II GSK 225/09
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2009-12-01
Skład orzekający: Cezary Pryca, Andrzej Kuba, Krystyna Anna Stec
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych była uzasadniona, pomimo braku całkowitej nieściągalności tych należności, w sytuacji gdy wnioskodawczyni wykazywała trudną sytuację majątkową i rodzinną?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo ocenił, iż organy administracji nie naruszyły prawa, odmawiając umorzenia należności z tytułu składek. Sąd podkreślił, że decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, a wnioskodawczyni nie wykazała w sposób wiarygodny, że opłacenie należności pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co jest kluczową przesłanką do umorzenia w uzasadnionych przypadkach.Stan faktyczny
U. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP. ZUS odmówił umorzenia, wskazując na brak całkowitej nieściągalności należności oraz na możliwość egzekucji z emerytury i inne okoliczności wskazujące na zdolność do spłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę U. K., podzielając stanowisko ZUS. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędziowie NSA Andrzej Kuba Krystyna Anna Stec Protokolant Grzegorz Heleniak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 1888/08 w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną
Wyrokiem z dnia 6 listopada 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 1888/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę U. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek.
Przytaczając na wstępie uzasadnienia stan faktyczny sprawy Sąd I instancji podał, że pismem z dnia 7 stycznia 2007 r., uzupełnianym i zmienianym kilkakrotnie pismami w toku postępowania administracyjnego, w tym pismem z dnia 13 września 2007 r. U. K. zwróciła się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 01/1999-01/2003, 04/2003-06/2003, 09/2003, 11/2003-01/2004, 03/2004-12/2004, 10/2005-12/2005 w łącznej kwocie 88.148,24 zł.; Fundusz Pracy i FGŚP za okres 01/1999-01/2003, 04/2003-06/2003, 09/2003, 11/2003-01/2004, 03/2004-12/2004,10/2005-12/2005 w łącznej kwocie 8.840,70 zł.; Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 12/2003, 03/2004-12/2004, 10/2005-12/2005 w łącznej kwocie 12.541,44 zł. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej u.s.u.s.).
U. K. pismem z dnia 30 stycznia 2008 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i zastosowanie wobec niej ulgi w postaci umorzenia odsetek i kosztów upomnienia.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, iż w sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność należności. Podał, że nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto zauważył, że zobowiązana pobierała świadczenie emerytalne, z którego mogła być prowadzona skuteczna egzekucja. Jednocześnie zwrócono uwagę, że zobowiązana nie korzystała z pomocy społecznej, nie przedstawiła również żadnej decyzji z opieki społecznej odmawiającej przyznania jej takiej pomocy. W decyzji wskazano nadto, iż wnioskodawczyni korzystała z mieszkania z TBS, które jak wynikało z protokołu zdawczo-odbiorczego nie wymagało wyposażenia w drzwi wejściowe oraz kuchnię. Nie były one niezbędne do zamieszkania w nowo oddanym mieszkaniu. Podniesiono też, że zakup sprzętu AGD za łączną kwotę 3.489 zł nie był w sytuacji zainteresowanej konieczny. ZUS oceniając sprawę miał też na uwadze, że strona od 21 lutego 2007 r. do 20 marca 2007 r. była niezdolna do pracy z powodu choroby, ale nie przedstawiła żadnego dokumentu, który wskazywałby na jej problemy zdrowotne. ZUS zarzucił zainteresowanej zatajenie przed poborcą posiadanych ruchomości (kuchni, chłodziarki) oraz zatajenie faktu pobierania emerytury. Organ zauważył, iż w protokole o stanie majątkowym z dnia 7 maja 2007 r. zainteresowana podała, że emerytury i renty nie pobiera. ZUS odniósł się także do okoliczności dotyczących wpłat dokonywanych przez stronę na rzecz firmy M.-P. Wyjaśnił, iż strona dobrowolnie spłacała zadłużenie wobec M.-P., albowiem Komornik Sądowy Rewiru IV przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-W. umorzył postępowanie egzekucyjne. Na koniec wyjaśniono, iż w sprawie nie znajdował zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. U. K. wniosła o uchylenie decyzji ZUS z dnia [...] maja 2008 r. Strona skarżąca zarzuciła ZUS naruszenie przepisów prawa poprzez nieustosunkowanie się do jej żądania, ograniczonego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy do umorzenia odsetek i kosztów upomnienia. Ponadto zarzuciła, iż uzasadnienie skarżonej decyzji jest niezgodne ze stanem faktycznym. Wskazała w tym zakresie, że: jako osoba pobierająca świadczenie emerytalne nie mogła korzystać z pomocy społecznej; wyposażenie mieszkanie nie mogło być przedmiotem egzekucji a okoliczność spłacania rat kredytowych została oceniona tylko negatywnie, gdy tymczasem skarżąca chciała wykazać, że w miarę posiadanych środków reguluje swoje zobowiązania; mieszkanie z TBS nie nadawało się bez poniesienia kosztów do zamieszkania; podczas rozstrzygania pominięto okoliczność wpisania skarżącej do rejestru dłużników niewypłacalnych; zaprzestanie dokonywania wpłat na poczet firmy M.-P. spowodowałoby umieszczenie skarżącej w zakładzie karnym.
