje także parcele gruntowe nr [...] i[ ...], które zostały zbyte w dn.[...] 1977 r. przez M.P., B.B. na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art.6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na rzecz Kombinatu Huty A. w K. Działki te weszły w skład nowoutworzonej działki nr [...] Dokonano projektu podziału działek nr [...] i [...], a Starosta Powiatowy w B. wystąpił przeciwko Hucie A. celem rozwiązania umowy wieczystego użytkowania działek nr [...], [...] i [...] które miały być przeznaczone do zwrotu. Wyrokiem Sądu Okręgowego w T. z [...] 2001r. . powództwo to zostało oddalone. Starosta B. decyzją z [...] orzekł o odmowie zwrotu parcel gruntowych nr [...] ,[...] i [...] położonych w B. wywłaszczonych na cele budowy hotelu robotniczego decyzją [...] oraz parceli gruntowej nr [...], pbud.[...], położonych w B. obręb [...] przejętych na cele zagospodarowania terenu wokół hotelu robotniczego. Po odwołaniu, jakie od powyższej decyzji wniosła B.B. , decyzją z dnia [...] Wojewoda uchylił decyzję organu l instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Na podstawie skargi wniesionej przez A. SA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 1 czerwca 2007 r. (II SA/Kr 1439/04) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że decyzja Wojewody za podstawę swą wskazywała art.138 § 2 k.p.a. Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie wykazał w sposób przekonywujący, aby zachodziła potrzeba przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Zakwestionowanie przez Wojewodę stosowania w sprawie normy art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie daje samo przez się powodu do wydania decyzji, o jakiej mowa w art.138 § 2 k.p.a., co najwyżej organ odwoławczy mógłby rozważyć wydanie decyzji reformacyjnej. Błędne określenie przedmiotu rozstrzygnięcia jest możliwe do skorygowania właśnie w ramach II instancji. Prowadząc ponownie postępowanie w II instancji Wojewoda decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...]. i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w B. odpowiadającej częściom dawnych parcel katastralnych: [...], [...], [...], [...] i [...] gm. kat. B. które weszły w skład działki ewidencyjnej o numerze [...] obręb [...]. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda napisał, że orzekając o odmowie zwrotu, Starosta B. powołał w swojej decyzji przepisy art. 136 i art. 229 ustawy z dn. 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 136 ust. 3 tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W świetle postanowień art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie, o którym mowa wart. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z ustaleń organu l instancji wynika, że wpis prawa użytkowania wieczystego w KW [...], obejmującej działkę o numerze [...] obręb [...] w B. nastąpił w dn. [...]1998 r., tj. po wejściu w życie ustawy z dn. 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Z tego względu ww. przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie. Nie zmienia to jednak faktu, że ani Skarb Państwa ani Gmina Miasta B. nie władają nieruchomością, przez co zwrot nawet części przedmiotowej nieruchomości jest niemożliwy. W sentencji zaskarżonej decyzji do określenia przedmiotu zwrotu wykorzystano stare oznaczenia katastralne, bez podania numeru działki ewidencyjnej, w skład której weszły przedmiotowe parcele. Ponadto zauważono, że wniosek B.B. dotyczył części wywłaszczonych parcel katastralnych o numerach: [...], [...] i [...], które nie zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia. W zaskarżonej decyzji organ l instancji orzekł o odmowie zwrotu parcel gruntowych o numerach: [...], [...], [...], [...] i [...] w B. W dniu [...] maja 2008 r. S.B. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi S.B. napisał, że sentencja zaskarżonej decyzji sankcjonuje rażące naruszenie prawa, jakie dokonane zostało na początku postępowania. Podczas toczącego się postępowania ustalono jednoznacznie zbędność części nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej to jest: budowę hotelu robotniczego. Wniosek B.B. nie został rozpatrzony do czasu wydania decyzji Wojewody T. z dnia [...] uwłaszczającej na gruncie wnioskowanym do zwrotu Hutę A. co stanowiło rażące naruszenie prawa. Przedstawiony fakt naruszenia prawa nie został w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w jakikolwiek sposób skomentowany, co narusza przepisy procedury administracyjnej. Ponieważ prawo wieczystego użytkowania Huty A. powstało przez jego wpis do księgi wieczystej w dniu [...] 