IV SA/Po 159/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/J. Stankowski /-/E. Makosz-Frymus Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania M.P. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz D.P., utrzymało decyzję w mocy. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2007 r. M.P. zwrócił się z prośbą o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz D.P.. Dnia [...] października 2007 r. Prezydent Miasta P. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: K.p.a.). Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej. Wyjaśnił jednocześnie, iż na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] grudnia 1999 r. sygn. akt [...] M.P. wraz z małżonką H.P. zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla D. i M. P.. Biorąc to pod uwagę Prezydent Miasta stwierdził brak podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od decyzji M.P. zarzucił przyjęcie błędnej kwalifikacji rodziny zastępczej. Wyjaśnił, iż pomiędzy nim, jego małżonką H. P. a D. P. zachodzą więzy pokrewieństwa, stąd powinni być traktowani inaczej jak rodziny zastępcze niespokrewnione i placówki wychowawcze. Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej. Organ zaznaczył przy tym, że D.P. został umieszczony w rodzinie zastępczej postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] grudnia 1999 r. W skardze M.P. podniósł, że organy niewłaściwie kwalifikują rodzinę tworzoną przez niego, małżonkę i D.P. jako rodzinę zastępczą i odmawiają świadczenia na tej podstawie. Zdaniem skarżącego należy rozróżnić placówki wychowawcze od rodzin, które łączą więzy pokrewieństwa. M.P. uznał też, że zawarte w powoływanym przez organy przepisie pojęcie "rodzina zastępcza" nie może być odnoszone do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że skarżący nie może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne na D.P. z uwagi na fakt umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej - co jest negatywną przesłanką przyznania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 583,00 zł. Niezależnie od przesłanek pozytywnych przyznania uprawnienia, w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawarto katalog przypadków, w których przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłączone. Zarówno Prezydent Miasta jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie przeprowadziły analizy warunków nabycia przez skarżącego uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego uznając a priori, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniach obu decyzji wyjaśniono, że postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] grudnia 1999 r. sygn. akt [...] D.P. został umieszczony w rodzinie zastępczej w osobach H. i M. małżonków P. Jakkolwiek organy prawidłowo zastosowały art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych (nie budziło wątpliwości, że D.P. był umieszczony w rodzinie zastępczej), to jednak do dnia rozpoznania skargi przez Sąd zaistniała podstawa do wznowienia zaskarżonego postępowania administracyjnego. W takiej sytuacji Sąd uwzględnia skargę i uchyla decyzję na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 138, poz. 875). Stwierdzono w nim, że art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny. Z akt sprawy wynika, iż D.P. jest wnukiem skarżącego. Zachodzi zatem sytuacja określona w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. M.P. występuje bowiem jako osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną, wobec której obciąża go obowiązek alimentacyjny. W sprawie pozostaje bezsporne, iż postanowieniem z dnia [...] grudnia 1999 r. Sąd Rejonowy w P. Wydział [...] po rozpoznaniu sprawy z wniosku H. i M. P. ograniczył władzę rodzicielską D. i B. – małżonkom P. na małoletnimi D. P. i M. P. przez ustanowienie dla małoletnich rodziny zastępczej w osobach H. i M. P. W oparciu o art. 112(1) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należy zatem przyjąć, iż ustanowiona powyższym orzeczeniem rodzina zastępcza została obowiązana, ale i uprawniona do wykonywania bieżącej pieczy nad małoletnimi D. i M. P. oraz reprezentowania ich w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb utrzymania. Zgodnie z powołanym art. 112(1) K.r.o., jeżeli sąd opiekuńczy nie postanowi inaczej, obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad osobą małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej, jego wychowania oraz reprezentowania w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb jego utrzymania należą do rodziny zastępczej albo placówki opiekuńczo-wychowawczej. Inne obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców małoletniego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1976 r. , III CZP 7/76, publ. Lex nr 7810). Mając na względzie powyższe, skoro organy odmówiły przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w odniesieniu do rodziny skarżącego nie mógł znaleźć zastosowania w świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zaskarżoną decyzję należało uchylić. Sąd uznał również za konieczne uchylić decyzję Prezydenta Miasta z uwagi na fakt, że organy - ograniczając się do powołania przesłanki odmowy przyznania świadczenia - nie przeprowadziły w zasadzie postępowania dowodowego w sprawie. Postępowanie takie, za wyjątkiem sytuacji, gdy ma ono charakter jedynie uzupełniający, powinien przeprowadzić organ pierwszej instancji (zob. a contrario art. 138 § 2 K.p.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 145a § 1 K.p.a. i art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o wykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 P.p.s.a.) pominięto, ponieważ miała ona negatywny charakter i nie nadawała się do wykonania. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/J. Stankowski /-/E. Makosz-Frymus