I OSK 785/09
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2010-03-25
Skład orzekający: Paweł Miładowski, Irena Kamińska, Jarosław Stopczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może zostać uwzględniony, jeśli nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego przed 1 stycznia 1998 r.? Czy budowa warsztatów samochodowych przez dzierżawców stanowi realizację celu publicznego wywłaszczenia pod budowę osiedla mieszkaniowego?Ratio decidendi
Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Budowa warsztatów samochodowych przez prywatnych inwestorów na wywłaszczonym terenie nie stanowi realizacji celu publicznego, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, ponieważ służy interesowi prywatnemu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości przeznaczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego. Organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie nieruchomości. Wojewoda uchylił tę decyzję z przyczyn formalnych, a następnie po ponownym rozpatrzeniu, orzekł o odmowie zwrotu, uznając cel wywłaszczenia za niezrealizowany. WSA uchylił decyzję Wojewody, wskazując na konieczność wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości (w tym kwestii użytkowania wieczystego) oraz aktualności operatu szacunkowego. Skargę kasacyjną od wyroku WSA wnieśli dzierżawcy nieruchomości.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną oraz oddalił wniosek uczestników postępowania o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Jarosław Stopczyński Protokolant Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M., T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1533/08 w sprawie ze skargi A. M., T. M., Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek uczestników postępowania o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skarg A. M. i T. M., a także m.st. Warszawy na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, wyrokiem z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1533/08 uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu, a także zasądził od Wojewody Mazowieckiego na rzecz A. M. i T. M. solidarnie kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Starosta Wołomiński orzekł o zwrocie nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] (dawna ul. [...]), stanowiącej działki o numerach ewidencyjnych: [...],[...] i [...] w obrębie [...] o łącznej powierzchni 2410 m2 na rzecz jej poprzedniej współwłaścicielki – J. K.j oraz na rzecz spadkobierców poprzedniego współwłaściciela – M. K. Rozstrzygnięcie uzasadnił zbędnością przedmiotowej nieruchomości na cel jej wywłaszczenia.
Od powyższej decyzji, w części w której rozstrzygała ona o zwrocie działki nr [...], odwołanie wnieśli A. M. i T. M., a co do całej decyzji - Miasto st. Warszawa, reprezentowane przez Prezydenta Miasta.
Rozpatrując oba odwołania Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] uchylił decyzję Starosty Wołomińskiego z przyczyn formalnych, albowiem organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości z udziałem dzierżawców części omawianego terenu, którzy nie posiadali w sprawie interesu prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1487/07 uchylił ww. decyzję Wojewody Mazowieckiego, stwierdzając m.in., że wynik postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w związku z brzmieniem art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603), bezsprzecznie i bezpośrednio oddziałuje na sferę prawną dzierżawcy, a więc - stosownie do art. 28 k.p.a. - postępowanie takie dotyczy również jego interesu prawnego, co z kolei prowadzi do konieczności uznania go za stronę takiego postępowania.
Ponadto Sąd zobowiązał organ odwoławczy do rozpatrzenia zarzutów zawartych w odwołaniach.
Rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda Mazowiecki podniósł, że działki będące przedmiotem niniejszego postępowania, stanowią część dawnej nieruchomości położonej w Warszawie przy ówczesnej ul. [...] bn. o powierzchni 2952 m2, wywłaszczonej na rzecz Państwa decyzją Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia [...] lipca 1973 r. nr [...], w związku z przeznaczeniem jej, zgodnie z lokalizacją szczegółową nr [...] z dnia [...] lipca 1971 r., pod budowę osiedla mieszkaniowego Bródno IX. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dacie wywłaszczenia własność M. i J. małżonków K.
Pismem z dnia [...] marca 1997 r. J. K. oraz spadkobiercy M.K. tj. M.K., A.K. i U. M. złożyli wniosek o zwrot ww. nieruchomości, modyfikując go następnie poprzez wystąpienie o zwrot części wywłaszczonego terenu (z pominięciem gruntu zajętego pod ulicę [...]).