Oddalając powyższą skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podniósł, iż zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Organ orzekając w II instancji nie mógł zmieniać rodzaju sprawy, a to oznacza, że w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mogła być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Dlatego też Sąd przyjął, iż zarzut skarżącej dotyczący nieodniesienia się do jej żądania dotyczącego umorzenia tylko odsetek i kosztów upomnienia choć zasadny, z uwagi na brak odniesienia się do powyższego zarzutu w uzasadnieniu decyzji, to jednak nie świadczył o takim uchybieniu przez organ przepisów prawa, które winno skutkować uchyleniem tej decyzji. Uchybienie popełnione przez organ w tym zakresie, w ocenie Sądu, mogło świadczyć co najwyżej o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieustosunkowanie się do powyższego żądania, jednakże nie w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Sąd I instancji podzielił ocenę organów, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność, uzasadniająca umorzenie należności. Sąd wyjaśnił, że dla podjęcia decyzji o umorzeniu zarówno całości jak i tylko części należności musiało zostać udowodnione zaistnienie jednej lub kilku przesłanek wymienionych w ust. 3 art. 28 u.s.u.s., potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodziła całkowita nieściągalność zadłużenia, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Skoro zaś postępowanie egzekucyjne w stosunku do zadłużenia skarżącej nie zostało w żaden sposób zakończone, brak było podstaw do uznania, iż występuje w sprawie całkowita nieściągalność należności.
Zdaniem Sądu I instancji wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ słusznie przystąpił do rozpatrzenia wniosku strony w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże - jak w ocenie Sądu słusznie zauważył organ - wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Jednocześnie Sąd wyjaśnił, iż umorzenie należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uszczegółowione zostało w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Na podstawie wniosku i wyjaśnień skarżącej składanych w toku postępowania WSA przyjął, iż odwołała się ona do jednej z przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, tj. do sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1). Zatem - w ocenie Sądu - organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie był obowiązany przede wszystkim ustalić i ocenić możliwości płatnicze zobowiązanej. Sąd stwierdził, iż ZUS uznając, że brak jest podstaw do zastosowania wobec skarżącej art. 28 ust. 3a w/w ustawy, wziął pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie - i mogącego mieć wpływ na jego wynik - materiału dowodowego, tj. okoliczności podnoszonych przez stronę jak i ustalonych przez organ w toku postępowania, oraz dokonał prawidłowej ich oceny. Do wszystkich tych istotnych okoliczności i dowodów występujących w sprawie odniósł się w uzasadnieniu swojej decyzji.