1998 r. to jest po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nie może mieć zastosowania art. 229 tej ustawy, co zresztą potwierdza zaskarżona decyzja. Zaskarżona decyzja nie wskazuje żadnej podstawy prawnej uzasadniającej odmowę zwrotu zbędnej części nieruchomości. Jedynie domniemywać można, że główną przeszkodą do dokonania zwrotu nieruchomości jest to, iż w chwili obecnej jest ona w wieczystym użytkowaniu A. Spółka Akcyjna w K. choć właścicielem nadal pozostaje Skarb Państwa. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie i stwierdzono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli na nieruchomości tej ustanowione zostało użytkowanie wieczyste. Orzeczenie o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości nastąpiło z uwagi pozostawania nieruchomości w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej. Zanim wydano decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości, Starosta B. podjął działania w kierunku rozwiązania umowy użytkowania wieczystego na drodze cywilnoprawnej, celem przywrócenia władania Skarbu Państwa w stosunku do działek powstałych w wyniku podziału działki o numerze [...] Sąd Okręgowy w T. oddalił powództwo Skarbu Państwa-Starosty B. , nie znajdując podstaw do rozwiązania prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz Huty A. S.A. W świetle powyższego należy stwierdzić, że decyzja o odmowie zwrotu została wydana po próbach uregulowania stanu prawnego nieruchomości w taki sposób, aby Skarb Państwa władał nieruchomością. Rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego lub stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej pozwoliłoby na orzeczenie o zwrocie części nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia. Ponieważ jednak nie doszło ani do rozwiązania użytkowania wieczystego ani do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, orzeczenie o odmowie zwrotu było w pełni uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Kwestia dopuszczalności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, wbrew twierdzeniu wyrażonemu w odpowiedzi na skargę, nie jest tylko problemem poglądu utrwalonego w orzecznictwie sądowym, a w pierwszym rzędzie wynika z obowiązujących przepisów prawa. Art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) stanowi, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (t.j. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Prawidłowa wykładnia tego przepisu oznacza, że wykluczenie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zależna jest od dwóch przesłanek, które muszą wystąpić łącznie przed dniem 1 stycznia 1998 r.: 1) sprzedaż nieruchomości lub ustanowienie na niej użytkowania wieczystego, 2) ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej. W każdym innym przypadku nie ma powodów do odmowy zwrotu nieruchomości z tego powodu, o jakim mowa w art. 229 ustawy i organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu ma obowiązek badania innych ustawowych jego przesłanek. W analizowanej tu sprawie jest rzeczą bezsporną, że samo nabycie prawa użytkowania wieczystego, jak i jego deklaratoryjne potwierdzenie decyzją Wojewody nastąpiło przed dniem [...] - odpowiednio w dniach [...] 1990 r. i [...] 1995 r. Jednakże wpis prawa użytkowania wieczystego do KW [...] nastąpił dopiero w dniu [...] 1998 r., czyli po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dwie, wymienione wyżej przesłanki z art. 229 ustawy nie wystąpiły zatem łącznie, co wyklucza zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie. Jak trafnie wywiedziono w skardze, w tej konkretnej sytuacji, w której fakt istnienia prawa użytkowania wieczystego nie może stanowić całkowitej przeszkody dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu winien dążyć do zniesienia tego prawa a na czas postępowania w tej sprawie zawiesić postępowanie administracyjne. Nie można w tej sytuacji zadowalać się istniejącym stanem rzeczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał więc, że organy obu instancji naruszyły art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 tejże ustawy.