Wojewoda podkreślił też, że zgodnie z art. 136 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Organ wyjaśnił, że cel wywłaszczenia omawianej nieruchomości został określony jako budowa osiedla mieszkaniowego Bródno IX. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynikało natomiast, że zgodnie z planem realizacyjnym, zatwierdzonym decyzją z dnia [...] września 1971 r. nr [...], sporny teren miał być zagospodarowany pod budowę dwukondygnacyjnego garażu osiedlowego i częściowo pod dwukondygnacyjny garaż dzielnicowy oraz pod przydrożną stację obsługi ze stacją paliw.
Ponadto z opinii Naczelnego Architekta Miasta w Dzielnicy Targówek z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] wynikało, że na przedmiotowej nieruchomości nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, a inwestor - na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie - nie uzyskał pozwolenia na budowę. Brak było więc podstaw do podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do realizacji celu publicznego, wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej.
Organ wskazał także, że podczas oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu [...] maja 2006 r. ustalono, że na działkach [...] i [...] zrealizowano budynki usługowe tj. - warsztaty samochodowe, które pobudowały podmioty prywatne, przy czym pozwolenia na lokalizację tych obiektów miały charakter czasowy i po dniu [...] grudnia 1990 r. zabudowania te podlegały rozbiórce na każde żądanie władzy budowlanej.
Zdaniem organu odwoławczego było zatem oczywiste, że cel wywłaszczenia na części nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] (d. ul. [...]), stanowiącej działki ewidencyjne nr nr [...],[...] i [...] nie został zrealizowany w wymaganym terminie.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, które wnieśli dzierżawcy gruntu w osobach A. M. i T. M. oraz Miasto st. Warszawa.
Skarżący zarzucili organowi naruszenie art. 7, 77 § 1 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3, art. 137 i 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niewyjaśnienie całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności dotyczących oceny zbędności nieruchomości dla celów wywłaszczenia oraz waloryzacji i ustalenia kwoty zwracanego odszkodowania
Podkreślali, że Wojewoda Mazowiecki nie dokonał merytorycznej oceny zarzutów zawartych w odwołaniach, a bezpodstawnie przyjął, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany z ustawowym terminie.
Akcentowano, że decyzja z dnia [...] września 1971 r. zatwierdzająca plan realizacyjny wskazuje wprawdzie bardziej dokładnie lokalizację poszczególnych usług, w tym przewiduje, że na działce nr [...] miał być pobudowany dwukondygnacyjny garaż, ale decyzja ta nie stanowiła podstawy decyzji o wywłaszczeniu.
Zdaniem skarżących inwestycja w postaci budowy osiedla nie musiała być realizowana w całości w tym samym czasie, a ponadto realizacja szeregu usług mogła być powierzona innym podmiotom, niż wnioskodawca w sprawie o wywłaszczenie.
Zdaniem skarżących budynki warsztatowe nie mają charakteru tymczasowego tylko stały i błędne było utożsamianie tymczasowości celu wywłaszczenia z czasem na jaki wydano pozwolenie na budowę.
Podnoszono też, że plan zagospodarowania przestrzennego m. st. Warszawy zatwierdzony w dniu 28 września 1992 r., obowiązujący w dacie wystąpienia z wnioskiem o zwrot tj. w dniu [...] października 1995 r. określał ten teren jako strefę mieszkaniowo-usługową MU-15, zaś orzecznictwo sądowoadministracyjne dopuszcza możliwość pewnych odstępstw w realizacji inwestycji, na potrzeby której orzeczono o wywłaszczeniu, jeżeli odpowiadają one głównemu celowi. W tym wypadku natomiast wywłaszczenie nastąpiło na potrzeby budowy osiedla w ramach którego warsztaty samochodowe miały zaspokajać potrzeby jego mieszkańców.
Podniesiono również, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do opinii Naczelnego Architekta Miasta w Dzielnicy Targówek Urzędu m. st. Warszawy z dnia [...] października 2006 r., z której wynikało, że decyzjami pozwolenia na budowę warsztatów samochodowych wszczęto proces zagospodarowania części spornych terenów - zgodnie z funkcją określoną w decyzji wywłaszczeniowej i w planie realizacyjnym.