W konsekwencji WSA podniósł, że nie jest dowolnym wniosek ZUS, iż w przypadku skarżącej nie należało stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, związane z jej stanem majątkowym (§ 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia). Zdaniem Sądu sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie była jednoznaczna. Skarżąca nie wykazała bowiem w sposób wiarygodny, iż nie jest w stanie w dłuższym okresie spłacić powstającego przez wiele lat zadłużenia. Nadto, z akt sprawy wynikało, iż w spłacie swoich zobowiązań mogła liczyć na pomoc matki oraz córki.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2008 r. wniosła U. K. Strona wnosząca skargę kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok w całości, żądając przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi stosownie do art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) strona zarzuciła naruszenie przepisów:
1) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,
2) art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,
3) art. 14 ust. 1 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych
- w zakresie w jakim te akty prawne przewidują prawo strony do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd,
4) art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie,
5) art. 7 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.,
6) art. 28 u.s.o.s. przez jego niewłaściwe zastosowanie,
7) § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej U. K. podniosła, iż decyzje ZUS wydane zostały z pominięciem bardzo ważnego w takich jak niniejsza sprawach aktu prawnego - rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Umorzenie należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uszczegółowione zostało w § 3 ust. 1 wyżej powołanego rozporządzenia. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do uregulowań ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem skarżącej pominięcie przy wydawaniu decyzji podlegających ocenie Sądu przepisów powyższego rozporządzenia stanowiło naruszenie praw wskazanych w zarzutach skargi.
Ponadto w ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną przy wydawaniu orzeczeń przez organy administracji jak i przy wydaniu zaskarżonego wyroku doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W tym miejscu skarżąca przywołała przepis art. 7 i art. 6 k.p.a. Wskazała, iż WSA wydając zaskarżony wyrok w ogóle nie wziął pod uwagę tak ważnych uregulowań.
Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną rozpoznając jej sprawę zarówno organy administracji jak i WSA wszystkie dowody przez nią zgłaszane oceniły jednostronnie na jej niekorzyść. W jej ocenie organy I i II instancji, a także Sąd I instancji nie wzięły pod uwagę, że całkowita nieściągalność po stronie skarżącej została potwierdzona postępowaniami sądowymi, w tym w sprawie o wyjawienie majątku. Orzeczenie Sądu Rejonowego w sprawie o wyjawienie majątku winno być wzięte pod uwagę, gdyż ustalenia sądu cywilnego wiążą organ administracyjny. Ponadto kolejne bardzo ważne orzeczenie Sądu w przedmiocie wpisania U. K. do rejestru niewypłacalnych dłużników również nie zostało wzięte pod uwagę ani przez organy I i II instancji, ani przez WSA.
Strona wnosząca skargę kasacyjną nie zgadza się z podnoszonym przeciwko niej w toku postępowań argumentem niespełnienia przesłanki niewypłacalności z uwagi na fakt niekorzystania z pomocy społecznej. Dla uzasadnienia swego stanowiska powołuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 listopada 2006r w sprawie oznaczonej sygnaturą akt Ul SA/Wa 1973/06.
Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną nie można tym samym określeniom przypisywać innego znaczenia w różnych dziedzinach i przepisach prawa. W skardze stwierdzono, iż "skoro w świetle przepisów prawa cywilnego U. K. jest uznana za dłużnika niewypłacalnego, to ta okoliczność w postępowaniu administracyjnym winna podlegać szczegółowej ocenie".
Ponadto według skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznając niniejszą sprawę nie zauważył, że ZUS działa na niekorzyść U. K. i obciąża ją kosztami egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w sytuacji, gdy tą egzekucję może prowadzić samodzielnie. Dyrektor Oddziału ZUS w Ł. nie wykorzystał możliwości, które daje mu art. 19 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) i sam nie dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego, wypłacanego przez tenże Oddział ZUS.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Odnosząc się do poszczególnych zarzutów przytoczonych w skardze kasacyjnej należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie. Wymaga zatem przypomnienia, że w przepisie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu, który przewiduje możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 3 określa z kolei, kiedy zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Jednocześnie należy przypomnieć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, iż przewidziane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Do nich zalicza się również przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (vide wyrok NSA z 21.01.2009 r., II GSK 650/08, niepublikowany).
Natomiast z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Uwzględniając treść wymienionego wyżej przepisu rozporządzenia wykonawczego, jak mając na uwadze treść art. 28 ust. 2, jak i poprzedzającego go art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należy wskazać, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach prawa przesłanki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ocena zaistnienia powołanych w ustawie przesłanek z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. W tym stanie rzeczy za błędne należy uznać stanowisko strony wnoszącej skargę kasacyjną, a wskazujące, że w sytuacji zaistnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w omówionych wyżej przepisach prawa, obowiązkiem organu było umorzenie należności z tytułu składek. Przytoczony zarzut mógłby znaleźć akceptację tylko wówczas, gdyby decyzja administracyjna w przedmiocie umorzenia składek miała charakter decyzji związanej, a takiego rozwiązania ustawodawca nie przyjął regulując tę kwestię prawną. Należy stwierdzić, że Sąd I instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, omówił kwestie dotyczące decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego i wskazał te okoliczności, które świadczą o tym, że kontrolowany organ, odmawiając umorzenia składek, nie przekroczył granic swobodnego uznania.
W tym miejscu należy więc podkreślić, że wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów administracji publicznej w zakresie odnoszącym się do braku przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek mając na uwadze przesłanki wymienione w art. 28 ust. 1-3 i ust. 3a u.s.u.s., jak i przesłanki określone w § 3 ust.1 w/w rozporządzenia wykonawczego. Z akt sprawy, a zwłaszcza z treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz z uzasadnienia Sądu I instancji wynika, że przy wydawaniu decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika zarówno organy, jak i sąd administracyjny uwzględniły treść powołanego wyżej przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego i oceniły sprawę także pod kątem występowania przesłanek opisanych w tej normie prawnej.
Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania stwierdzić należy, że dla skuteczności takiego zarzutu koniecznym jest istnienie związku pomiędzy wytkniętym uchybieniem, a wynikiem sprawy sądowoadministracyjnej. W ocenie NSA, strona wnosząca skargę kasacyjną takiego związku nie wykazała. Upatruje ona naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. .80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w tym, iż Sąd I instancji w sposób nieuzasadniony zaakceptował stanowisko organów administracji publicznej o braku przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek oraz, że nie dostrzegł, iż zgłaszane przez skarżącą dowody zostały ocenione jednostronnie. W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy dawał podstawy do uwzględnienia skargi i uznania, że zachodzą przesłanki zezwalające na umorzenie należności z tytułu składek.
W związku z powyższym należy wskazać, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. ".. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy". W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie dokonuje się zatem ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz jedynie ocenia, czy właściwe w sprawie organy administracji publicznej ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego odpowiadające poczynionym ustaleniom. Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa bowiem na organie administracji publicznej, zgodnie z treścią art. 77 § 1 k.p.a. Niewątpliwie strona wnosząca skargę kasacyjną stawiając zaskarżonemu wyrokowi zarzuty naruszenia prawa procesowego, w istocie uważa, że Sąd I instancji kontrolując decyzję wydaną w oparciu o zgromadzony przez organ materiał dowodowy dowolnie przyjął, że jej sytuacja materialna nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu składek. Powyższe stanowisko strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie znajduje oparcia w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ administracji dokonał w ramach uznania, o czym była mowa wyżej. Sąd administracyjny kontrolował natomiast, czy ta decyzja została prawidłowo uzasadniona. Sąd dał temu wyraz w uzasadnieniu wyroku, odnosząc się do argumentacji organu zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podzielił tę argumentację. Sąd podzielił bowiem stanowisko organu, że w sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności należności, jak również podzielił stanowisko o braku przesłanek określonych w § 3 ust.1 w/w rozporządzenia wykonawczego. Odnosząc się do ustaleń poczynionych przez organ, dotyczących wysokości osiąganych przez U. K. dochodów oraz ciążących na niej zobowiązań, Sąd I instancji jako prawidłowe ocenił stanowisko organu wskazujące, iż osiągane dochody oraz istniejące zobowiązania pozwalają stwierdzić, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanej do opłacenia składek nie pozbawią jej możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Powyższe stwierdzenie pozostaje w ścisłym związku z dokonanymi przez organ, a zasadnie zaakceptowanymi przez Sąd I instancji ustaleniami w zakresie zaciągniętych przez stronę skarżącą kredytów na zakup sprzętu gospodarstwa domowego oraz podniesienie standardu otrzymanego mieszkania.
W związku z powyższym nie są również zasadny zarzut skargi kasacyjnej wymieniony w punkcie drugim petitum skargi kasacyjnej. Brak jest podstaw do przyjęcia, iż Sąd I instancji naruszył zasadę wskazującą na prawo strony do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez bezstronny sąd. Zasadne stanowisko Sądu I instancji w zakresie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji czyni bezzasadnymi zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło