I OSK 257/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.) sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant Kamil Strzępek po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Gl 653/08 w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. 2. zasądza na rzecz A.N. od Wojewody Śląskiego kwotę 337,00 zł (słownie: trzysta trzydzieści siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 14 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/GL 653/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A.N. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Starosty Cieszyńskiego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono A.N. ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną nr [...] w Wiśle, zajętą pod drogę publiczną. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił, iż A.N. wystąpiła o odszkodowanie wnioskiem z dnia [...] listopada 2005 r. i w trakcie postępowania organy ustaliły, że decyzją z dnia [...] września 2007 r. Wojewoda Śląski stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własności tej nieruchomości przez Województwo Śląskie, wskazując jako właścicieli w dniu 31 grudnia 1998 r. T. i R.C.. A.N. nabyła własność tej nieruchomości od rodziców T. i R.C. w dniu [...] czerwca 2005 r. na mocy umowy darowizny, sporządzonej w formie aktu notarialnego i w takiej sytuacji organy uznały, że odszkodowanie nie przysługuje jej ale rodzicom – kontynuował wyjaśnienia Wojewódzki Sąd. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd zgodził się z poglądem organów obu instancji i stwierdził, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) przysługuje osobom które były właścicielami nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r. Sąd podkreślił, że z dniem 1 stycznia 1999 r. nieruchomości te przeszły z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego i tylko osoba, która z tym dniem utraciła własność jest uprawniona do odszkodowania. Reprezentowana przez adwokata, A.N. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: – art. 7, 9, 28 i 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 174 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez ich niezastosowanie, – art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie oraz art. 151 tej ustawy poprzez jego zastosowanie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skoro organy uznały, iż A.N. nie jest stroną postępowania powinny jej to wyjaśnić i wezwać podmiot, który jest stroną, a gdy tego nie uczyniły, zaś Wojewódzki Sąd powinien był stwierdzić nieważność decyzji, jako skierowanej nie do osoby będącej stroną. W sprawie nie do zaakceptowania jest sytuacja, że obywatel zostaje pozbawiony swoich słusznych praw za pozbawienie własności z powodu niechlujstwa ustawodawczego oraz braku należytego informowania go przez organy o przysługujących mu prawach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę kasacyjną należało uwzględnić, albowiem jej zarzut dotyczący naruszenia art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." jest zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A.N. na decyzję odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, podczas gdy powinien był uwzględnić jej skargę, zarzucającą naruszenie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 12 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "ustawa". Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2010 r. I OPS 3/09 wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, wyrażono pogląd, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy zawarła umowę w formie aktu notarialnego i nabyła nieruchomości zajęte pod drogę publiczną z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Z tym poglądem Naczelnego Sądu należy się w pełni zgodzić. W niniejszej sprawie, jak wynika z jej akt, nieruchomość oznaczona nr [...] zajęta pod drogę publiczną, w dniu 31 grudnia 1998 r. była własnością T. i R.C., którzy w dniu [...] czerwca 2005 r. darowali ją aktem notarialnym m.in. córce A.N., a jej prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej. A.N. wystąpiła w dniu [...] listopada 2005 r. o odszkodowanie, dołączając do wniosku dokumentację potwierdzającą jej prawo do ww. nieruchomości. Decyzja Wojewody Śląskiego stwierdzająca nabycie działki przez Województwo Śląskie została wydana [...] września 2007 r. W takiej stacji nie można odmówić A.N. prawa do odszkodowania za nieruchomość zajętą na drogę publiczną. Na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy dokonało się w istocie wywłaszczenie, bowiem z jego mocy na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego przeszło prawo własności nieruchomości, zajętych bez żadnych formalności prawnych pod drogi publiczne, niejednokrotnie bez wiedzy osób, którym prawo przysługiwało i było ujawnione w księgach wieczystych. Jednak podstawą ujawnienia w księdze wieczystej przejścia tego prawa jest ostateczna decyzja Wojewody, o czym stanowi art. 73 ust. 3 ustawy. Wywłaszczenie dokonało się zatem z mocy prawa, jednak potwierdzone to być musi ostateczną decyzją Wojewody. Dopóki zatem decyzja ta nie zostanie wydana, nie można odmówić właścicielowi, będącemu nim w dniu 31 grudnia 1998 r., prawa do obrotu nieruchomością. Figuruje on bowiem w księdze wieczystej jako właściciel i z tego prawa korzysta, a co na tym idzie, nabywcy działającemu w zaufaniu do księgi wieczystej, nie może nie przysługiwać prawo do domagania się odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną co prawda z mocy prawa, ale co do której w dacie nabycia nie było ostatecznej decyzji stwierdzającej to wywłaszczenie. Zasadą konstytucyjną jest, że wywłaszczenie odbywa się za odszkodowaniem i takie też przewiduje art. 73 ust. 1 ustawy. Warunkiem wypłaty odszkodowania jest wykazanie się tytułem własności i złożeniem wniosku w terminie. Takie bowiem przesłanki przewiduje art. 73 ust. 4 ustawy. Po terminie zakreślonym tym przepisem roszczenie o odszkodowanie wygasa. W niniejszej sprawie wymogi ustalone tym przepisem zostały spełnione, nie było zatem podstaw do odmowy wypłaty odszkodowania, skoro nieruchomość przeszła pod drogę, jak to potwierdziła decyzja Wojewody Śląskiego. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).