Poza tym zarzucono organowi, że nie wyjaśnił przesłanki negatywnej dla zwrotu nieruchomości określonej w art. 229 cytowanej ustawy gruntowej, a z akt sprawy wynikało, że przedmiotowa nieruchomość decyzją z dnia [...] września 1980 r. została przekazana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "Bródno".
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, a także stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że podstawową kwestią, jaką organ winien był rozstrzygnąć w tej sprawie, a czego nie uczynił, był stan prawny przedmiotowej nieruchomości. Wprawdzie Starosta Wołomiński stwierdził w uzasadnieniu swej decyzji, że sporny grunt nie był obciążony użytkowaniem wieczystym i taki pogląd zawarł w operacie szacunkowym rzeczoznawca majątkowy, ale okoliczność ta nie wynikała z żadnej dokumentacji zawartej w aktach.
Sąd podniósł przy tym, że wątpliwości w tym zakresie wskazane w odwołaniu A. M. i T. M., a przede wszystkim wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w którym Sąd polecił rozważenie zarzutów zawartych w obu odwołaniach obligował Wojewodę do wyjaśnienia tej kwestii.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni przed dniem 1 stycznia 1998 r. (wraz z wpisem do księgi wieczystej) skutkowałoby wygaśnięciem roszczenia o zwrot nieruchomości, zgodnie z treścią art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Sąd pierwszej instancji podzielił również zarzut odnoszący się do wysokości kwoty stanowiącej zwrot odszkodowania przyznanego z tytułu wywłaszczenia. Kwota ta została bowiem określona na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego w dniu [...] sierpnia 2006 r. Zgodnie zaś z przepisem art. 156 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami operat szacunkowy może być wykorzystywany dla celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. W okresie zaś dłuższym - tylko po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę, poprzez umieszczenie stosownej klauzuli w operacie, której to klauzuli wspomniany operat w tej sprawie nie posiada.
Sąd pierwszej instancji nie podzielił natomiast stanowiska, że wadliwością było w niniejszej sprawie dokonywanie ustaleń również w oparciu o plan realizacyjny budowy osiedla zatwierdzony decyzją z dnia [...] września 1971 r. Podstawą wywłaszczenia była decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [...], która jako cel wywłaszczenia wskazywała ogólnie na budowę Osiedla "Bródno IX". Decyzja ta, określając jakie usługi mają funkcjonować na tym Osiedlu, odsyłała jednak w tym zakresie do projektu zagospodarowania terenu, który konkretyzował już, w jakim miejscu ma powstać wymieniony w decyzji lokalizacyjnej dany obiekt.
Powyższy plan realizacji inwestycji był sporządzany w oparciu o przepisy zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] października 1969 r. w sprawie planów realizacyjnych (M.P. Nr 48, poz. 373), które w § 17 ust. 1 przewidywało, że podstawą do opracowania takiego planu były ustalenia miejscowego szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz właśnie decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji.
Sąd pierwszej instancji uznał ponadto, że nie można obecnie twierdzić, że wybudowanie przez osoby fizyczne - w ramach umów dzierżawy części wywłaszczonego terenu - obiektów, profilem działalności związanym z obiektami, które miały na w/w Osiedlu powstać zgodnie z lokalizacją inwestycji, stanowiło o zrealizowaniu celu wywłaszczenia.
Sąd pierwszej instancji przyjął, że wybudowanie warsztatów samochodowych przez dzierżawców części obszaru wywłaszczonego i prowadzenie przez nich działalności gospodarczej leży, w ocenie sądu pierwszej instancji, w ich interesie i im przynosi korzyść majątkową. Nie stanowi zaś realizacji celu publicznego.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd podniósł również, iż nie sposób przyjąć, że budowa Osiedla Bródno IX cały czas trwa bo jest inwestycją znacznych rozmiarów, która nie może być zrealizowana natychmiast w całości. Jak bowiem wynika z obu opinii wydanych przez Biuro Naczelnego Architekta Miasta w Dzielnicy Targówek tj. z dnia [...] sierpnia 2003 r. jak i z dnia [...] października 2006 r. to zadanie inwestycyjne zostało zamknięte.
