V SA/Wa 1544/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska – Szary, Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2008 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję 2. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] na rzecz S. K. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 6 sierpnia 2007 r. S. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne za okres prowadzenia działalności gospodarczej. Prośbę swą uzasadnił trudną sytuacją finansową i złym stanem zdrowia. Poinformował, że jedynym jego dochodem jest renta w wysokości 300,99 zł, z czego musi utrzymać siebie i niepracującą żonę. Wskazał, że na same lekarstwa wydaje co najmniej 100 zł miesięcznie, nie mówiąc już o wydatkach na prąd, gaz czy wyżywienie. Tak więc kwota ta nie wystarcza mu na utrzymanie i często musi prosić rodzinę o pomoc. Podał, że mieszka w domu będącym wyłączną własnością żony, jest właścicielem dwóch starych samochodów: 11-letniego [...] oraz 20-letniego [...]. Wskazał również, że maszyny w prowadzonym przez niego warsztacie [...] są zajęte przez komornika. W związku z powyższym podniósł, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec ZUS. Decyzją z [...] października 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za okresy i w kwotach szczegółowo określonych w decyzji. Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem treści art. 28 ust. 3a. Ten ostatni przepis przewiduje, że składki mogą być umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności w przypadkach przewidzianych treścią rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przytaczając treść powołanych wyżej przepisów Zakład uznał, że w sytuacji zainteresowanego nie mają one zastosowania. Zakład dokonując niekorzystnego dla zainteresowanego rozstrzygnięcia wskazał, że niewątpliwie jego sytuacja jest trudna, gdyż jedynym źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, z którego w drodze zajęcia egzekucyjnego potrącana jest na poczet zaległych składek kwota [...] zł. Tak więc dochód zobowiązanego po dokonanym potrąceniu wynosi 300,99 zł. Jednakże Zakład wskazał, że wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości – [...] arowej działki wraz z zabudowaniami (warsztat), na której organ zabezpieczył swoje wierzytelności w drodze hipoteki. Ponadto Zakład podał, że komornik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia ruchomości znajdujących się w warsztacie (maszyny i urządzenia), które również mogą stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. Dodatkowo Zakład wskazał, że wnioskodawca posiada również zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych finansowanych przez zatrudnionych pracowników, które zgodnie z art. 29 i 30 u.s.u.s. nie podlegają umorzeniu. W związku z treścią decyzji zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku podkreślił, że organ nie wziął pod uwagę wszystkich aspektów dotyczących jego trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Dodatkowo podniósł, że aktualnie musi opiekować się ciężko chorą matką. Ponadto polemizując ze stanowiskiem Zakładu wskazał, że właścicielem [...] arowej działki, na której stoi warsztat jest wyłącznie jego żona i tylko ona jest wpisana do księgi wieczystej jako właściciel. W dalszej części wniosku podniósł, że utrata warsztatu i maszyn pozbawi go możliwości podjęcia ponownie pracy w sytuacji gdyby wyzdrowiał. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu ZUS, decyzją z [...] marca 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. Biorąc ponownie pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Prezes ZUS uznał, że zobowiązany posiada możliwość spłaty zaległości, gdyż nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych składek. Organ wskazał, że w dalszym ciągu istnieje możliwość ściągnięcia zadłużenia o czym świadczy skutecznie prowadzona egzekucja ze świadczenia rentowego, a także posiadanie przez zobowiązanego majątku ruchomego i nieruchomego. Ponadto organ zwrócił uwagę na fakt, iż zadłużenie wobec ZUS nie powstało na skutek zdarzeń losowych, na które płatnik nie miał bezpośredniego wpływu, lecz było wynikiem nieopłacenia składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z powyższym w ocenie Prezesa ZUS w świetle obowiązujących przepisów w sytuacji zainteresowanego, brak jest podstaw do umorzenia zaległych należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2008 r., S. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie oraz art. 8, art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. poprzez błędną, powierzchowną i niepełną ocenę sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego oraz przyczyn, które zmusiły go do rezygnacji z prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący zarzucił organom błędne ustalenie, iż posiada on jakiekolwiek nieruchomości, w sytuacji gdy nieruchomość, na którą powołuje się organ w decyzji stanowi majątek osobisty jego żony i nigdy nie była objęta wspólnością majątkową małżeńską. Dodatkowo zdaniem skarżącego organ błędnie ustalił, że zaległość może być zaspokojona z jego majątku ruchomego w sytuacji, gdy w ogóle nie zbadano ile jest wart ten majątek, na który składa się kilka zużytych i starych maszyn i urządzeń. Zobowiązany zwrócił również uwagę na fakt, że zaprzestanie przez niego działalności gospodarczej i powstanie zaległości spowodowane było wyłącznie ciężką chorobą. A zatem nieprawdą jest, iż zaległość nie powstała wskutek zdarzeń losowych, na które nie miał on wpływu. Ponadto skarżący wskazał na całkowity brak dokonania ustaleń i rozważenia jego sytuacji pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia zaległości określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r., w przypadku gdy zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż opłacenie zaległych składek pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący jest wraz ze swoją żoną właścicielem nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym, na którym ZUS ustanowił hipotekę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd ma zatem obowiązek dokonania oceny czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Ponadto należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, że obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę jest właściwe zebranie materiału dowodowego i ustalenie stanu faktycznego, co powinno pozwolić na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Ma to szczególne znaczenie w sprawie takiej jak rozpoznawana, w której decyzja wydawana przez organ jest decyzją uznaniową. Dążeniem organu powinno być zatem takie rozpoznanie sprawy ażeby uznaniowość decyzji znalazła logiczne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, że organ poza tym, że poczynił określone ustalenia dotyczące strony, wziął je także pod rozwagę przy rozstrzyganiu. W przypadku tej określonej sprawy powinno wynikać dlaczego w istocie organ uznał, że w odniesieniu do skarżącego brak jest możliwości zastosowania treści art. 28 ust. 3 a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Sam fakt, że skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości ok. 300 zł, z którego prowadzona jest egzekucja, posiada majątek ruchomy (bez określenia jego wartości) oraz nieruchomy (zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika skarżącego jest to nieruchomość zabudowana domem mieszkalnym, w którym mieszka zobowiązany wraz z żoną), nie stoi na przeszkodzie w zastosowaniu wskazanych wyżej przepisów. Prezes zastrzega przy tym, że sytuacja skarżącego nie daje podstaw do uznania, że możliwe jest umorzenie zaległych składek ogólnie podnosząc, że skorzystanie z tej możliwości byłoby przedwczesne. Biorąc pod rozwagę wspomniany pogląd organu wyrażony w decyzji należy podkreślić, że brak jest jednak w ocenie Sądu dostatecznych argumentów w tej kwestii. Sąd przypomina, że z niekwestionowanych ustaleń samego organu wynika, że jedynym dochodem dwuosobowej rodziny skarżącego jest otrzymywane przez niego świadczenie rentowe w wysokości ok. 300 zł, z którego ponosi wydatki na lekarstwa 100 zł, energię elektryczną 120 zł, gaz 60 zł, a także koszty związane z zakupem żywności. Ponadto organ wskazał, że zobowiązany posiada majątek ruchomy i nieruchomy nie podając jednak jego wartości, a także nie biorąc pod uwagę faktu, że hipoteka została ustanowiona na nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym , w którym skarżący mieszka wraz z bezrobotną żoną. Zdaniem Sądu wysokość otrzymywanego przez skarżącego świadczenia rentowego, z którego musi on utrzymać żonę i ponieść wszelkie koszty związane z utrzymaniem daje podstawę do uznania, iż żyje on na krawędzi ubóstwa. Ponadto nawet jeśli przyjąć, że wyegzekwowanie od dłużnika zaległych należności jest realnie możliwe dzięki sprzedaży domu w którym mieszka skarżący, należy rozważyć czy będzie to w tej konkretnej sytuacji zgodne z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Zastanowić się bowiem należy czy w takiej sytuacji skarżący będzie miał możliwość zapewnić sobie i żonie inne mieszkanie. Skarżący ma [...] lata, orzeczoną częściową niezdolność do pracy, leczy się na choroby [...] i [...], które uniemożliwiły mu prowadzenie firmy i podjęcie innej pracy. Zobowiązany mieszka w małej miejscowości, można zatem przypuszczać, że znalezienie przez niego stałego, płatnego zajęcia ze względu na stan jego zdrowia może być bardzo utrudnione lub wręcz niemożliwe. W tych okolicznościach trudno zrozumieć na jakiej podstawie organ uznaje, że bez wątpienia zobowiązany może opłacić całość zaległych składek i pozostanie to bez wpływu na jego możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak Sąd już wskazał wyżej dla uznania, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona a rozstrzygnięcie prawidłowe, nie wystarcza przytoczenie w uzasadnieniu określonych faktów obrazujących sytuację zobowiązanego jeżeli nie idzie za tym stosowne wnioskowanie, które może zostać poddane ocenie Sądu. Podniesione okoliczności odnoszące się do określonych braków uzasadnienia decyzji, dotyczące ustaleń faktycznych i oceny rzeczywistej sytuacji zobowiązanego powodują, że Sąd uznał, że naruszone zostały: zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a., obowiązek właściwego zebrania i oceny materiału dowodowego - art. 77 k.p.a., a co za tym idzie zasada swobodnej oceny dowodów art. - 80 k.p.a. i w konsekwencji zasada pogłębiania zaufania do organów administracji wyrażona w treści art. 6 k.p.a. Przytoczone naruszenia przepisów odnoszących się do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, mogły mieć istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy co musiało doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie przesłuchanie zobowiązanego celem ustalenia jego aktualnej, rzeczywistej sytuacji życiowej i zdrowotnej. Należy ustalić jakie niezbędne wydatki związane z utrzymaniem rodziny ponosi zobowiązany, jak jego sytuacja zdrowotna wpływa na możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia i uregulowania posiadanego zadłużenia. Ponadto organ powinien wyjaśnić charakter posiadanych przez dłużnika nieruchomości, a także odnieść się do okoliczności podnoszonej we wniosku o ponowne rozpoznanie i w skardze, że [...] arowa działka wraz z zabudowaniami stanowi majątek odrębny żony skarżącego. Prezes Zakładu powinien się również ustosunkować do wartości zajętego przez komornika majątku ruchomego, zwłaszcza iż w świetle informacji uzyskanej od pracownika Urzędu Skarbowego zajęte ruchomości nie posiadają dużej wartości (karta 110 akt administracyjnych). Dopiero poczynienie takich dodatkowych ustaleń pozwoli na przyjęcie, czy w odniesieniu do skarżącego możliwe jest lub nie, ewentualne zastosowanie treści art. 28 ust. 3 a u.su.s w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – w odniesieniu do całości lub części posiadanego zadłużenia. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę na fakt, że jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, skarżący posiada również zaległości z tytułu nieopłaconych składek za pracowników. W świetle art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Jednak dokonane w nim wyłączenie stosowania unormowań obejmujących umarzanie, odraczanie terminu płatności i rozkładanie na raty należności z tytułu składek, dotyczy jedynie składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Nie można tu w żadnym razie utożsamiać ani zamiennie posługiwać się precyzyjnie wyodrębnionymi w ustawie pojęciami - składek i należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - z których ostatnie ma strukturę wieloczłonową. Tak więc sytuacja finansowa płatnika (pracodawcy) w żadnym razie nie może uzasadnić umorzenia jedynie zaległych składek, których nie odprowadził za pracownika. Takiej przeszkody nie ma natomiast przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, w tym również samych odsetek od składek (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt II UK 241/05, oraz wyrok NSA z dnia 9 września 2008 r. sygn. akt II GSK 322/08). W związku z powyższym z uwagi na fakt, iż wniosek skarżącego dotyczył umorzenia w całości posiadanych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, powyższe wyjaśnienia organ powinien również uwzględnić przy ponownym wydawaniu decyzji. A zatem konkretne okoliczności sprawy powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości szczególnie, że w omawianym przypadku, decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb – posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.