Wyrażenie natomiast poglądu przez Biuro Naczelnego Architekta Miasta w Dzielnicy Targówek (pismo z dnia [...] października 2006 r.), że wybudowanie warsztatów samochodowych przez dzierżawców terenu może - w jego ocenie - świadczyć o zrealizowaniu celu wywłaszczenia nie było w tej sprawie wiążące, a więc zdaniem Sądu nieuprawnione.
Sąd zaznaczył także, że warunki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej reguluje szczegółowo ustawa o gospodarce nieruchomościami i tylko przepisy w niej zawarte mogą stanowić podstawę do rozstrzygnięcia w tej sprawie. Dlatego odwoływanie się do postanowień planu zagospodarowania przestrzennego, obowiązującego w dacie zgłoszenia wniosku, jako przesłanki mającej znaczenie dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie było uzasadnione.
W konkluzji uzasadnienia wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy winien wyjaśnić stan prawny spornej nieruchomości oraz uaktualnić operat szacunkowy, a także ocenić inne dowody, o ile zostaną w sprawie zgłoszone.
Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia złożyli A. i T. M., zaskarżając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1533/08 w części pkt. 1 wyroku tj. uchylającej zaskarżona decyzję.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucili oni:
1. naruszenie prawa materialnego przez błędna wykładnię:
– art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ustalenie przesłanek zwrotu nieruchomości w zakresie realizacji celu wywłaszczenia w oparciu o decyzję o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia [...] września 1971 r. zamiast decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] lipca 1971 r., co skutkuje błędną oceną prawną co do prawidłowości ustaleń organów w tym zakresie,
– błędną wykładnię art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, iż realizacji celu wywłaszczenia mógł dokonać jedynie wnioskodawca wywłaszczenia, a tym samym inne podmioty prawa prywatnego (osoby fizyczne, podmioty gospodarcze) nie mogły realizować celów wywłaszczenia,
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
– art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), poprzez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku błędnej, a wiążącej organy oceny prawnej dotyczącej ustalenia celu wywłaszczenia oraz podmiotów realizujących te cele, nie uwzględniając tym samym charakteru tej sprawy i wszystkich okoliczności, a która to ocena może mieć wpływ na nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części pkt 1 tj. uchylającej zaskarżoną decyzję i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, względnie oddalenie skargi ze zmianą treści uzasadnienia stanowiącego ocenę prawną w zakresie ustalenia celu wywłaszczenia oraz podmiotów realizujących te cele, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że nieuprawnionym jest wniosek, że jedynym przeznaczeniem przedmiotowej nieruchomości był cel wynikający z decyzji z dnia [...] września 1971 r. zatwierdzającej plan realizacyjny i że celu tego nie zrealizowano. Zdaniem skarżących kasacyjnie dopuszczalnym przeznaczeniem przedmiotowej nieruchomości są również usługi związane z funkcjonowaniem osiedla, a więc np. usługi motoryzacyjne o niezbyt dużym nasileniu, a takim może być warsztat samochodowy. Cel taki został zrealizowany w wymaganym art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami terminie 7 i 10 lat.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Na wstępie wskazania wymaga, że zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Jednocześnie jak wynika z art. 229 tej ustawy, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy tj. przed 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Tym samym organ rozpoznający sprawę o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, bądź jej części w pierwszej kolejności jest zobligowany do wyjaśnienia stanu prawnego tejże nieruchomości, na co słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji. Skoro organy administracji publicznej tego nie uczyniły to tym samym nie mogły wydać decyzji merytorycznej w zakresie wniosku o zwrot nieruchomości. Nie zbadały one bowiem czy nie zachodzi negatywna przesłanka roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przewidziana w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Istotnym jest przy tym, że w przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi. Wówczas też, nie ma potrzeby badania, czy nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. (por. wyroki NSA z dnia 15 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 722/08, LEX nr507872, z dnia 20 sierpnia 2008r., sygn. akt I OSK 1179/07, LEX nr 496210, z dnia 30 stycznia 2007r., sygn. akt I OSK 386/06, LEX nr 290617).
Zarzut taki został postawiony w odwołaniu A. M. i T. M.. Ponadto także w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 stycznia 2008 r., którym uchylono decyzję Wojewody Mazowieckiego, znalazły się wytyczne skierowane do organu ponownie rozpoznającego sprawę, co do konieczności rozważenia wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniach.
Nietrafnym jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ustalenie przesłanek zwrotu nieruchomości w zakresie realizacji celu wywłaszczenia w oparciu o decyzję o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia [...] września 1971 r. zamiast decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] lipca 1971 r., co skutkuje błędną oceną prawną co do prawidłowości ustaleń organów w tym zakresie.
Na aprobatę zasługuje w tym zakresie stanowisko jakie przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że o ile podstawą wywłaszczenia była decyzja o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] lipca 1971 roku, która jako cel wywłaszczenia wskazywała ogólnie na budowę Osiedla "Bródno IX", to decyzja ta określając jakie usługi mają funkcjonować na tym Osiedlu odsyłała do projektu zagospodarowania terenu, który konkretyzował w jakim miejscu ma powstać wymieniony w decyzji lokalizacyjnej dany obiekt. Podstawą opracowania planu realizacji inwestycji, zatwierdzonego decyzją z dnia [...] września 1971 roku, były zaś ustalenia miejscowego szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji.
Za nieuzasadniony Naczelny Sad Administracyjny uznał również zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że wybudowanie warsztatów samochodowych przez dzierżawców części obszaru wywłaszczonego i prowadzenie przez nich działalności gospodarczej nie stanowi realizacji celu publicznego. Za realizację celu publicznego jakim była budowa osiedla mieszkaniowego nie może być natomiast uznana inwestycja polegająca na zrealizowaniu przez prywatnych inwestorów budowy warsztatów samochodowych. Celem takiej inwestycji jest bowiem realizacja interesu prywatnego, a nie interesu publicznego. Jak natomiast trafnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 391/07, LEX nr 443697, interes prawny osoby indywidualnej nie może być zakwalifikowany jako interes publiczny.
W konsekwencji powyższego za nieuzasadniony uznać również należało zarzut naruszenia przepisów postępowania , tj. art. art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1 i art. 153 p.p.s.a. Zarzut ten w zakresie swego uzasadnienia w istocie odnosi się bowiem do powtórzenia podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego, które jak wywiedziono powyżej nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Wobec powyższego również zarzut błędnego sformułowania w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku, wiążącej organy oceny prawnej dotyczącej ustalenia celu wywłaszczenia oraz podmiotów realizujących te cele, nie uwzględniając tym samym charakteru tej sprawy i wszystkich okoliczności, a która to ocena może mieć wpływ na nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu nie mógł się ostać.
Skoro zatem zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika uczestników postępowania J. K., A. i M. K. oraz U. H. M. o przeprowadzenie dokumentu w postaci odpisu z księgi wieczystej, wskazać należy, że wniosek ten wykraczał poza przewidzianą art. 106 § 3 p.p.s.a. możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających.
Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do dokonywania ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Może on dokonywać jedynie takich ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem tejże decyzji. Powołany zaś przez pełnomocnika uczestników postępowania dokument będzie natomiast przedmiotem badania organów administracji. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek pełnomocnika uczestników postępowania o przeprowadzeniu dowodu zawnioskowanego dokumentu.
Wniosek pełnomocnika uczestników postępowania o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego nie zasługiwał na uwzględnienie albowiem przepisy Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustanawiając w art. 199 p.p.s.a. ogólną zasadę ponoszenia kosztów postępowania przez strony, nie przewidują możliwości zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestnika postępowania który nie wnosił skargi kasacyjnej.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło